2012_CBS_09133 - Duurzame ontwikkeling - Toelage VITO voor projectvoorstel intermediaire en diepe geothermie - Goedkeuring

Situering geothermie

Op 27 juni 2011 (jaarnummer 920) keurde de gemeenteraad samen met de beleidsnota "Antwerpen, duurzame stad voor iedereen" het klimaatplan goed. Hierin is de doelstelling opgenomen om tegen 2020 op het eigen grondgebied 13% van de totale energievraag te produceren in de vorm van hernieuwbare energie.

Geothermie of aardwarmte is een energiebron waarbij nauwelijks emissies van CO2 of andere stoffen vrijkomen. Ze is lokaal beschikbaar en draagt bij tot de diversificatie van de energievoorziening. Inzetten op geothermie verhoogt ook de leveringszekerheid van de energietoevoer. De toepassing van ondiepe geothermie (tot maximum 200 meter diepte) onder de vorm van bijvoorbeeld warmtepompen, boorgatenergieopslag (BEO) of koude-warmteopslag is vrij goed gekend.

Voor de intermediaire (tussen 200 meter en 1 kilometer diepte) en diepe geothermie (dieper dan 1 kilometer) zijn het potentieel en toepassingsmogelijkheden minder gekend. Een aantal barrières houden een wijdverbreide implementatie van intermediaire en diepe geothermische systemen in onze regio tegen. Dit zijn met name een beperkte kennis van het effectieve potentieel van de ondergrond en individuele aquifers (watervoerende lagen), concrete voorbeeldstudies voor diverse sectoren (residentiële, publieke en bedrijfsgebouwen, tuinbouw), een omvattend regelgevend kader en de hoge initiële investeringen.

Interreg projectvoorstel

De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek NV (VITO) en het Nederlandse Grontmij Nederland BV willen een project opstarten om de verdere ontwikkeling van intermediaire en diepe geothermie mogelijk te maken. Ze dienen hiervoor in het najaar van 2012 bij het Gemeenschappelijk Secretariaat Grensregio Vlaanderen-Nederland een aanvraagformulier in tot het verkrijgen van een bijdrage uit het Interreg IV-programma voor de Grensregio Vlaanderen-Nederland.

Doelstellingen van het projectvoorstel zijn:

• het karteren van het economisch realiseerbare potentieel in de grensregio Vlaanderen-Nederland (provincies Antwerpen, Belgisch en Nederlands Limburg en Noord-Brabant) van intermediaire en diepe geothermie voor rechtstreekse verwarming en als warmtebron voor hoog-vermogen warmtepompen;
• de evaluatie van de optimale inpassing voor verwarming in woningen en commerciële of publieke gebouwen;
• de uitwerking voor vier concrete voorbeeldstudies;
• het opmaken van een besluitvormingstraject dat kan aangewend worden voor de ontwikkeling van andere projecten in de grensregio;
• het sensibiliseren van belanghebbenden omtrent de haalbaarheid van geothermie in de voorziening van warmte in nieuwbouw- en renovatieprojecten.

Het projectvoorstel zal drie werkpakketten bevatten:

• een technische analyse van het potentieel en de toepassingswijze van intermediaire en diepe geothermie;
• de uitwerking van businesscases voor vier concrete voorbeeldprojecten op basis van deze analyse. De businesscases zullen geëvalueerd en geoptimaliseerd worden vanuit technisch, financieel en juridisch oogpunt in dialoog met de bouwheer, de financiële sector en de betrokken overheden;
• de kennisuitwisseling en het verzekeren van de opname en verspreiding van de resultaten op lange termijn.

De verwachte projectresultaten zijn:

• een instrument dat toelaat een eerste inschatting te maken van de geothermische potentieel op een bepaalde locatie;
• een overzicht van de wijze(n) waarop geothermie (intermediair en diep) technisch ingepast kan worden in renovatie- of vastgoedprojecten;
• een geothermisch energieconcept voor 4 voorbeeldcases, rekening houdend met het geologisch potentieel en de eigenheid van het gebouw/de gebouwen (mogelijke diepgang van renovatie), alsook een kostenmodel en risicoanalyse;
• een draaiboek voor ontwikkeling van technisch en economisch haalbare projecten in de regio;
• beleidsaanbevelingen voor de ondersteuning en ontwikkeling van geothermieprojecten;
• de verspreiding van de projectresultaten via flyers, de projectwebsite en publicaties in vaktijdschriften.

Consortium, indiening en financiering

Het project wordt getrokken door de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) en gebeurt in samenwerking met Grontmij Nederland BV. VITO is verantwoordelijk voor de technische analyse en trekker van de activiteiten in het kader van de kennisuitwisseling. Grontmij Nederland BV zet zijn expertise in voor de gebouwtechnische en gerelateerde financiële analyse. In de klankbordgroep zijn de betrokken actoren vertegenwoordigd (federale, regionale en lokale overheden, administraties, sociale woonmaatschappijen, servicebedrijven, landbouworganisaties, projectontwikkelaars, POM’s, financiële sector - potentiële investeerders).

Het projectvoorstel “Economische haalbaarheid van intermediaire en diepe geothermie voor het verduurzamen van de warmtevraag bij bouw- en renovatieprojecten” wordt voor financiering ingediend bij het Gemeenschappelijk Secretariaat Grensregio Vlaanderen-Nederland in het kader van het Interreg IV-programma voor de Grensregio Vlaanderen-Nederland. Interreg is een instrument dat deel uitmaakt van het bredere Europees Regionaal Ontwikkelingsbeleid. De inhoudelijke doelstellingen van Interreg staan in teken van de realisatie van de EU doelstellingen inzake duurzame groei en concurrentievermogen. Interregprogramma’s pakken aangelegenheden aan die een grensoverschrijdende, geïntegreerde en gecoördineerde aanpak vereisen door een veelheid aan actoren, sectoren en beleidsniveaus.

De totale projectkost wordt geraamd op 200.000 tot 250.000 euro. De grensoverschrijdende en transnationale programma’s financieren in de meeste gevallen tot 50% van de totaal goedgekeurde projectkosten. De overige financiering wordt (aan)gedragen door de projectindieners. VITO en Grontmij Nederland vragen aan de stad Antwerpen een toelage van 15.000 euro als cofinanciering. Naast de stad Antwerpen worden de provincies Antwerpen, Belgisch en Nederlands Limburg en Noord-Brabant gevraagd voor cofinanciering.

In het klimaatplan van de stad Antwerpen geeft de stad aan om stimulerend en faciliterend te werken voor de ontwikkeling van hernieuwbare energie op haar grondgebied en het goede voorbeeld te geven bij de toepassing van hernieuwbare energie.

De stad Antwerpen heeft belang bij het projectvoorstel omdat het onderzoeksconsortium zich verbindt om voor minstens één en mogelijk gebouwen van het stedelijk patrimonium een technisch-economische haalbaarheidsstudie uit te voeren inzake de toepasbaarheid van intermediaire en diepe geothermie.

Bijkomend heeft de stad Antwerpen voordeel bij de datalaag die in het kader van het project ontwikkeld wordt en aan het stedelijk geografisch informatiesysteem gekoppeld kan worden. De stad kan deze datalaag in haar communicatie naar burgers en bedrijven of in haar hoedanigheid als bouwheer gebruiken voor de oprichting of renovatie van gebouwen op basis van geothermie. 

Wet van 14 november 1983 betreffende de controle op de toekenning en op de aanwending van sommige toelagen en gemeenteraadsbesluit van 18 december 2006 (jaarnummer 2730) dat het reglement op de toelagen vastlegt.