Naar aanleiding van meerdere klachten voerde de bedrijfseenheid samen leven in de periode juni-september 2010 een gerichte controleactie uit op carwashes in de stad Antwerpen. Mede hierdoor werden het afgelopen jaar vele meldingen klasse 3 of milieuvergunningsaanvragen klasse 2 voor de exploitatie van een carwash ingediend bij de dienst milieuvergunningen van de bedrijfseenheid stadsontwikkeling.
In de periode juni 2010-oktober 2011 werden bij de dienst milieuvergunningen 61 dossiers met Vlarem rubriek 'carwash' ingediend, waarvan 20 handcarwashes (8 meldingen en 12 vergunningsaanvragen). Er zijn ook bedrijven die als nevenactiviteit auto’s wassen en daarvoor onder Vlarem rubriek ‘carwash’ vallen. Het gaat hier bijvoorbeeld over taxibedrijven, garages of koerierdiensten die hun eigen voertuigen wassen.
Op het grondgebied van de stad Antwerpen zijn momenteel een 50-tal bedrijven in de dienstensector autowasserij/autopoetsbedrijf actief. Het gaat om bedrijven die autowasserij activiteiten aanbieden aan derden (cijfers: lijst Locatus ® databanken over het veranderende winkellandschap, aangevuld met bedrijven gekend bij de dienst milieuvergunningen met een actieve inschrijving in KBO onder rubriek 45206, met twee bedrijven in aanvraagfase en aangevuld met bedrijven in gouden gids Auto’s -wassen)(zie bijlage "Overzicht carwashes op grondgebied stad Antwerpen in februari 2012").
In de praktijk zijn er vier types installaties: roll-over installatie, wasstraat, selfcarwash en handcarwash.
Bij een handcarwash, met inbegrip van selfcarwash, worden auto’s manueel gereinigd met emmer, spons, waterslang of hogedrukspuit. Het interieur wordt met een industriële stofzuiger gereinigd. Voor het opstarten van een handcarwash is een minimum aan logistiek nodig: een locatie met verharde oppervlakte voorzien van een waterkraan, een gecontroleerde afvoer van water en enkele reinigingsproducten. Dit betekent dat deze bedrijven snel operationeel kunnen zijn, zonder dat er ingrijpende verbouwingen hoeven plaats te vinden of zonder dat een stedenbouwkundige vergunning noodzakelijk is. Mede door de kleinschaligheid en een lage investeringskost kunnen dergelijke inrichtingen zich makkelijk vestigen in woonstraten (garage, magazijn), wat aanleiding geeft tot het verstoren van een normaal nabuurschap.
Recent zijn er meerdere klachten in de buurt van handcarwashes, zowel van buurtbewoners als van districten.
Klachten gaan over toevoer, wegrijden, wachtende auto’s al dan niet met draaiende motor in de buurt van deze carwashes en de hiermee gepaard gaande geur- en lawaaioverlast op de openbare ruimte. Poetsactiviteiten vinden plaats op de openbare weg, met gebruik van stofzuigers, hoge drukreiniger, afstellen van motoren, het drogen van gewassen voertuigen en andere, hetgeen vaak gepaard gaat met het spelen van luide muziek, pratende en roepende klanten in de straat, vervuiling van de openbare ruimte door draaiende motoren, het achterlaten van restanten van gebruikte producten, lege bier- en colablikken, flesjes op vensterbanken, onveiligheid ingevolge parkeeroverlast en het aan- en af gerij van wagens. Er zijn geen openings- of sluitingsuren van toepassing op carwashes, noch is een wekelijkse rustdag verplicht. Sommige handcarwashes zijn 7 dagen op 7 open en beschikken niet over plaatsen op privé terrein voor het stallen van wachtende of gewassen voertuigen.
Aan de basis van deze vormen van overlast ligt de inname van de openbare ruimte voor de uitvoering van of gepaard gaande met de carwash activiteiten.
De politie stelt bovendien vast dat een aantal handcarwashes criminogeen zijn en als dekmantel dienen voor witwaspraktijken, mensenhandel en fraude. Ook de vreemdelingenwetgeving en de sociale wetgeving wordt met de voeten getreden. Bij een actie van de politie werden een 9-tal handcarwashes gecontroleerd. Er werd bijna in elke handcarwash zwartwerk of schijnzelfstandigheid vastgesteld. Geen enkele handcarwash beschikte over een juiste officiële boekhouding. Geen van de gecontroleerde carwashes was in regel met de milieureglementering. Ze beschikten allen over een klasse 3 (melding), daar waar een klasse 2 vereist is. Inbreuken zoals het niet beschikken over een koolwaterstofafscheider/opslag gevaarlijke producten/keuring elektriciteit zijn legio. Handcarwash activiteiten worden ook in verband gebracht met autodiefstal en drugshandel.
Deze inbreuken en gesignaleerde overlast verstoren elk afzonderlijk en zeker in hun samenhang, de openbare orde, veiligheid en rust.
Het college gaf op 14 oktober 2011 opdracht aan de bedrijfseenheid stadsontwikkeling om een beeld te geven van de carwashes op het grondgebied van de stad. De bedrijfseenheid stadsontwikkeling afdeling vergunningen bezorgde op 18 november 2011 een visienota carwashes in de stad Antwerpen. Daarin werden de handhavingmogelijkheden vanuit de regelgeving vergunningen toegelicht. In een werkgroep met de bedrijfseenheden samen leven afdeling bestuurlijke handhaving, samen leven dienst milieutoezicht, stadsontwikkeling afdeling vergunningen, actieve stad afdeling bedrijvenloket en lokale politie Antwerpen, lokale recherche, afdeling leefmilieu werd voorliggend voorstel uitgewerkt.
Om de overlast die gepaard gaat met het aantal toenemende handcarwashes en de wijze van uitbating te beperken, is het noodzakelijk om een toelating tot vestiging van deze carwashes in een woonomgeving te koppelen aan de naleving van een aantal voorwaarden. Voor de omschrijving van een woonomgeving kan worden verwezen naar wat onder woongebied in het Gewestplan wordt verstaan.
Onder handcarwashes wordt eveneens de selfcarwash begrepen waar de wagens in hoofdzaak manueel worden gereinigd, zonder vaste inrichting met industriële wastechnieken. Zonder deze vaste inrichting is niet steeds een stedenbouwkundige vergunning vereist. Wel wanneer een vaste inrichting met industriële wastechnieken wordt geïnstalleerd. Alle carwashes zijn onderworpen aan de milieureglementering. Voor uitbating van een handcarwash volstaat een loutere melding klasse 3.
Geen van beide regelgevingen biedt een afdoende antwoord op de verschillende vormen van overlast die op de openbare ruimte worden vastgesteld.
Het groeiend aantal uitbatingen van handcarwashes in een woongebied en de wijze waarop ze worden uitgebaat verstoren niet alleen de openbare orde en rust maar ook het harmonieus verloop van menselijke activiteiten en de levenskwaliteit van de inwoners in die mate dat het de normale druk van het sociaal leven overschrijdt. De beschreven omgevingsfactoren tasten de leefbaarheid of het leefbaarheidgevoel van inwoners aan en veroorzaken onveiligheidsgevoelens.
De beschreven vormen van verstoring van de openbare orde, veiligheid, rust en openbare overlast rechtvaardigen een toelatingstelsel voor handcarwashes.
Door het groeiend aantal handcarwashes in een woongebied te beperken, zonder ze te verbieden, door ze over het stedelijk weefsel te spreiden en door de privatieve in gebruik name van de openbare ruimte ten behoeve van de handel te beperken, herstelt de openbare orde, wordt de druk op het sociale leven in de woonomgeving tot een normaal niveau herleid met behoud van het stedelijk milieu.
Uit de ligging van de carwashes blijkt dat quasi alle carwashes minder dan 2 kilometer van elkaar verwijderd zijn. Ongeveer een 20/50 van de gekende carwashes zijn met 2 tot 5 carwashes geclusterd in een cirkel met een straal van 750 meter. 18/50 zijn met 2 à 3 carwashes geclusterd in een cirkel met een straal van 500 meter. 19 carwashes liggen op minder dan 500 meter van elkaar. Het is dan ook gepast dat toekomstige vestigingen voor handcarwashes minimum 500 meter van een andere carwash worden uitgebaat (zie plan als bijlage).
Door verplicht te zorgen voor voldoende bedrijfsruimte voor een wasplaats en stalplaatsen vermindert de privatieve inname van de openbare ruimte en daarmee gepaard gaande overlast. De openbare rust en veiligheid in de omgeving verhoogt.
Hiermee samenhangend is het van belang dat handcarwashes worden uitgebaat door uitbaters waarover de politie gunstig adviseert en die de voorwaarden verbonden aan de exploitatie van een handcarwash naleven.
Beide maatregelen zijn evenredig met het oog op de bescherming van de openbare orde en veiligheid. Dat door de uitbating van een handelsactiviteit de openbare ruimte niet op quasi permanente en ongelimiteerde wijze kan ingenomen worden, behoudens toelating, is een beperking die op elke handelaar rust. De spreiding van het toenemend aantal handcarwashes kan niet door andere regelgeving bereikt worden.
Voordat tot vestiging overgegaan mag worden, dient vóóraf te zijn vastgesteld dat de uitbaters en hun bedrijfspanden voldoen aan de daaraan te stellen eisen. Het is niet zinvol een dergelijk onderzoek achteraf te doen, omdat dan het eventuele kwaad, zowel vanuit het oogpunt van de uitbater als dat van de openbare orde is geschied. De toetsing vooraf kan niet worden vervangen door een mogelijk minder bezwarende toetsing achteraf. Een toetsing achteraf is voor de uitbater nadeliger. Het zou hem immers verplichten de uitbating te verplaatsen of her in te richten of zelfs stop te zetten, waar een verplaatsing of herinrichting onmogelijk is. De eisen dienen vooraf gesteld en gecontroleerd te zijn omdat controle achteraf niet mogelijk en zinvol is. Bovendien is de eis van ruimtelijke spreiding en om voldoende bedrijfsruimte te voorzien te specifiek om generiek te regelen.
Van de uitbater wordt niet meer verlangd dan dat hij aantoont dat zijn pand en hijzelf aan alle eisen voldoen waaraan pand en uitbater ook zouden dienen te voldoen indien die eisen niet gesteld zouden zijn. De gestelde eisen komen voort uit de kernactiviteit van de uitbater. Het is normaal dat een uitbater voldoende ruimte voorziet om zijn activiteit uit te oefenen op een bedrijfsterrein dat hem ter beschikking staat, zonder dat de openbare ruimte hiervoor ingenomen wordt, niet voor de activiteit zelf, niet voor de wachtende of gewassen auto’s. Een spreiding van handcarwashes komt de uitbaters, de buurtbewoners en de leefbaarheid ten goede. In die zin is het effect van deze eisen op de administratieve lasten verwaarloosbaar.
Er wordt een termijn van 90 kalenderdagen ingevoerd binnen dewelke de aanvraag tot toelating moet leiden tot een beslissing. Deze termijn begint te lopen vanaf de ontvangstmelding. Bij het uitblijven van een beslissing wordt de toelating geacht te zijn geweigerd. De controles die gunstig zijn, leiden sneller tot een beslissing. In geval ze negatief zijn, krijgt de aanvrager een hoorzitting en regularisatietermijn, die vaak op verzoek van de aanvrager verlengd wordt. Het algemeen dwingend belang zoals bedoeld in de Europese richtlijn, zou zijn geschaad wanneer de aanvrager die niet voldoet aan de bepalingen uit dit reglement, zou genieten van een stilzwijgende vergunning.
De Beleidsadviesraad Detailhandel en Horeca verklaart zich akkoord met de principes uit het ontwerpreglement voor handcarwashes en de gehanteerde straal van 500 meter.
Er dienen voor de Beleidsadviesraad wel enkele opmerkingen te worden gemaakt bij de te volgen procedure. Er wordt immers gesteld dat er een termijn van 90 dagen wordt ingevoerd binnen dewelke de beslissing door de stad moet worden genomen. Bij uitblijven van een toelating wordt de vergunning geacht te zijn geweigerd. In het kader van een ondernemersvriendelijke overheid, kan de Beleidsadviesraad zich hier niet mee akkoord verklaren. De stedelijke overheid dient de ondernemer uitdrukkelijk te laten weten dat de vergunning binnen de vooropgestelde termijn niet kon worden behandeld en dient tevens te zorgen voor een concrete datum waarop een definitief antwoord zal worden gegeven. Bij het uitblijven van een antwoord binnen de gestelde termijnen zonder enige vorm van communicatie creëert men immers rechtsonzekerheid. Dit dient te allen tijde te worden vermeden.
De Beleidsadviesraad suggereert tevens dat de stad/bedrijvenloket ook potentiële starters mee informeert over de voorwaarden om te starten met een handcarwash. Uit het voorafgaand onderzoek is immers gebleken dat er naast problemen met de juridische en sociale wetgeving ook veel onduidelijkheid is over de technische voorwaarden en de milieuvergunning: vloeistofdichte vloer, gecontroleerde (of gescheiden) afvalwaterafvoer mogelijk ook in combinatie met koolwaterstofafscheiders en actieve koolfilters,…. De potentiële uitbaters dienen goed geïnformeerd te worden over de technische voorwaarden gekoppeld aan de milieuvergunning. Hierin kunnen het bedrijvenloket, de stad en bij uitbreiding ook ondernemersorganisaties een sensibiliserende rol spelen.
De voorwaarden in artikel 3 spitsen zich vooral toe op de afmetingen van de locatie, stedenbouwkundig en moraliteitsonderzoek. De Beleidsadviesraad suggereert om hier eventueel ook te onderzoeken of aan de technische inrichtingsvoorwaarden en milieuvergunningsvoorwaarden is voldaan.
Artikel 135 van de Nieuwe Gemeentewet. De gemeenten hebben tot taak het voorzien, ten behoeve van de inwoners, in een goede politie, met name over de zindelijkheid, de gezondheid, de veiligheid en de rust op openbare wegen en plaatsen en in openbare gebouwen. Meer bepaald, en voor zover de aangelegenheid niet buiten de bevoegdheid van de gemeenten is gehouden, worden de volgende zaken van politie aan de waakzaamheid en het gezag van de gemeenten toevertrouwd, onder meer:
Artikel 119bis
§ 1 De gemeenteraad kan straffen of administratieve sancties bepalen voor overtredingen van zijn reglementen of verordeningen, tenzij voor dezelfde overtredingen door of krachtens een wet, een decreet of een ordonnantie straffen of administratieve sancties worden bepaald.
§ 2 De straffen die de gemeenteraad bepaalt, mogen de politiestraffen niet te boven gaan.
De gemeenteraad kan de volgende administratieve sancties bepalen:
1° de administratieve geldboete, met een maximum van 250 euro;
2° de administratieve schorsing van een door de gemeente afgegeven toestemming of vergunning;
3° de administratieve intrekking van een door de gemeente afgegeven toestemming of vergunning;
4° de tijdelijke of definitieve administratieve sluiting van een inrichting.
De gemeenteraad keurt eenparig het volgende besluit goed.
De gemeenteraad beslist het reglement op de vestigingstoelating voor handcarwashes goed te keuren.