2012_CBS_01105 - Masterplan Fort 8 - Voorontwerp - Goedkeuring

Na goedkeuring van het voorontwerp masterplan door het college wordt een informatiemoment voor bewoners en gebruikers van het fort voorzien. Het informatiemoment voor bewoners omvat een wandeling door het plangebied en een toelichting van het masterplan. Hierop kunnen bewoners vragen stellen en suggesties doen. Voor de gebruikers van het fort wordt een tweede focusgroepsgesprek georganiseerd waarop ook zij vragen kunnen stellen en suggesties kunnen doen.

Het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA) werd definitief vastgesteld door de gemeenteraad op 18 september 2006 (jaarnummer 1779) en goedgekeurd door de deputatie op 21 december 2006. Het fort behoort tot een te herstructureren cultuurrecreatieve cluster en maakt deel uit van de Zachte Ruggengraat. 

Het college besliste op 29 augustus 2008 (jaarnummer 10569) om het programma van eisen goed te keuren als basis voor het opmaken van een ruimtelijke en functionele visie (masterplan) voor Fort 8. Tijdens de opmaak van het masterplan werd duidelijk dat een RUP noodzakelijk is voor het fort. Aanleiding tot de opmaak van het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) is de aanwezigheid van zonevreemde sport en woningen in het gebied en de ambitie om het gebied te bestemmen als groene en recreatieve zone waar het erfgoed een duurzame bestemming in kan krijgen. 

Op vrijdag 6 februari 2009 (jaarnummer 1517) besliste het college principieel dat het binnenfort van Fort 8 in Hoboken, samen met het magazijn van de stedelijke dienst lerende stad aan de Ankerrui in Antwerpen, in samenwerking met vzw Scheld’apen, ontwikkeld zal worden tot jeugdculturele zone. Het college gaf de stedelijke jeugddienst de opdracht om dit te doen in overleg met de betrokken diensten en onder andere te integreren in het masterplan voor Fort 8 in opmaak. 

Op 15 mei 2009 (jaarnummer 6368) keurde het college de procesnota voor het RUP Fort 8 in Hoboken goed en besliste daarmee principieel om, in uitvoering van het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA), voor het Fort 8, een RUP op te maken. In deze procesnota werd de noodzaak voor een beperkte ecologische studie reeds onderschreven

Op 23 april 2010 (jaarnummer 4646) besliste het college de uitvoering van een gebiedsgerichte ecostudie voor het in opmaak zijnde RUP Fort 8, district Hoboken goed te keuren. Deze studie toonde aan waar interessante ecologische gehelen zich in het gebied bevinden en hoe door een beter beheer, en door aandacht te hebben voor ecologische verbindingen, het ecologisch potentieel van Fort 8 verbeterd kan worden.

Fort 8 ligt aan de rand van de stad, net ten zuiden van Hoboken. Het fort bevindt zich op de grens van de industriestrook langs de Schelde die zich met onderbrekingen uitstrekt van Petroleum Zuid tot Hemiksem. Het fort ligt nabij de groene vinger ‘Klaverblad-Kleidaal’, in het provinciaal structuurplan aangeduid als ‘zuidelijk bocagelandschap’. De wijken Nachtegalenhof en Zwaluwenhof vormen een fysieke scheiding tussen het fort en deze groene vinger. Fort 8 ligt in een groene driehoek, gevormd door restgronden en sportvelden. Ten oosten van deze groene driehoek bevindt zich het Schoonselhof. Via het park Sorghvliedt sluit het fort aan op de Kioskplaats. 

Het RUP Fort 8 kadert rechtstreeks in de doelstellingen van het richtinggevend gedeelte van het s-RSA. Het RUP vormt de mogelijkheid om Fort 8 te herstructureren als cultuurrecreatieve cluster en een onderdeel te maken van de Zachte Ruggengraat. 

Uit een uitgebreide analyse (met onder andere een ecologisch onderzoek) werd een probleemstelling opgemaakt:

• Landschappelijk: het plangebied ligt vlak tegen het centrum van Hoboken maar behoort  gevoelsmatig niet tot het centrum van Hoboken. Ten opzichte van de omliggende woongebieden vormt het eerder een barrière, en ook de verbinding met het omliggende groengebied kan beter. Intern werken de verschillende deelgebieden als verschillende systemen naast elkaar en is het gebied zeer versnipperd.
• Mobiliteit: het fort is goed bereikbaar met de wagen, maar minder goed bereikbaar met openbaar vervoer en fiets. Intern hebben de verschillende functies elk hun eigen toegang en parking, wat de leesbaarheid niet ten goede komt en voor overlast zorgt in de omgeving. De doorwaadbaarheid door het gebied is slecht, en de paden in het gebied nodigen niet echt uit om gebruikt te worden door voetganger en fietser.
• Functionaliteit: functioneel kent het fort reeds een rijk en frequent sociocultureel en recreatief gebruik. De functies staan momenteel te sterk op zichzelf. Het fort is momenteel niet geschikt voor de niet-georganiseerde recreant (wandelaar, fietser).
• Historisch: Fort 8 is één van de best bewaarde forten van de fortengordel. Toch is de historische structuur niet altijd leesbaar, op sommige plaatsen zijn delen van het fort verdwenen.
• Ecologisch: een ecologische studie heeft de interessante gebieden in kaart gebracht, en de potenties naar beheer of nieuwe mogelijke verbindingen duidelijk gemaakt.

Het fortgebied heeft veel potenties: een veelheid aan recreatieve en socioculturele functies, de historische en ecologische rijkdom. Deze rijkdom is nu reeds aanwezig, maar wordt nog onvoldoende benut of erkend.

Om deze rijkdom voldoende uit te spelen is het gebied te versnipperd, de toegankelijkheid en doorwaadbaarheid te onduidelijk en de verblijfskwaliteit van de publieke ruimte te beperkt 

Reeds in de procesnota werd de visie voor het masterplan goedgekeurd: “Fort 8 uitbouwen tot cultuurrecreatieve cluster door het inzetten van zowel het historische erfgoed, de ecologische waarde, de reeds aanwezige functies en het bevorderen van het recreatief medegebruik, Fort 8 omvormen tot actieve en attractieve stedelijke ruimte in de 'zachte ruggengraat'.”  Dit kunnen we doen door:

• De bestaande en unieke rijkdom (het functionele aanbod, de ecologische waarden en de historische eigenheid) in het gebied te versterken, en beter uit te spelen.
• Eenheid te creëren door deze bestaande rijkdommen door een doorwaadbaar park met elkaar te verbinden.  

Op basis van ontwerpend onderzoek werden twee concepten opgesteld die deze visie en doelstellingen moeten realiseren:

• Concept 1: functies versterken door duidelijk te zoneren. Het uitgebreid recreatief en sociocultureel aanbod kan beter geclusterd, optimaler gebruikt en duidelijker uitgespeeld worden. Zo kan er beter ingespeeld worden op de verschillende eigenheden van deze zones en wordt tevens de (historische) structuur van het fort duidelijker. We onderkennen: een centrumfort, een parkfort en het sportfort als deelgebieden.
• Concept 2: De samenhang versterken. Door het uitrollen van een padennetwerk voornamelijk van het centrum van het fort tot aan de uiteinden van het gebied, wordt een eenheid gebracht in de verschillende deelzones.

De gewenste ruimtelijke structuur geeft het beeld van de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van Fort 8.

• Het fortgebied wordt opgehangen aan het centrale glacis. Dit glacis wordt opengemaakt tot het centrale plein van het fort en clustert de verschillende historische gebouwen en de verschillende socioculturele functies bij elkaar.
• Rond dit centrumfort bevindt zich het parkfort. In het parkfort worden vier radiale verbindingen vanaf het glacis tot aan de rondomliggende Schansstraat gemaakt. Deze nieuwe verbindingen (met twee nieuwe bruggen) zorgen ervoor dat zowel de binnenoever als de buitenoever van het fort als één parkstructuur bruikbaar worden en dat ook het glacis als inkompoort voor de verschillende sportfuncties zal fungeren.
• In het sportfort worden duidelijk afgebakende sportclusters gesitueerd. Het bestaande waardevolle groen blijft bewaard en wordt zowel ecologisch als functioneel beter verbonden met de omgeving en de Schansstraat. De sportclusters worden gericht naar deze Schansstraat en worden enkel uitgebreid op ecologisch minder interessante restzones.

Verschillende projecten in de verschillende deelstructuren zijn hiervoor noodzakelijk. Strategisch zijn vooral het padennetwerk en het centrale glacis het belangrijkste om de eenheid in het gebied terug te brengen:

• Centrumfort: het centrumfort vormt de harde kern van het gebied. Het glacis wordt uitgebouwd als een centrumplein voor het gehele gebied. Om het publieke karakter en een multifunctionele inrichting te verzekeren wordt autoverkeer in het centrumfort zoveel mogelijk vermeden. Parkeren wordt buiten het centrumfort georganiseerd.
  • Herstructurering glacis tot centraal plein: afbraak bestaande functies, aanleg openbaar plein.
  • Herwaarderen fortgebouwen: optimaal in gebruik nemen, en toegankelijk maken van historische fortgebouwen.
• Parkfort: de ééngemaakte parkzone is de belangrijkste toevoeging van het masterplan in het gebied. Het maakt het gebied in verschillende richtingen doorwaadbaar. Tegelijkertijd maakt het park het fort ook interessant voor de niet georganiseerde recreant. Het park wordt gevormd door drie lagen die in volgorde van belangrijkheid ook besproken worden: het padennetwerk; de functionele zonering en de historische structuur.
  • Padennetwerk: het geheel van vier radiale paden, de rondgemaakte Schansstraat en secundaire paden maakt het gebied tot één samenhangend park. Het parkeren wordt tevens langs de Schansstraat georganiseerd. 
  • Parkprogramma: veel van het bestaande groen lijkt ongebruikt restgroen. Een duidelijke zonering (in functie van beheer en gebruik) maakt het fort interessanter.
  • Historische structuur: in de verschillende acties moet steeds de verbetering van de historische structuur betracht worden. Voornamelijk het verduidelijken van gracht en wal zijn hierin belangrijk.
• Sportfort: de groene driehoeken rond het fort zouden verder omgevormd moeten worden tot volwaardige sportparken. Het bestaande groen in deze punten is erg waardevol. Daarom wordt voorgesteld om de bestaande sportcluster te behouden, deze te verdichten en optimaler te gaan gebruiken (vb kunstgras). Slechts kleine uitbreidingen, op plaatsen die moeilijk als natuur te ontwikkelen zijn, worden mogelijk geacht.
  • Cluster Dries: zoeken naar optimaler gebruik, beter aansluiten op de Schansstraat, en realiseren van lijnstructuur langs het spoor en groene visuele buffer langs de woningen.
  • Cluster Nachtegalenhof: locatie voor twee korfbalclubs.
  • Cluster Sorghvliet (zwembad): verbeteren ecologische en functionele verbinding met Schoonselhof. Aanleggen kwalitatief pad tussen zwembad en Schansstraat.
  • Cluster Umicore: afwerken bestaande sportcluster, en beter toegankelijk maken van het groen
  

In het voorontwerp masterplan wordt voorgesteld om het parkeren langs de Schansstraat te organiseren. Binnen dit principe zijn nog verschillende mogelijkheden. Om deze mogelijkheden op een objectieve manier naast elkaar af te wegen wordt aan AG VESPA gevraagd de mogelijke aankoop van perceel 1100237C0596 T te onderzoeken.

Het masterplan wordt nog ter advies voorgelegd aan het district Hoboken en wordt verder nog besproken en toegelicht aan de gemeentelijke commissie ruimtelijke ordening (GECORO), het Agentschap voor Natuur en Bos (Vlaamse overheid), Onroerend Erfgoed Antwerpen (Vlaamse overheid) en de provincie Antwerpen.