In zitting van 3 februari 2012 (jaarnummer 01081) keurt het college de samenwerking met de provincie Antwerpen ten behoeve van de diamantsector goed. Beide bestuursniveaus formaliseren daarmee hun bereidheid om de krachten te bundelen en hun aanpak op elkaar af te stemmen.
Op 8 februari 2012 lanceert de koepelorganisatie van de diamantsector – het Antwerp World Diamond Centre (AWDC) – het Masterplan 2020 waarin ze haar visie op de toekomst van de diamantsector uiteenzet. De sector heeft in het Masterplan de wens van een Diamantbezoekerscentrum opgenomen. Hun wens wordt ondersteund door Antwerpse bedrijven en bedrijfstakken die geregeld bezoekers en delegaties uit de hele wereld verwelkomen. Deze bedrijven bevestigen dat een bezoekerscentrum voor de diamantsector erg aantrekkelijk zou zijn, omdat hun zakelijke bezoekers altijd hun belangstelling laten blijken om de diamantsector te bezoeken.
Het Masterplan 2020 stelt: "Een goed ontworpen bezoekerscentrum zou het profiel van de sector in de stad aanzienlijk vergroten en ook voor de lokale bevolking een trefpunt worden dat aantrekkelijk is voor studenten, volwassenen en de maatschappij in haar geheel. Het zal ook een positieve impact hebben op het identiteitsgevoel, het engagement en de ambitie van de interne stakeholders en tegelijkertijd bijkomende faciliteiten bieden aan de stakeholders uit de sector die al in de stad zijn gevestigd en geregeld bezoekers ontvangen. Een state-of-the-art bezoekerscentrum zal het professionele diamantcentrum ondersteunen en zal een nieuw middel zijn voor stakeholders die al aanwezig zijn in Antwerpen, waaronder het AWDC, dat daar bezoekers zal kunnen ontvangen."
Op 16 maart 2012 (jaarnummer 02668) keurde het college het plan van aanpak diamant goed. Het ligt in de ambitie van de stad Antwerpen om voor de implementatie van het plan van aanpak diamant samen te werken met andere actoren. De stad Antwerpen en de provincie Antwerpen slaan nu de handen in elkaar en stemmen de beleidslijnen inzake diamant op elkaar af. Beide bestuursniveaus willen binnen de grenzen van hun mogelijkheden en verantwoordelijkheid bijdragen tot het creëren van de noodzakelijke randvoorwaarden voor de optimale implementatie van het Masterplan 2020 van de sector. Waar mogelijk zullen gezamenlijke projecten worden ontwikkeld.
In dit plan van aanpak drukt de stad haar voornemen uit om stappen te zetten voor de realisatie van een diamantbezoekerscentrum. Deze intentie werd door de gemeenteraad op 29 januari 2013 (jaarnummer 000035) in het Bestuursakkoord 2013-2018 herbevestigd. De sluiting van het provinciaal diamantmuseum aan het Astridplein is dan ook het keerpunt om de beleidsintenties van de stad Antwerpen, de behoeften van de sector en opportuniteit van een herlocatie van het museum aan elkaar te koppelen.
Met de (tijdelijke) sluiting van het Diamantmuseum in 2012 heeft Antwerpen immers een belangrijke trekpleister verloren om toeristen, bewoners, consumenten en andere belangstellenden te laten kennismaken met haar diamantverleden- en heden. De stad Antwerpen en de sector willen samen met de provincie deze sluiting aangrijpen om het concept ‘diamantmuseum’ grondig te evalueren en te herdefiniëren. Om economische, toeristische en culturele redenen hebben de stad en de sector de wens om het museum uit te bouwen tot een volwaardig diamantbezoekerscentrum. Dit nieuwe museumconcept waar beleving centraal staat, moet bijdragen aan de internationale uitstraling van het Antwerps diamanthandelscentrum.
Op 2 oktober 2012 richt het AWDC hierover een schrijven aan de leden van de Deputatie Provincie Antwerpen. In dit schrijven onderstrepen zij het belang van een diamantbezoekerscentrum voor de sector, de stad Antwerpen, de provincie en Vlaanderen, en pleiten zij voor een duurzame en constructieve dialoog tussen alle publieke en private actoren.
Context van het diamantmuseum
Met 91.000 bezoekers is het Diamantmuseum in 2010 één van de belangrijkste en drukst bezochte culturele instellingen in Antwerpen. Op 1 mei 2012 werden de deuren van het museum gesloten. Vanaf dan zijn de infrastructuurwerken aan de Congreszaal Koningin Elisabeth gestart.
Het museum betekent voor Antwerpen als diamantstad een enorme toegevoegde waarde. Het is immers de enige publiekstrekker waar de bezoeker in contact kan komen met de wereld van diamant, zijn verleden en zijn heden.
De sluiting van het museum is deels opgevangen door de opening van het Diamantpaviljoen in het MAS. In het paviljoen komt de geschiedenis van diamant tot leven in een mooi architecturaal kader. Voor deze locatie is zeer bewust gekozen. Het valt binnen de driehoek begrensd door de diamantwijk, het historisch centrum en het MAS. En komt tegemoet aan de ambitie van de stad om op verschillende plekken in de stad trekpleisters te creëren die elk op hun beurt iets prijsgeven over Antwerpen als internationaal handelscentrum voor diamant.
De toekomst van het museum ligt momenteel in handen van een provinciale stuurgroep onder voorzitterschap van de Gedeputeerde van Cultuur (deputatiebeslissing september 2012). De stuurgroep analyseert de werking van het museum en oriënteert indien nodig. Ook wordt er een conceptstudie opgemaakt voor de toekomstige locatie van het Diamant- en het Zilvermuseum samen. Als locatie wordt de Jezusstraat (Provinciaal Veiligheidsinstituut en Fabiolazaal) onderzocht.
De toekomst
De tijdelijke sluiting van het museum is een opportuniteit om de huidige werking van het museum te analyseren, te evalueren en te heroriënteren. Het louter verplaatsen van het bestaande museum(-concept) van het Astridplein naar een nieuwe locatie zou de stad Antwerpen ervaren als een gemiste kans. De stad Antwerpen wenst afstand te nemen van het afgelijnde concept van een museum in de traditionele zin van het woord en voluit gaan voor een ‘diamantbelevingscentrum’. Dit belevingscentrum zou een weergave zijn van de verschillende, unieke aspecten/facetten van de ‘Antwerpse diamant’. Deze facetten zijn onder meer: het ontstaan van diamant, de meer dan 550 jaar geschiedenis van het Antwerpse diamantverhaal, de economische waarde van de sector, het hoogtechnologische karakter en de expertise van de Antwerpse slijpnijverheid, de voortrekkersrol van Antwerpen in een transparante en ethische diamanthandel, …. Bezoekers krijgen de kans om dit alles op verschillende manieren (interactief, persoonlijk, maatschappelijk, educatief, wetenschappelijk, … ) te beleven en dit ook buiten de muren van het centrum: community events, conferenties. Het nieuwe belevingscentrum kan zo ook de katalysator zijn voor een commerciële heropleving van de buurt waar het wordt ingeplant en vice versa.
Een diamantbelevingscentrum laat de integratie met de mogelijkheden van een detailhandelscentrum toe. Het retailgedeelte kan nauw worden gekoppeld aan de belevenis, en kan een selectie van speciaal ontwikkelde en aantrekkelijk verpakte diamantproducten omvatten, van gecertificeerde losse diamanten tot exclusieve juwelen bijvoorbeeld een uitzonderlijke selectie van ‘Designed in Antwerp’ juwelen. Een voorstel voor een detailhandelscentrum met belevingsfuncties is reeds geïnitieerd door een private partner, International Economic Strategy (IES). Dit voorstel is overgemaakt aan het voormalig bestuur. IES wil bezoekers van dichtbij in contact laten komen met diamant en hen actief betrekken in het verhaal. Een juwelier is hierbij een belangrijk onderdeel van de hele beleving.
De uitwerking van een diamantbezoekerscentrum heeft nood aan een strategische samenwerking met alle betrokken publieke en private partners: Provincie, Vlaanderen, stad Antwerpen, AWDC, een private speler zoals bijvoorbeeld IES, ….
De diamantsector zelf is in dit verhaal uiteraard een onontbeerlijke partner. De toegevoegde waarde van de diamantsector om dit concept mee vorm te geven, ligt bij hun ervaring in de diamanthandel en hun unieke kijk op diamant als een historisch, hedendaags en toekomstgericht economisch product. Tevens ziet zij haar toegevoegde waarde niet enkel bij het uittekenen van een nieuw belevingscentrum, ook een eventuele daadwerkelijke participatie van de diamantsector in dit project, via een mogelijke publieke private samenwerking is bespreekbaar.
Een bundeling van krachten van alle belanghebbenden maakt dat aan alle voorwaarden voor de opstart van een publiek-private samenwerking kan voldaan worden. Toerisme Vlaanderen is een belangrijke partner in de uitbouw van toeristische infrastructuur en internationale promotie.
Een gezamenlijk politiek standpunt in deze dringt zich dan ook op. In het bestuursakkoord 2013-2018 heeft het stadsbestuur zijn engagement alvast uitgesproken. De provincie werkt aan een studie over de toekomst van het museum. Vlaanderen zal wellicht een opportuniteit zien als de stad Antwerpen als lokale partner een voorstel doet. De stad Antwerpen wenst dan ook samen met de provincie het debat aan te gaan en pleiten voor een deelname aan de stuurgroep van zowel vertegenwoordigers van de stad Antwerpen vanuit het beleidsdomein cultuur als vanuit de beleidsdomeinen economie en toerisme. De stad Antwerpen beoogt immers een duurzame verankering van het culturele verhaal met een meer toeristische en commerciële finaliteit.
Het college keurt volgende punten goed voor overleg met externe partners en provincie:
Het college keurt de collegiale brief gericht aan de leden van de Deputatie Provincie Antwerpen goed.