2012_DCAN_00183 - Provinciehuis Harmonie - Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan - Voorontwerp. Advies - Goedkeuring

Artikel 285 van het Gemeentedecreet bepaalt dat de districtsraad algemene adviesbevoegdheid heeft.

Op 3 mei 1982 werd het bijzonder plan van aanleg (BPA) nr. 61 ‘Harmonie en omgeving’ goedgekeurd door de Vlaamse Gemeenschapsminister bevoegd voor ruimtelijke ordening, landinrichting en cultuurbehoud.

Het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA) werd definitief vastgesteld door de gemeenteraad op 18 september 2006 (jaarnummer 1779) en goedgekeurd door de deputatie van 21 december 2006.

Op 29 februari 2008 (jaarnummer 2183) nam het college kennis van het ‘finaal actieplan met betrekking tot de huisvesting van groen en begraafplaatsen’.

Op 27 juni 2008 (jaarnummer 8212) keurde het college het concept van de stille ruimte goed en geeft de opdracht over te gaan tot een haalbaarheidsstudie voor het ontwikkelen van een stille ruimte in zaal Harmonie.

Op 10 juli 2008 (jaarnummer 8600) keurde het college het handboek RUP (gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan) goed samen met de te volgen interne procedure bij de opmaak van een RUP, waarin verschillende stappen en overlegmomenten zijn opgenomen.

Op 9 september 2008 verzond de deputatie een brief aan het college met de vraag om over te gaan tot de opmaak van een RUP om het BPA nr. 61 te overschrijven. Op 20 februari 2009 (jaarnummer 2103) keurde het college de procesnota voor het RUP Provinciehuis – Harmonie goed. Op 17 december 2010 (jaarnummer 15672) werd een nieuwe procesnota goedgekeurd nadat het provinciebestuur de procedure tijdelijk had laten stilleggen. Deze werd toegelicht aan de GECORO en de districtscolleges van Antwerpen en Berchem.

Op 9 juli 2010 stelde het college de ontwerper aan voor de restauratie en herbestemming van zaal Harmonie tot stille ruimte en de integratie van de zaal in het park Harmonie. Op 20 september 2010 stelde het districtscollege van Antwerpen tevens het atelier Kempe Thill aan voor het ontwerp van het Harmoniepark. Voor de verwezenlijking van het winnende voorstel zou tevens een RUP noodzakelijk zijn.

Op 4 november 2010 besliste de deputatie om een nieuwe open oproep procedure bij de Vlaamse Bouwmeester op te starten voor het vernieuwen van de provinciesite. Ondertussen werd een laureaat voor deze ontwerpwedstrijd gekozen, en wordt er een ontwerp voor de provinciesite opgemaakt.

Het bouwblok waarin zowel het provinciehuis als het Harmoniepark zich bevinden situeert zich in de 19de eeuwse gordel rond de Antwerpse binnenstad, binnen de ring. Het ligt in het zuidelijke gedeelte van deze gordel, ter hoogte van het Albertpark, binnen het district Antwerpen en nabij het district Berchem.

Op het gewestplan is het gebied ingekleurd als woongebied. Enkel het Harmoniepark is er ingekleurd als parkgebied. In het BPA nr. 61 wordt het bouwblok veel genuanceerder bestemd: het grootste gedeelte van het bouwblok is ingekleurd als woongebied. De site van de provincie, inclusief de voormalige gouverneurswoning, is bestemd als zone voor gemeenschapsvoorziening. De Harmoniezaal is tevens bestemd als gemeenschapsvoorziening. Het parkgebied werd tegenover het gewestplan vergroot. Het BPA nr. 61 is op vlak van inrichting zo stringent dat een verbouwing van het provinciehuis zonder RUP onmogelijk is.

Sinds september 2010 werd het Atelier Kempe Thill door zowel het districtscollege als het stadscollege als laureaat van de open oproep voor de Harmonie naar voren geschoven en kregen zij de opdracht om hun wedstrijdontwerp verder uit te werken. In het wedstrijdontwerp werd een nieuwe bestemming gegeven aan de gebouwen van de groendienst en werden de grenzen van het park bijgewerkt naar de oorspronkelijke situatie van het gewestplan waardoor een RUP terug noodzakelijk is. De herbestemming van de gebouwen van de groendienst is in de toekomst mogelijk door het ‘finaal actieplan met betrekking tot de huisvesting van groen en begraafplaatsen’ waarvan het college op 29 februari 2008 (jaarnummer 2183) kennis nam, en waarin het vertrek van de groendienst uit deze gebouwen werd aangekondigd.

Provinciehuis:

Er wordt voor geopteerd om het volledige BPA nr. 61 te vervangen door een nieuw RUP zodat geen onduidelijke situatie ontstaat.

In zitting van 13 juli 2012 (jaarnummer 07442) nam  het college kennis van het voorontwerp-RUP en gaf de opdracht de nodige adviezen in te winnen.

De aanleiding voor dit RUP ligt in twee concrete projecten waarvoor het RUP een instrument is om deze realiseerbaar te maken:

• masterplan Harmonie(park);
• de reconversie van de provinciesite.

Om een heldere juridische situatie te behouden wordt het volledige BPA nr. 61 vervangen door een nieuw RUP. Hierbij zal het BPA en de bestaande situatie de leidraad vormen. Tegelijkertijd worden gelijklopend met andere recente RUP’s (RUP Binnenstad, RUP Dam West, RUP Mariaburg en RUP 2060) een aantal zaken herbekeken:

• de bescherming van historische gebouwen;
• het BPA omvormen tot een flexibeler instrument gesteund op de nieuwe bouwcode.

Masterplan Harmonie(park):
Visie: in het wedstrijdontwerp voor het Harmoniepark + zaal werd een nieuwe bestemming gegeven aan de gebouwen van de groendienst en werden de grenzen van het park bijgewerkt waardoor een RUP noodzakelijk is. Door de uitwerking van het masterplan voor de stelplaatsen zou de groendienst op termijn uit het park verhuizen. De vrijgekomen gebouwen kunnen dan voor een andere functie gebruikt worden. De ontwerpers stellen voor om de volledige zuid-westelijke hoek te bebouwen, waardoor ook een klein gedeelte park zou verdwijnen. Dit parkgedeelte is momenteel een wat dode hoek en behoort niet tot het historische parkontwerp. In ruil voor het opgeven van dit parkgebied zou er een levendigere parkwand ontstaan. In het verdere proces zal er worden nagegaan wat de inrichtings- en bestemmingsvoorwaarden voor dit gebiedje moeten zijn.

Wijzigingen ten opzichte van het BPA: voor de realisatie van de vernieuwing van het Harmoniepark en gebouw is een BPA wijziging niet noodzakelijk. Voor het Harmoniegebouw blijft gemeenschapsvoorziening de geprefereerde functie. Het Harmoniepark blijft tevens bestemd als parkgebied. Volgende wijzigingen worden wel in het RUP voorgesteld:

• in functie van de nieuwe parkwand zal het pand aan de Harmoniestraat 27, (gemeenschapsvoorziening) en het parkgedeelte ervoor terug zijn oorspronkelijke gewestplanbestemming (woongebied) krijgen, waardoor een rechte en attractieve parkwand ontstaat;
• Harmoniestraat 25A is feitelijk een woonhuis maar is nu gelegen in de zone voor gemeenschapsuitrusting en wordt naar woongebied omgevormd;
• de conciërgewoning van het Harmoniegebouw (aan de Mozartstraat) moet niet langer dienst doen als conciërgewoning en moet dus niet langer ingekleurd zijn als gemeenschapsuitrusting.

In zowel de voorschriften als op het grafisch plan wordt zowel park als gebouw in één bestemmingszone ondergebracht. Harmoniegebouw en park vormen ruimtelijk één geheel en worden daarom terug samengebracht in één zone. 

Provinciesite:

Visie: in het wedstrijdontwerp voor de provinciesite worden de bestaande constructies vervangen door een nieuw torengebouw dat over de te behouden voorbouw wordt gepositioneerd. De twee constructies worden zo omgevormd door één solitair torengebouw. Alle parkeerplaatsen worden in het wedstrijdontwerp ondergronds voorzien, waardoor er rond het solitair torengebouw ruimte is voor een publiek park. Bij dit publiek park wordt er specifiek aandacht besteed aan een verbinding voor traag verkeer tussen de Harmoniestraat en de Koningin Elisabethlei.

Wijzigingen ten opzicht van BPA: functioneel zal er niet veel wijzigen aan de provinciesite. Momenteel wordt de site voornamelijk gebruikt als een kantoorlocatie (in functie van een overheidsdienst), aangevuld met een kleine congresfunctie. Dit blijft ook in de toekomst het geval. In de omschrijving van de bestemming wordt wel wat veranderd. In vergelijking met het RUP Binnenstad wordt voorgesteld de zone te bestemmen als zone voor centrumfuncties. De bedoeling hiervan is dat het gebouw in de toekomst zich beter kan aanpassen aan de gestelde vragen. Een geleidelijke omvorming van kantoren voor gemeenschapsvoorzieningen naar private kantoren hoeft geen probleem te zijn.

De belangrijkste wijzigingen zullen gebeuren op gebied van de inrichtingsvoorschriften. De nieuwe inrichtingsvoorschriften moeten voornamelijk de belangrijkste ruimtelijke kwaliteiten van het voorgestelde ontwerp vastleggen, zonder wijzigingen in de toekomst onmogelijk te maken:

• welstand en symboolwaarde: de bovengrondse constructie(s) moet(en) een symboolfunctie voor de omgeving vormen;
• bouwvolume: op de grafische kaart wordt symbolisch de mogelijke bouwzone aangeduid voor de bovengrondse constructies. Deze constructies vormen een solitair gebouw of gebouwengroep dat langs alle verschillende zijden uit gelijkwaardige gevels moet bestaan;
• parkeren: parkeren moet inpandig of ondergronds worden opgelost;
• groen: rond het solitaire gebouw moet een parkachtig kwalitatief publiek domein worden aangelegd. De bestaande hoogstammige bomen dienen bewaard te worden;
• publiek doorsteek: er dient een publieke verbinding voorzien te worden die voor voetgangers en fietsers een verbinding maakt tussen de Koningin Elisabethlei en de Harmoniestraat (zoals symbolisch aangegeven op plan). Deze publiek verbinding moet steeds een duidelijk publiek karakter behouden.

Bescherming historisch erfgoed en beeldkwaliteit:
Visie: in het bouwblok staan op het eerste gezicht een aantal interessante reeksen gebouwen die weliswaar apart niet zoveel erfgoedwaarde hebben maar die net doordat ze deel uitmaken van een reeks, een sterk beeldbepalend karakter hebben. Veel van deze gebouwen zijn op geen enkele manier beschermd, daarenboven zijn er maar enkele opgenomen in de inventaris van het bouwkundig erfgoed ‘Bouwen door de eeuwen heen’. Bij de opmaak van dit RUP is een inventaris opgemaakt waarbij werd nagegaan welke panden opvallende en op zichzelf staande waardevolle creaties zijn en welke panden misschien apart bescheidener zijn, maar net doordat ze in een reeks voorkomen, belangrijk of typerend zijn voor de omgeving.

Wijzigingen ten opzichte van het BPA: de toelichtingsnota van het RUP bevat een uitgebreide inventaris met daarin een categorisering van elk pand in de volgende categorieën:

• beeldbepalend door type: is het op zichzelf een interessant gebouw;
• beeldbepalend door reeks: is het door de omgeving een interessant gebouw;
• beschermenswaardig: is het een uniek beschermenswaardig pand.

De verschillende waardevolle of beeldbepalende gebouwen werden op het grafisch plan aangeduid. Aan deze panden kunnen enkel werken en handelingen worden uitgevoerd die respect hebben voor de bestaande cultuurhistorische waarde van het gebouw.

Het BPA omvormen tot een flexibeler instrument:
Visie: de voorschriften en het grafisch plan van huidige BPA werden vertaald naar de uitgangspunten van het handboek RUP en worden tegenover de nieuwe bouwcode afgewogen. Naar analogie met recente RUP’s in opmaak wordt gewerkt aan een flexibeler RUP dat minder een eindbeeld wil vastleggen maar dat eerder wil werken met belangrijke randvoorwaarden.

Wijzigingen ten opzichte van het BPA:  vormelijk wijkt het nieuwe RUP sterk af van het bestaande BPA. In de praktijk zullen vele van de wijzigingen niet voor grootse veranderingen zorgen. Door de aanpassingen aan het handboek RUP werd het BPA sterk herschikt. Door de afstemming van het BPA met de bouwcode werden heel wat voorschriften geschrapt. De belangrijkste wijzingen bestaan uit:

• wijziging van inrichtingsregels: het bestaande BPA regelt het plangebied vanuit een nog niet-gerealiseerde situatie. De regels zijn opgesteld met de bedoeling om samenhang en harmonie tussen de verschillende gebouwen te bekomen. Vele regels lijken daarom nu nodeloos streng, of zelfs achterhaald. In tussentijd is het volledige BPA gerealiseerd. De bestaande toestand biedt een voldoende uitgebreid toetsingskader om op basis van de harmonieregel de samenhang te garanderen. Nodeloos strenge, of in de realiteit verouderde regels werden geschrapt;
• bijgebouwen: in een beperkte zone waren volgens het bestaande BPA bijgebouwen mogelijk. In dit RUP wordt deze mogelijkheid uitgesloten omdat dit het bestaande groene binnengebied verder zou aantasten.

Grafisch plan: een aantal bestemmingsvlakken zijn samengebracht tot grotere bestemmingszones. Zone voor tuinen, voortuinen, enzovoort horen in de realiteit bij de bestemmingszone voor wonen. De groene zone voor tuinen is nu door een symbolische aanduiding op kaart extra bekrachtigd. De precieze afbakening van deze wordt door de harmonieregel vormgegeven.

Artikel 2.2.13 en volgende van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, goedgekeurd bij besluit van de Vlaamse regering op 15 mei 2009, die de procedure vastleggen voor de opmaak van de gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP).

Data in cursief zijn een raming