2012_DCAN_00161 - Sint-Jacobsmarkt, Lange Nieuwstraat, Kipdorp, Korte Nieuwstraat, Melkmarkt, Korte Koepoortstraat, Wolstraat en Wijngaardbrug. SWOU006579 - Heraanleg. Projectdefinitie. Collegiale brief - Goedkeuring

Sinds 1 juli 2004 is de riolering een bevoegdheid van AWW. De gemeenteraad keurde op 1 maart 2010 (jaarnummer 287) de samenwerkingsovereenkomst met AWW goed.

Analyse bestaande toestand

Gebruik
De straten worden gebruikt voor diverse functies (wonen, handel, horeca, bibliotheek, scholen, brandweer, parkeergarage). Tevens zijn ze ook een belangrijke schakel naar zowel de universiteitsbuurt als de historische stad.

Techniek
Zowel het openbaar domein als de riolering verkeren momenteel in slechte toestand.

Karakter
De straten vormen een belangrijk onderdeel van de historische stad en de campuswijk. De straten beschikken over een rijk patrimonium, waaronder een 40-tal beschermde monumenten. Momenteel sluit het openbaar domein echter niet aan bij dit historische karakter, is er weinig verblijfskwaliteit en overheerst de verkeersfunctie.

Mobiliteit
De straten zijn geselecteerd als lokale weg type III met een snelheidsregime van 30 km/uur en als lokale openbare vervoersas (doorstromingskwaliteit 2). Ze maken geen onderdeel uit van een fietsroutenetwerk.

Stappers
De straten worden op verschillende segmenten gekenmerkt door (zeer) smalle voetpaden (soms minder dan 1,50 meter). Vooral aan de zijde waar de tram rijdt, zorgt dit voor problemen op vlak van comfort en veiligheid.

Trappers
De fietsers rijden gemengd met het autoverkeer. Fietsen tegen de rijrichting is omwille van verkeersveiligheidsreden niet toegelaten.  Op de smalle straatsegmenten is de fietser maatgevend, op de bredere straatsegmenten kunnen fietsers ingehaald worden door auto’s. Beide situaties zorgen in combinatie met snel en intensief verkeer voor een onveiligheidsgevoel bij fietsers. Ter hoogte van de Wolstraat bevindt zich een vélo-station.

Openbaar vervoer
Over het ganse traject zijn er 2 tramlijnen (10 en 11). In het gedeelte van het traject tussen de Sint-Katelijnevest en Kipdorpbrug verloopt het tram- en autoverkeer gescheiden, in het overige gedeelte verloopt dit gemengd. Langs het traject situeren zich 6 tramhalten. De haltevoorzieningen zijn ondermaats, voldoen niet aan de toegankelijkheidsnormen en beschikken niet over wachtaccomodatie.

Privé-vervoer
De straten liggen in een zone 30-omgeving en zijn enkelrichtingsstraten (tegenwijzerzin vanaf Kipdorpbrug). De verkeersintensiteiten, voornamelijk in de straatsegmenten ten oosten van de Sint-Katelijnevest, liggen tijdens de spitsuren vrij hoog. Ter hoogte van de Kipdorpbrug is de leesbaarheid en verkeersafwikkeling problematisch.

Parkeren
Er komen 65 parkeerplaatsen voor op het openbaar domein. De Kipdorpbrug – Lange Nieuwstraat maakt deel uit van de lokale parkeerroute ‘Meir – Universiteit’. Deze P-route staat in voor de ontsluiting en bereikbaarheid van de parkings Antwerp Shopping, Sint-Jacob en Van Dijck vanaf de Leien.
De ontsluiting van parkeergarage Sint-Jacob is problematisch, gezien de ligging ter hoogte van de verkeerslichten.
Voor het stallen van fietsen zijn her en der fietsenstallingen geplaatst. Doordat er te weinig stallingen staan is het aantal fout geparkeerde fietsen relatief hoog.

Verkeers(on)veiligheid
Uit ongevallengegevens blijkt dat er een hoge mate van verkeersonveiligheid in de stratenis: van 2007 tot en met 2009 werden in de betreffende straten in totaal 93 ongevallen geregistreerd, waarvan 24 letselongevallen. In totaal vielen er 25 slachtoffers waarvan het merendeel (18) zwakke weggebruikers. Ook is de gebleken uit metingen ter hoogte van Kipdorp, in het kader van de ‘Snelle en tijdelijke verkeersveiligheidsingrepen’, dat er een probleem is van onaangepaste snelheid bij het autoverkeer (21,55% zware overtreders en meer dan 85% rijdt meer dan 30 km/uur).

Milieu
In de straat komt heel weinig groen voor (2 solitaire bomen en een kwaliteitsvolle bomengroep ter hoogte van het Frans Halsplein). Op andere plaatsen in de straten is momenteel niet voldoende ruimte beschikbaar voor extra bomen.

Beleidscontext en randvoorwaarden

Beeldkwaliteitsplannen
De straten resulteren onder het beeldkwaliteitsplan ‘Historische Stad’ (straten ten westen van de Sint-Katelijnevest) alsook het beeldkwaliteitsplan ‘Campuswijk’ (straten ten oosten van de Sint-Katelijnevest). Deze plannen doen onder andere belangrijke uitspraken over het materiaalgebruik en de gewenste straatprofielen.

Blindengeleiding
De Sint-Jacobsmarkt, Kipdorp, Wijngaardbrug, Wolstraat, Korte Koepoortstraat en een deel van de Melkmarkt (onpare straatzijde) zijn geselecteerd als assen voor blinden en slechtzienden.

Wijkcirculatieplan Binnenstad
De straten vallen binnen het wijkcirculatieplan Binnenstad. Dit plan is momenteel nog in opmaak. Het college keurde op 25 september 2009 (jaarnummer 13588) wel reeds een aantal principes en krachtlijnen goed met betrekking tot het globaal ontsluitingsconcept, waaronder:

• het omdraaien van de rijrichting voor auto- en tramverkeer in de voorliggende straten;
• een verbinding vanaf tramas Sint-Jacobsmarkt/Lange Nieuwstraat richting Eilandje. Dit impliceert een bijkomende enkelrichtingstramverbinding van noord naar zuid vanaf de Minderbroedersrui /Sint-Paulusvest over de Lange Koepoortstraat naar de Korte Koepoortstraat; de omgekeerde beweging via een verbinding tussen de lus Lange Nieuwstraat – St Jacobsmarkt en de Minderbroedersrui.

Uitgangspunten en ambitieniveau

• verhogen van de beeldkwaliteit zodat dit beter aansluit bij de historische context. Hiervoor zijn vooral de randvoorwaarden van de beeldkwaliteitsplannen bepalend;
• verhogen van de verblijfskwaliteit. Hiervoor is onder andere het realiseren van voldoende voetgangersruimte cruciaal;
• verhogen van het fietscomfort;
• streven naar een goede doorstroming van openbaar vervoer en optimalisatie van de halteplaatsen (ligging en toegankelijkheid);
• afdwingen 30 kilometerstatuut;
• goede ontsluiting van de nieuwe brandweerkazerne faciliteren;
• implementatie omdraaien rijrichting en mogelijkheid voorzien voor een toekomstige verbinding van de tramas met het Eilandje.

Ontwerpend onderzoek/concept
Binnen het ontwerpend onderzoek werden de mogelijke straatprofielen onderzocht:

• fietsverkeer in tegenrichting is niet in het hele traject mogelijk omwille van de beschikbare profielbreedte. Het is daarom van belang dat in de dwarsende zijstraten de fietsverbindingen optimaal (in beide richtingen) gefaciliteerd worden;
• om het verkeer zo conflictvrij te laten verlopen, is het meest aangewezen om het tramverkeer op de gescheiden trajecten links van het autoverkeer te laten rijden. Hierdoor kan de verkeersafwikkeling ter hoogte van Kipdorpbrug in principe zonder verkeerslichten verlopen. Op de ogenblikken dat brandweervoertuigen moeten uitrijden, is wel een lichtenregeling noodzakelijk (zie verder);
• behoud van het huidige gescheiden traject auto-tram is niet op alle plaatsen mogelijk, omwille van de beschikbare profielbreedte en gewenste voetpadbreedte:
• in het gedeelte Sint-Jacobsmarkt is dit inpasbaar;
• in het gedeelte Kipdorp is dit slechts plaatselijk mogelijk. Ter hoogte van de verkeerslichtengeregelde aansluiting met Sint-Katelijnevest is er te weinig breedte;
• in de Lange Nieuwstraat is een gescheiden profiel enkel inpasbaar in het gedeelte tussen de Sint-Katelijnevest en de Sint-Jacobsstraat.
• er wordt voorgesteld om enkel op het gedeelte tussen de Kipdorpbrug en de Sint-Jacobsstraat een gescheiden traject te voorzien. Hierdoor kan de verkeersafwikkeling vanaf de Kipdorpbrug conflictvrij gebeuren en kan de vrije trambaan eveneens ingezet worden voor het uitrijden van brandweervoertuigen vanuit de nieuwe brandweerkazerne. In de andere gedeeltes waar een gescheiden traject kan voorzien worden, zit weinig of geen voordeel voor de doorstroming van het openbaar vervoer. De ruimte die hierdoor vrijkomt, kan onder andere ingezet worden voor het voorzien van extra verblijfsruimte, straatmeubilair, groen en toegankelijke halteplaatsen. Het gemengde verkeer staduitwaarts kan ter hoogte van de Kipdorpbrug wel gescheiden worden (conflictvrij en zonder verkeerslichten) zodat een goede doorstroming van het tramverkeer richting de Franklin Rooseveltplaats mogelijk is. Dit is verder op te nemen binnen de ontwerpopdracht voor het Operaplein (waarin de Kipdorpbrug mee vervat zit). Over deze principes is momenteel nog geen consensus met De Lijn;
• de inrichting met een gemengd profiel is op 2 plaatsen een knelpunt (in de Wolstraat en de Korte Nieuwstraat). Hier is het noodzakelijk in functie van de nodige voetpadbreedte om de rijwegbreedte te reduceren. In deze segmenten is het autoverkeer beperkter (liggen niet op de P-route), waardoor dit geen conflict vormt voor het fietscomfort;
• het is aangewezen om in het ganse projectgebied de tramsporen te verplaatsen, enerzijds omwille van de krappe voetpadbreedte, anderzijds om de ruimte voor de voetgangers aan beide straatzijden volwaardig te kunnen verdelen;
• er werden een aantal pistes onderzocht ter verbetering van de halteplaatsen (ligging, toegankelijkheid…). Om de binnenstad beter te bedienen zou een halteplaats aan de kop van het traject (Lange Koepoorstraat) een meerwaarde kunnen betekenen. De beschikbare ruimte is echter wel beperkt om een toegankelijke halte te kunnen voorzien, rekening houdend met de grote voetgangersstromen op die plek;
• het is mogelijk om binnen dit profiel een neutrale parkeerbalans aan te houden;
• voor de verlichting is het aangewezen om gevelverlichting te behouden. Dit past binnen het lichtplan. Wel dient nog onderzocht te worden of het is aangewezen om bepaalde markante gebouwen uit te lichten.

Commissie openbaar domein
De commissie openbaar domein adviseerde op 16 januari 2012 gunstig voor het ruimtelijk aspect van het ontwerp. De belangrijkste opmerkingen die werden gegeven zijn:

• de commissie vraagt zich af of een gemengd profiel over de ganse as geen betere oplossing zou zijn. Mogelijk wordt nu in de gedeelten met gemengd verkeer fout geparkeerd omdat de chauffeurs de aparte trambaan beschouwen als een alternatief (uitwijkplaats) voor het autoverkeer;
• de halte aan de kop van het tracé (Koepoortstraat/Wolstraat) is een te krappe oplossing voor deze drukke voetgangersas. Het behoud van de bestaande halte (Korte Nieuwstraat) is een beter alternatief, maar kan vanwege de voorgestelde gelijkgrondse aanleg, niet toegankelijk (opstand 24 centimeter) gemaakt worden;
• de voorziene halteplaats ter hoogte van de Kipdorpbrug ligt op zeer korte afstand van de toekomstige halte aan de Franklin Rooseveltplaats. Een betere spreiding en verdeling van de halteplaatsen is wenselijk;
• op de vraag om een sorteerstraatje te voorzien (in het verlengde van de parkeerzone ter hoogte van het Frans Halsplein) vraagt de commissie een visieplan (totaalplan van een bredere omgeving) in plaats van gefragmenteerd in te planten. In eerdere ontwerpen voor de studentenbuurt zijn al sorteerstraatjes voorzien;
• er moet nog wel een oplossing gevonden worden voor de brandweerwagens, die vanuit de nieuwe kazerne, de Leien willen bereiken omdat zij, wettelijk gezien, niet tegen de richting mogen rijden. Omrijden is geen optie;
• verder is er nog geen goedgekeurd wijkcirculatieplan. De krachtlijnen zijn wel in 2009 beslist (onder meer omkeren rijrichting), maar deze worden nu terug in vraag gesteld. Bovendien kan het project niet uitgevoerd worden zonder gunstig advies van De Lijn.

De commissie stelt voor om het ontwerp, na uitsluitsel van de situatie voor de brandweerwagens, samen met de knelpunten voor te leggen aan het districtscollege en daarna schriftelijk advies te vragen aan De Lijn.

Overleg brandweer Antwerpen
Op 8 mei 2012 en 20 juni 2012 vond overleg plaats met brandweer en verkeerspolitie rond de afstemming van de geplande nieuwe brandweerkazerne. De oplevering en ingebruikname van de nieuwe kazerne is gepland voor eind 2012/begin 2013. Bij invoering van de nieuwe verkeerscirculatie is een rechtstreekse ontsluiting van de brandweerkazerne mogelijk via de trambaan (in tegenrijrichting). De inrichting voor het tramverkeer dient hiervoor te worden gereglementeerd als ‘bijzonder overrijdbare bedding’ en gekoppeld aan de nodige lichtenregeling.

Voor de tussentijdse fase (vóór de heraanleg van de straat) dienen plaatselijk enkele aanpassingswerken te gebeuren. Dit houdt hoofdzakelijk in dat de boordsteen tussen rijweg en trambaan plaatselijk moet verlaagd worden en aangepaste signalisatie ter hoogte van de zijstraten dient aangebracht te worden.

Evaluatie na Commissie Openbaar Domein en overleg brandweer

• De vraag van de Commissie Openbaar Domein of een gemengd profiel over de ganse as niet een betere oplossing is, biedt de mogelijkheid om nog extra verblijfsruimte te creëren. Toch lijkt het aangewezen om een gescheiden traject te behouden in het eerste deel van de Sint-Jacobsmarkt in functie van de nodige ontsluiting van de nieuwe brandweerkazerne en in functie van een vlotte verkeersafwikkeling ter hoogte van Kipdorpbug. Wel dient in de verdere uitwerking van het ontwerp onderzocht te worden of de plaats van de overgang van het gescheiden naar het gemengd profiel (ter hoogte van de Sint Jacobsstraat) eventueel reeds vroeger kan gebeuren. Dit dient onder andere ook gekoppeld te worden aan de definitieve locatie van de halteplaatsen.
• De inplanting van de halteplaatsen dient verder teruggekoppeld te worden met De Lijn en de het ontwerp voor het Operaplein/Kipdorpbrug. Op basis hiervan kunnen de pro’s en contra’s afgewogen worden in de definitieve uitwerking van het ontwerp.
• Ook de andere uitgangspunten voor het ontwerp met betrekking tot het openbaar vervoer dienen verder afgestemd te worden met De Lijn.
• De inplanting van een sorteerstraatje dient gekoppeld te worden aan het totaalplan van de ruimere omgeving. Dit zal worden opgenomen in de verdere uitwerking van het ontwerp.

De bedrijfseenheid stadsontwikkeling stelt voor om:

• de projectdefinitie goed te keuren;
• het communicatie- en participatietraject op te starten;
• officieel advies te vragen aan De Lijn via een collegiale brief.

Het district Antwerpen wenst te investeren in de heraanleg van de Sint-Jacobsmarkt, Lange Nieuwstraat, Kipdorp, Korte Nieuwstraat, Melkmarkt, Korte Koepoortstraat, Wolstraat en Wijngaardbrug. De werken omvatten spoor-, riolerings- en bestratingswerken.

Het vernieuwen van tramsporen en/of het doortrekken van de tramlijnen (richting bijvoorbeeld het Eilandje of via Luchtbal en Rozemaai naar Ekeren) geven niet alleen aanleiding tot investeringen van het Vlaamse gewest (bijvoorbeeld Leien 2), maar leveren de opportuniteit om ook de straten, met districtsbevoegdheid, her aan te leggen. De heraanleg van de Kipdorpbrug is ook opgenomen in de ontwerpopdracht voor het ‘Operaplein’ (Manuel De Solà Morales). Behalve het verbeteren van de beeldkwaliteit, zit in deze opdracht ook de vereenvoudiging van de verkeersafwikkeling vervat.

Zowel qua timing en uitvoeringsperiode, als qua rijrichting en profiel zijn de Lange Nieuwstraat en Korte Nieuwstraat, Melkmarkt, Korte Koepoortstraat, Wolstraat, Wijngaardbrug, Kipdorp en de Sint-Jacobsmarkt onlosmakelijk met elkaar verbonden en dienen bijgevolg deel uit te maken van een geïntegreerd project.

Naast de afstemming op de fasering van het Operaplein, is het in gebruik nemen van de nieuwe brandweerkazerne op de Sint-Jacobsmarkt (ter vervanging van de brandweerkazerne in het Kipdorp) minstens zo bepalend.

De bedrijfseenheid stadsontwikkeling heeft, in samenwerking met de verschillende stadsbedrijven, de mogelijke inrichtingsprofielen onderzocht en gezocht naar alternatieven voor de huidige inrichting. Dit is vertaald in een projectdefinitie die om advies werd voorgelegd aan de commissie openbaar domein.

Jeugdparagraaf
Op 1 december 1998 keurde het college de uitvoering van de jeugdparagraaf goed. Dit betekent dat in de stedelijke procedure “heraanleg openbaar domein” het advies van de jeugdraad en de resultaten van een eventuele jeugdpeiling worden ingepast.

Seniorenparagraaf
Het districtscollege besliste op 26 juni 2006 de uitvoering van de seniorenparagraaf op het beleidsdomein “openbaar domein” goed te keuren, naar analogie met de jeugdparagraaf, dus met inpassing van het advies van de seniorenraad in de bestaande procedure “heraanleg openbaar domein”.

Raadscommissie
De districtsraad nam op 27 mei 2008 kennis van de intentie van het districtscollege om alle voorontwerpen van investeringsprojecten op de algemene raadscommissie voor te stellen. Hierbij wordt er bijzondere aandacht geschonken bij de notulering voor het aspect gedragenheid van de geformuleerde opmerkingen of standpunt van de districtsraad. Het definitieve ontwerp wordt ter kennis gegeven aan de districtsraad.

Met het besluit van de gemeenteraad van 20 maart 2000 (jaarnummer 619), aangepast bij het gemeenteraadsbesluit 21 oktober 2002 (jaarnummer 2307), kregen de districten de bevoegdheid over het decentraal publiek domein, groenvoorziening en openbare werken. De Sint-Jacobsmarkt, de Lange Nieuwstraat, de Kipdorp, de Korte Nieuwstraat, de Melkmarkt, de Korte Koepoortstraat, de Wolstraat en de Wijngaardbrug zijn decentraal.

De goedkeuring van een projectdefinitie heeft geen financiële gevolgen.