2012_CBS_03208 - Digitale communicatie - Open data. Principebeslissing - Goedkeuring

Initiatieven inzake ontsluiting van data
In de Europese Unie en de VSA worden steeds meer initiatieven genomen inzake de ontsluiting van data die beschikbaar zijn bij (semi-)overheid en het bedrijfsleven. De Europese Commissie heeft de economische waarde van open data geschat op 40 miljard euro (bron: persbericht Europese Commissie 12 december 2011 'Digital Agenda: Turning government data into gold').

Vele steden werken reeds of experimenteren met open data (Amsterdam, Berlijn, Toronto, Gent, …).  Vrijwel iedere stad heeft van open data een belangrijk actiepunt gemaakt. Het Britse project data.gov.uk biedt al enkele duizenden data-sets aan.

In België hebben ook de federale en Vlaamse overheid open data-initiatieven opgestart (onder meer www.opendataforum.be).

• De federale overheidsdienst voor ICT, Fedict, lanceerde eind september de website data.gov.be: een site waar alle overheidsdiensten de informatie die ze in hun bezit hebben, ter beschikking kunnen stellen van consumenten en ondernemingen. Fedict stelt ook een open data-taskforce samen, bestaande uit één contactpersoon per administratie of overheidsdienst. Agoria treedt op als moderator van de ‘gemeenschap’ rond deze open data.
• Vlaanderen houdt in zijn eindrapport van de Vlaanderen in Actie (ViA)-rondetafel interactief-Vlaanderen (i-Vlaanderen) een pleidooi voor open data: “Gegevensbronnen van de overheid moeten op een eenvoudige manier voor iedereen beschikbaar gesteld worden. Als databronnen van de overheid gepubliceerd worden, moeten burgers, bedrijven en organisaties gestimuleerd worden om creatieve voorstellen te formuleren over toepassingen die daarmee kunnen gebouwd worden (bron: www.i-vlaanderen.eu)”. 

Omschrijving en internationale afspraken
Open data wordt meestal als volgt gedefinieerd: open data is het idee dat bepaalde gegevens vrij beschikbaar zijn voor eenieder, om naar wens te gebruiken en te herpubliceren, zonder restricties op vlak van copyright, patenten of andere controlemechanismen.

Vooral overheden ondervinden meer en meer de vraag naar open data. Overheidsdata zijn immers verzameld met middelen afkomstig van de gemeenschap en komen dus in principe ook aan die gemeenschap toe.
Uiteraard zijn niet alle overheidsdata geschikt om vrijgegeven te worden naar het brede publiek. Om open data op een eenduidige en uniforme wijze aan de eindgebruiker ter beschikking te kunnen stellen, zijn op internationaal niveau de volgende principes geformuleerd: 

1. alle data waar geen restricties in verband met privacy, veiligheid of anderszins op rusten worden ter beschikking gesteld;
2. data worden verzameld bij de bron, dus met de grootst mogelijke detaillering;
3. data worden zo snel mogelijk beschikbaar gesteld om de gebruikswaarde te behouden;
4. data worden beschikbaar gesteld voor een zo breed mogelijke groep mensen, en voor een zo breed mogelijk aantal toepassingen;
5. data worden beschikbaar gesteld in een formaat dat voldoende gestructureerd is om automatische verwerking mogelijk te maken;
6. data worden ter beschikking gesteld aan iedereen;
7. data worden ter beschikking gesteld volgens open standaarden waarover niemand de exclusieve controle heeft;
8. data worden ter beschikking gesteld mits duidelijke afspraken over hergebruik, vermelding van bron, patenten, merken, ...;
9. er is een contactpersoon beschikbaar om vragen van mensen die data proberen te hergebruiken te beantwoorden.

Vanzelfsprekend zal de stad deze principes eerst toetsen aan de privacywetgeving.

Grote meerwaarde
Dat overheden van alle bestuurslagen zich engageren voor open data heeft een grote meerwaarde.
De ‘community’ die open data wil gebruiken, kan zo putten uit een brede waaier van gegevens. Die gegevens kan ze samenbrengen en combineren. Bijvoorbeeld om een toepassing te ontwikkelen die gebruikers toelaat om zich efficiënt in de stad te verplaatsen, door informatie van De Lijn, Velo Antwerpen, parkeergarages, werken en wegomleggingen in Antwerpen op een slimme manier te combineren.

De voordelen van open data zijn op te splitsen in vier aspecten.

1. De transparantie en verantwoordingsplicht zullen het vertrouwen van de burger in de openbare instellingen ten goede komen.
   Omdat de overheid data op een eenduidige en uniforme wijze aanbiedt, kunnen de burgers of het bedrijfsleven de open data vrij raadplegen. Het toepassen van de internationaal afgesproken principes biedt voor overheden een duidelijke houvast hoe ze de data kunnen aanbieden. Het biedt ook een houvast om zorgvuldig om te gaan met het vrijgeven van data.
2. Open data zullen de dienstverlening verbeteren.
   Open data sets zijn niet enkel bedoeld om enkel maar ‘geraadpleegd’ te worden door geïnteresseerden. Het is de bedoeling dat de gegevens ter beschikking gesteld worden in ‘ruw formaat’ (up-to-date, dynamisch en aangepast om door computers gelezen te kunnen worden), zodat ze de basis kunnen vormen van nieuwe toepassingen (bijvoorbeeld applicaties op smartphones). De stad kan nooit alles zelf bedenken – laat staan produceren – wat bewoners, bedrijven of bezoekers zouden kunnen aanvangen met de stedelijke data. Open data laat toe de ideeën en mogelijkheden buiten de stad te ontplooien. De toepassingen die gebouwd kunnen worden op de open data zijn per definitie gestuurd door een behoefte.
   Een open data benadering is op dat vlak een heel klantgerichte en efficiënte manier van denken en kan leiden tot kostenbesparing, want de stad treedt vooral op als facilitator.
   Twee voorbeelden tonen dit goed aan. 
   - Toen het Britse Department for Transport data vrijgaf omtrent fietsongevallen, waren de probleempunten op een paar dagen tijd in kaart gebracht, zodat fietsers die knelpunten konden vermijden.
   - In het kader van de wedstrijd Apps for Amsterdam (gebaseerd op overheidsdata) werden 48 apps gebouwd, met als winnaar een applicatie die snel de energiegegevens van alle gebouwen weergeeft en daarover subsidieadvies geeft.
3. Een open data benadering heeft ook een financieel en economisch voordeel. Een ‘community’ van software-ontwikkelaars kan aan de slag met de open data. Dat stimuleert de creatieve economie. De interne ICT-slagkracht van de stad wordt aangevuld door deze externe community, en dit tegen een beperkte kost. De investering in de voorbereiding en publicatie van de open data sets is immers vele malen kleiner dan de meerwaarde die de externe ontwikkelcommunity kan creëren.
   De werkgeversorganisatie Agoria schatte, uitgaande van een Europese studie, de economische waarde van het hergebruik van overheidsdata in België op 875 tot 900 miljoen euro op jaarbasis. Een actieve open data strategie kan dus met weinig middelen een aanzienlijke meerwaarde creëren voor de Antwerpse burgers en bedrijven.
4. Open data sets zullen ook nieuwe data genereren. Dat kan uiteraard een waarde hebben op het vlak van marktonderzoek. Door ontwikkelaars data-sets te laten combineren (en te laten visualiseren) kunnen we nieuwe trends ontdekken, die rechtstreeks het beleid kunnen beïnvloeden. Maar ook data kunnen gecorrigeerd worden door de burgers. Toen de lijst van alle busstops in het Verenigd Koninkrijk vrijgegeven werd, bleek dat 12% van de gegevens fout waren.

Plan van aanpak
Uitgangspunt is dat alle diensten en entiteiten van de stad meewerken aan dit project en hun data beschikbaar maken. Enkel als open data dienstoverschrijdend is, kan het een succes worden. Vanzelfsprekend bepaalt de stad zelf welke datagegevens vrijgegeven worden. Het college neemt de beslissing welke data vrijgegeven worden.

Om een open data-strategie uit te werken, stelt de stad eerst een multidisciplinaire werkgroep samen. Digipolis Antwerpen en de bedrijfseenheid marketing & communicatie trekken deze werkgroep. Omdat het over open data gaat, stelt de stad hier een open benadering voor. Maar het is niet meer dan logisch dat de dienst economie van de bedrijfseenheid actieve stad, de studiedienst stadsobservatie, het stadsarchief en GIS-coördinatie nauw betrokken worden. Binnen deze multidisciplinaire werkgroep zullen de verschillende bedrijfseenheden elk vanuit hun expertise ingeschakeld worden.

Met de multidisciplinaire aanpak schrijft de open data-benadering zich in bij meerdere strategische doelstellingen.
De werkgroep zal in dit kader ook onderzoeken welke business modellen economische innovatie en creatieve processen kunnen creëren. De stad kan een economische meerwaarde creëren door te faciliteren of zelf kosten besparen door niet op te treden als actor.

 De stad kan de open data-community stimuleren door op regelmatige basis hacker-days te organiseren (informele conferenties waar ‘developers’ samenkomen om te brainstormen en ter plaatse prototypes te bouwen) of door wedstrijden uit te schrijven (zie ook Apps for Amsterdam). De stad maakt zo het economische en creatieve proces mogelijk. Zulke open fora vergroten de betrokkenheid. Het resultaat wordt op die manier ook meer een ‘resultaat van iedereen’ die er aan meewerkt.