2012_CBS_01653 - Masterplan Scheldekaaien. Wegprofiel Scheldekaaien tussen Amsterdamstraat en Sint-Pietersvliet - Schetsontwerp - Goedkeuring

Met het besluit van de gemeenteraad van 20 maart 2000 (jaarnummer 619), aangepast bij het gemeenteraadsbesluit van 21 oktober 2002 (jaarnummer 2307), kregen de districten de bevoegdheid over het decentraal publiek domein, groenvoorziening en openbare werken. De Scheldekaaien zijn bovenlokaal openbaar domein en vallen onder de bevoegdheid van het college. Het district heeft een adviesverlenende functie.

Volgend op de goedkeuring door het college, zal een hoorzitting met de omwonenden georganiseerd worden.

Stedelijke besluitvorming
Op 9 juli 2010 (jaarnummer 8556) keurde het college het Masterplan Scheldekaaien goed. Het Masterplan Scheldekaaien vormt het richtinggevend document voor alle uitvoeringsprojecten bij de heraanleg van de Scheldekaaien. Het Masterplan Scheldekaaien zal over meerdere jaren en in verschillende deelprojecten gefaseerd uitgevoerd worden. In het Masterplan Scheldekaaien werden volgende deelgebieden gedefinieerd: Petroleum Zuid, Nieuw Zuid, Sint-Andries Zuid, Zuiderterras tot Schipperskwartier, Loodswezen en Bonaparte, Rijnkaai en Droogdokkeneiland. Het Masterplan bepaalt voor elk segment een typesectie voor het wegprofiel en doet ook uitspraak over de beeldkwaliteit ervan. 

Van het wegprofiel Rijnkaai Noord werd intussen een definitief ontwerp goedgekeurd (college van 2 september 2011, jaarnummer 13239). Dit deel wordt vervroegd heraangelegd met het oog op de opening van het Red Star Line Museum. De werken vangen aan eind 2012.

Op 20 september 2010 keurde de gemeenteraad de Principeovereenkomst Herinrichting Scheldekaaien goed (jaarnummer 1134). In de principeovereenkomst nemen de stad en Waterwegen en Zeekanaal het gezamenlijk initiatief voor de realisatie van de herinrichting van de Scheldekaaien. De overeenkomst legt de samenwerking tussen beide partijen in hoofdlijnen vast en maakt afspraken met betrekking tot de concessie. De principeovereenkomst is van kracht op het volledige projectgebied “Scheldekaaien”, bestaande uit de gronden die voorwerp zijn van de concessie, de site van het Loodswezen, de gronden tussen Kattendijksluis en Royerssluis en de openbare weg die langs deze gronden loopt.

Gewestelijke besluitvorming: Brabo 2
Op 9 mei 2008 besliste de Vlaamse regering om het budget van Brabo 2 voor de tramlijn naar Ekeren over te hevelen naar het tramnetwerk op het Eilandje. In uitvoering van de beslissing van de Vlaamse regering wordt een samenwerkingsovereenkomst opgemaakt tussen het Vlaams gewest, de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM), De Lijn en de stad Antwerpen. Hierin zal worden opgenomen dat een speciale projectvennootschap wordt opgericht om het tramnetwerk op het Eilandje te ontwerpen, te bouwen, te financieren en te beheren.

Aanleiding
De aansluiting op het bestaande tramnetwerk gebeurt via de Scheldekaaien en takt aan op het keerpunt aan Sint-Pietersvliet. Er dienen dus tramsporen op de Scheldekaaien te worden voorzien in het gedeelte tussen de Amsterdamstraat en Sint-Pietersvliet. Dit is een voorafname op de uitvoering van de kaaitram die op de Scheldekaaien is voorzien.

Om de tramsporen meteen definitief te kunnen aanleggen dient het volledige wegprofiel te worden ontworpen. De realisatie van de traminfrastructuur is tegelijk een aanleiding om ook de rest van het wegprofiel opnieuw aan te leggen. Daarom wordt voorgesteld om de uitvoering van het weggedeelte tussen Amsterdamstraat en Sint-Pietersvliet naar voor te schuiven in de timing van de heraanleg van de Scheldekaaien, zodat het wegprofiel er reeds gerealiseerd is wanneer de traminfrastructuur wordt aangelegd.

Beeldkwaliteit Scheldekaaien
In het Masterplan Scheldekaaien werd de beeldkwaliteit en een typeprofiel voor de kaaiweg uitgewerkt per deelgebied. De beeldkwaliteit van Rijnkaai is geïnspireerd op het Beeldkwaliteitsplan Eilandje. Het voetpad langs stadszijde werkt met de materialisatie en inrichtingsprincipes die op het Eilandje gehanteerd worden. De rest van het wegprofiel volgt de beeldkwaliteit (materialisatie, inrichtingsprincipes en keuze van meubilair en verlichting) van de Scheldekaaien, om de samenhang en continuiteit van de Scheldekaaien te versterken en leesbaar te maken.

Opbouw van het wegprofiel
Na overleg met de betrokken stadsdiensten (mobiliteit, verkeerspolitie, brandweer, ontwerp en uitvoering) en De Lijn werd de volgende consensus bereikt over de gewenste opbouw van het wegprofiel tussen Amsterdamstraat en Sint-Pietersvliet:

• breed voetpad aan de stadszijde van 7,50 meter;
• rijweg van 6,20 meter breed met 2x1 rijstrook;
• bufferstrook van 2,50 meter breed;
• vrije trambedding van 6 meter breed;
• bufferstrook van 2,50 meter breed;
• fietspad van 3,50 meter breed;
• voetpad aan waterzijde.

Vanwege deze breedte zal het wegprofiel een deel van het terrein van het Loodswezen moeten innemen. Deze gronden zijn eigendom van het Vlaams Gewest en vormen geen onderdeel van de "concessie Scheldekaaien". De onderhandelingen met Vlaanderen over deze inname moeten nog opgestart worden.

De passage van de kaaiweg langs het Bonapartedok is een flessenhals in het wegprofiel. Hier is niet voldoende ruimte om het gewenste wegprofiel te realiseren en en zijn aanpassingen nodig:

• het voetpad langs de dokrand varieert tussen 5,5 meter en 3 meter;
• beide bufferstroken aan weerszijden van de trambedding zijn 1,50 meter breed.

Omdat de aanleg van het wegprofiel voor Rijnkaai losgekoppeld wordt van de heraanleg van de kaaivlakte en de verhoging van de waterkering, dient het nieuwe wegprofiel binnen de beschikbare ruimte tussen de bestaande bebouwing en de bestaande waterkering te passen. Op de meeste plaatsen is de beschikbare ruimte te smal om plaats te bieden aan het gewenste wegprofiel. Een gedeelte van het wegprofiel wordt daarom tijdelijk versmald aangelegd:

• het voetpad langs de waterkering wordt 1,50 meter breed;
• de bufferstrook langs het fietspad varieert tussen 1 meter en 1,50 meter breed; 
• het fietspad is 2,50 meter breed.

Als de waterkering vervangen wordt, krijgen deze zones hun definitieve breedte. De breedte van de tijdelijk versmalde zones is niet optimaal, maar aanvaardbaar voor een tijdelijke situatie. Het grote voordeel is dat de trambedding, het kostbaarste deel van de aanleg, ineens op zijn definitieve plaats gelegd kan worden. Het wegprofiel wordt bijgevolg meteen permanent aangelegd vanaf de gevels langs stadszijde tot en met de trambedding.

Rotatieparking Loodswezen
Het Masterplan Scheldekaaien voorziet een rotatieparking voor 630 auto's op het terrein van het Loodswezen. Omwille van het grote aantal in- en uitrijbewegingen, adviseert de dienst mobiliteit om de in- en uitrit van de parking zodanig te organiseren, dat de auto's niet over de vrije trambedding moeten rijden. Dit zou het tramverkeer te veel hinderen. Bij voorkeur worden de in- en uitrit opgenomen in het wegprofiel van de Tavernierkaai. Het autoverkeer dat vanuit het noorden richting binnenstad rijdt, kan dan vlot de parking in- en uitrijden. Dat stimuleert de automobilisten om hun auto aan het Loodswezen te parkeren in plaats van verder de binnenstad in te rijden om daar een parkeerplaats te zoeken.

In het wegprofiel wordt voldoende ruimte gereserveerd om op termijn een in- en uitrit te voorzien.

Kruispunt Brouwersvliet
Op advies van de dienst mobiliteit wordt het kruispunt Brouwersvliet gecompacteerd. Aan de zuidkant van het kruispunt komt geen aparte voorsorteerstrook meer om rechtsaf te slaan. Dit is niet meer nodig, omdat de intensiteit van het autoverkeer hier in de toekomst zal afnemen. Om dezelfde reden verdwijnen de twee middeneilanden. De voorsorteerstrook linksaf aan de noordkant blijft behouden. Dit geeft de mogelijkheid om door afstelling van de verkeerslichten (korte groentijd) het aantal auto's dat rechtdoor de binnenstad in gaat te beperken. Het materiaal van de rijweg (asfalt) gaat mee de bocht om richting Brouwersvliet, om aan te geven dat dit de voorkeursrichting is.

Kruispunt Sint-Pietersvliet
Het kruispunt met de Sint-Pietersvliet is de plaats waar de tram aansluit op de bestaande sporen rond het Tolhuis. Voorlopig hoeft de aanleg niet verder te gaan dan hier en er wordt dan ook een overgangssituatie naar de bestaande toestand voorzien. In de toekomst wordt de tram doorgetrokken over de volledige Scheldekaaien. Het ontwerp houdt hier rekening mee.

Bus- en tramhaltes
De bestaande bushaltes aan de Tavernierkaai en de Rijnkaai zullen worden opgeheven, omdat de nieuwe tramlijn dient ter vervanging van de bussen. Ten zuiden van de Brouwersvliet is een tramhalte voorzien. Deze is strategisch gepositioneerd vlak voor de toekomstige splitsing van de kaaitram en de tram naar de binnenstad. Op deze manier zullen de beide tramlijnen van deze halte gebruik kunnen maken. Langs dit deel van de kaaien wordt verder geen halte voorzien, verder zijn er nog tramhaltes in de Amsterdamstraat en de Londenstraat.

Keerlus
De nieuwe tramlijn naar het Eilandje dient van een keerlus voorzien te worden om de trams te kunnen laten keren in geval van calamiteiten of op momenten dat de Londenbrug open is. Deze keerlus wordt voorzien rond het bouwblok van de Bataviastraat en de Sint-Laureiskaai. Het schetsontwerp Rijnkaai Zuid houdt rekening met deze keerlus.

Parkeerbalans
In de huidige situatie zijn er:

• 7 langsparkeerplaatsen aan de Rijnkaai, dit aantal wordt uitgebreid naar 11;
• 3 langsparkeerplaatsen langs de Tavernierkaai, deze worden omgevormd tot een laad- en loszone. De bestaande bushalte aan de Tavernierkaai zal ook vervangen worden door een laad- en loszone;
• 22 parkeerplaatsen naast de waterkeringsmuur ter hoogte van de Bonapartesluis; deze kunnen voorlopig behouden blijven tot de vernieuwing van de waterkering;
• 28 langsparkeerplaatsen langs het Bonapartedok; deze parkeerstrook wordt opgeheven.

Voor het opheffen van deze parkeerstrook geeft de Commissie Openbaar Domein de volgende motivatie:

• de filosofie van het Eilandje is dat geen parkeren voorzien wordt vlakbij een dokrand/water teneinde zo het karakteristiek beeld van de open kades te bewaren;
• de zone is gelegen op de voetgangersroute naar het MAS en het Red Star Linemuseum. Het ontworpen voetpad langs het Bonapartedok is daarvoor te smal. Door het supprimeren van de parkeerzone kan de vrijgekomen ruimte toegevoegd worden aan de voetgangerszone;
• de geparkeerde wagens zullen het open zicht op de kop van het dok en het MAS belemmeren. Dit komt de beeldkwaliteit niet ten goede.

Taxistandplaats
De bestaande taxistandplaats aan het Bonapartedok wordt iets naar het zuiden opgeschoven, waar er meer plaats in het voetpad is.

Vélo-station
Ten zuiden van het Loodswezen bevindt zich een bestaand vélo-station. In de nieuwe aanleg komt de tramhalte op de plaats van dit station. Het station zal daarom iets opgeschoven worden naar het noorden.

Materialen
De materialisatie van het voetpad aan stadszijde volgt het materialenpalet van het Eilandje en wordt uitgevoerd in platines. Ook de rijweg in asfalt en de trambedding in kasseien met groene voeg is een verderzetting van de materialisatie van de Londen-Amsterdamstraat. De bufferstroken, het fietspad en het voetpad langs waterzijde  vormen een continu element langs de Scheldekaaien dat de samenhang benadrukt: ruw graniet voor de bufferstroken, rood asfalt voor het fietspad en graniet voor de voetpaden.

Groen
In het wegprofiel worden geen bomen opgenomen. Ter hoogte van het Bonapartedok is het wenselijk het open zicht op de Schelde en het MAS te behouden. Verder heeft de weg veel bochten, de voetpaden zijn op sommige plaatsen nogal smal en de kruisingen volgen dicht opeen, daarom zou de inplanting van bomen een gefragmenteerd beeld geven. Op de kaaizone zelf zullen op termijn wel plaatselijk bomen geïntegreerd worden.