Het stedelijk wijkoverleg heeft in samenwerking met de partners Antwerpen aan 't Woord, ACW Antwerpen en UNIZO Antwerpen een participatiemoment rond het wedstrijdontwerp Droogdokkenpark georganiseerd op zondag 4 september 2011. Het wedstrijdontwerp werd in het algemeen positief onthaald. Volgende thema’s kwamen tijdens de gesprekken aan bod:
Karakter van het park
Dit park moet zich onderscheiden van de andere parken en mag zeker geen tweede park Spoor Noord worden. Mensen willen hier vooral een heel natuurlijk park, dat niet te strak aangelegd is zoals andere parken, het mag wat “wilder”; het mag hier best “koud en guur” zijn. De natuur, de rust en de stilte van de Schelde moeten primeren in dit park; in die zin moeten er niet teveel horeca-gelegenheden en evenementen komen. Ook moet er een duidelijke link zijn met het maritieme van de haven. De bestaande bomen blijven best behouden.
Functies - belvedère
De plek moet een uitwaai- en onthaastingsplek blijven en het idee om de tango hier te laten blijven bestaan wordt zeker gesmaakt. Over de belvedère lopen de meningen uiteen. Sommige groepen vinden het een heel mooi idee en een leuke verwijzing naar de vroegere militaire bouwwerken. Andere groepen vinden deze verwijzing misplaatst. Diezelfde mensen zijn bang voor een te gesloten structuur.
Paviljoenen
Over de nood aan paviljoenen zijn de meningen verdeeld. Openbare toiletten vindt iedereen belangrijk en daarbij moet ook rekening gehouden worden met toegankelijkheid voor personen met een handicap.
Uitwerking slikken en schorrengebied
Alle groepen zijn het erover eens dat dit gebied belangrijk is: de band met het water wordt hierdoor op een positieve manier aangehaald. Enkele groepen geven concrete suggesties aan om er nog beter mee om te gaan: zo zou het wandelpad dichterbij het slikken- en schorrengebied moeten liggen en moet er een jaagpad voorzien worden voor het onderhoud. Een aantal groepen vinden dat het gebied nog uitgebreid zou moeten worden, onder andere door de belvedère hier niet te plaatsen en door de dijk verder naar achteren te plaatsen.
De pier
Een eerste belangrijke vraag die mensen zich stellen, is of dit qua veiligheid wel mag op deze plek. Anders vinden ze het wel een heel mooi idee en een opportuniteit om een uniek uitzicht te creëren. Sommigen vinden wel dat dit niet past in het natuurlijke gedeelte.
Droogdokkensite en AWN-werkhuizen
Zwembad, stedelijk strand en historisch schip worden over het algemeen positief onthaald, op een groep na. Een groep wil het maritiem karakter (erfgoed en educatie) tot de hele zone uitbreiden, wat niet te rijmen valt met een publiekstrekker als strand en zwembad. De nadruk moet daarbij wel liggen op kleinschalig, gemoedelijk en laagdrempelig.
Ook het maritieme park kent veel bijval. Een alternatief zou een openluchtmuseum over de haven kunnen zijn of een bezoekerscentrum. Via sociale tewerkstelling zouden hier oude schepen kunnen hersteld worden. Één groep vraag een sterkere globale visie op dit gebied, in plaats van de opdeling in deelzones. Meerdere malen wordt gewezen op de educatieve meerwaarde van dit gebied.
Evenementenzone
Niet iedereen vindt dat hier evenementen moeten doorgaan. Sommigen vinden dit contradictorisch met het maritiem park en de droogdokkensite. Er treedt bij heel wat Antwerpenaren een zekere “evenementenmoeheid” op. Andere vinden dan weer dat hier wel kortdurende en kleinschalige (400-500 mensen) evenementen zoals de Zomer van Antwerpen kunnen plaatsvinden. Sommigen zien juist de grote meerwaarde van evenementen op deze locatie: aan de rand van de stad, geen geluidsoverlast voor de buurt, … mobiliteit is dan een belangrijke randvoorwaarde: openbaar vervoer, parkeren, voetgangersbrug. De verplaatsing van de hangars wordt over het algemeen wel toegejuicht.
Ook wat de jeugdvoorzieningen betreft, vreest men dat deze teveel drukte met zich mee zouden brengen. De rust moet primeren in dit park. Niet al te veel voorzieningen voor kinderen, die kunnen in Spoor Noord al hun gading vinden. Een aantal groepen vinden wél dat er speelvoorzieningen mogen komen. Één groep vindt dat een klein speeltoestel wel kan.
Mobiliteit en parkeren
De meeste mensen willen dat het park autoluw is en zo mogelijk zelfs doorgaand verkeer verbannen. Parkeergelegenheid ziet men hier liever niet: liever aan de rand van droogdokkeneiland of zelfs erbuiten. Alleen personen met een handicap mogen in het gebied komen parkeren.
Men vraagt dat er openbaar vervoer komt tot aan/in het park: een tramijn eventueel doorheen het park, een watertaxi van en naar Linkeroever en het stadscentrum. Een of meerdere vélostations zou ook goed zijn.
Varia
Veel mensen stelden zich vragen over de verbinding met het groengebied aan het Noordkasteel. Daarnaast vraagt men voldoende aandacht voor de lawaaihinder die het gevolg zou kunnen zijn van het Oosterweelknooppunt. Ook is er een vraag om een groep op te richten rond mensen die interesse hebben voor boten en pleziervaart en die input willen geven op de maritieme ontwikkeling. Nog bijkomende historische elementen waar rekening mee gehouden kan worden (cfr “Kaaimensen”): de Duitse bunker, de Vosseschijnsluis, gebouwen Royerssluis, modernistische bureel Royerssluis.
In 2005 keurde de Vlaamse regering het geactualiseerde Sigmaplan goed, waarin bepaald wordt dat de waterkering ter hoogte van Antwerpen van 8,35 m TAW tot 9,25 m TAW wordt opgehoogd om de stad in de toekomst te blijven beschermen tegen overstromingen.
Op 9 juli 2010 keurde het college het Masterplan Scheldekaaien goed. Het Masterplan Scheldekaaien vormt het richtinggevend document voor alle uitvoeringsprojecten bij de heraanleg van de Scheldekaaien. In het Masterplan Scheldekaaien krijgt het Droogdokkeneiland een bestemming als grootstedelijk park en uitwaaiplek. De waterkering ter hoogte van het Droogdokkeneiland is in het Masterplan Scheldekaaien ingetekend als een vaste dijk langs een zachte oever.
Op 19 november 2010 keurde het college de projectdefinitie voor het Droogdokkenpark goed. Op 15 juli 2011 besliste de raad van bestuur van AG Stadsplanning om de studieopdracht voor het ontwerp en de uitvoering van de inrichting van het Droogdokkenpark aan de Tijdelijke Vereniging Van Belle & Medina architects en Vogt Landscape Architects te gunnen. De toekenning van deze studieopdracht gebeurde via de procedure van de Open Oproep van de Vlaams Bouwmeester.
Dit ontwerpbesluit werd verdaagd in de zitting van 9 december 2011 (jaarnummer 16359)
Toelichting wedstrijdontwerp
Het wedstrijdontwerp van Van Belle & Medina Architects en Vogt Landscape Architects beantwoordt in grote lijnen aan de ambities, doelstellingen en randvoorwaarden uit de projectdefinitie.
Het ontwerp slaagt erin de drie sferen van de natuurlijke oever, het stedelijk park en de maritieme versteende zone met elkaar in contact te brengen en op sommige plaatsen zelfs in elkaar te laten overlopen tot één groot park. In de grote samenhang zijn ook heel verschillende plekken terug te vinden.
Het Belvédère vormt als verhoogd platform een uitkijkpunt op stad en haven maar is tegelijk een landmark voor de stad. De zeshoekige vorm is een knipoog naar historische bastions langs de Schelde en creëert met zijn zachte kern van gras en bomen een aangename ontmoetingsplek.
Het landschapspark overbrugt met een glooiende topografie de hoogteverschillen tussen de waterkering en het bestaande maaiveldniveau. Op die manier ontstaan open en besloten plekken in het park en worden de zichten op de Schelde, de Royerssluis en de droogdokkensite bepaald.
Tussen het park en de versteende droogdokkensite in stelt het ontwerp een recreatiezone voor als transitiezone. Een aantal bestaande loodsen worden er aangevuld met nieuwe paviljoenen. De recreatieve zone wordt in het ontwerpvoorstel ingevuld met jeugd- en sportprogramma’s, een bezoekerscentrum voor het park en parkeerruimte.
Het evenementenplein vormt een interessante schakel tussen het park en de droogdokkensite. Het verhoogde grasplein geeft ruimte aan allerhande georganiseerde en spontane openluchtactiviteiten en kijkt uit op de beschermde droogdokkensite.
In de omgeving van de Royerssluis stelt het ontwerp een intieme tuin voor die gekoppeld is aan de beschermde sluismeesterswoning. Deze ruimte is ingesloten door de infrastructuur van de verbreedde Royerssluis. De sluismeesterswoning krijgt een publiekstrekkende functie.
Het slikken- en schorrengebied is een beschermd habitatrichtlijngebied en wordt zo veel mogelijk in zijn oorspronkelijke toestand bewaard, door de bestaande dijk op te hogen tot de vereiste 9,25mTAW en op sommige plekken de dijk landinwaarts te verbreden. De natuurlijke oever met slikken en schorren blijft daardoor in zijn huidige vorm behouden. Een vernieuwde pier geeft de bezoekers zicht op de slikken- en schorrenoever.
Het niveauverschil tussen het park (6mTAW) en de droogdokkensite (4,5mTAW) wordt in het ontwerp benut om uitzichten te creëren over de droogdokkensite. Met deze oplossing wordt droogdokkensite visueel toegankelijk gemaakt en kunnen de scheepsherstellingen ongestoord plaatsvinden. Op sommige plekken worden ook fysieke toegangen gemaakt aan de hand van trappenpartijen en tribunes waarbij het mogelijk is om de droogdokkensite werkelijk te betreden. Dit kan uiteraard pas wanneer er geen havenactiviteiten meer zijn.
Op 27 mei 2011 kreeg het college een toelichting van de stadsbouwmeester over de 5 ingediende ontwerpvoorstellen van de Open Oproep voor het Droogdokkenpark. De stadsbouwmeester lichtte hierbij het winnend ontwerp van Van Belle & Medina en Vogt Landscape Architects uitgebreid toe en motiveerde de keuze.
Aan het college wordt gevraagd het wedstrijdontwerp Droogdokkenpark goed te keuren als basis voor de verdere uitwerking naar een voorontwerp.
Aandachtspunten voor de verdere uitwerking naar een voorontwerp
1. Karakter van het Droogdokkenpark
Het wedstrijdontwerp wordt bevestigd maar aan het ontwerpteam wordt gevraagd om de natuurlijkheid sterker uit te werken in het voorontwerp, onder andere door middel van het op te maken beheersplan en de plantkeuze. Er moet onderzocht worden op welke manier het slikken- en schorrengebied en het landschapspark meer geleidelijk in elkaar kunnen overgaan. In het voorontwerp moet het precaire evenwicht tussen de samenhang van het park en de afzonderlijke delen bewaard blijven.
Gezien het publiek karakter van het park kunnen woonfuncties in het projectgebied niet behouden blijven.
2. Slikken en schorren
Het slikken- en schorrengebied van het Droogdokkenpark moet minimaal de huidige oppervlakte behouden. Het verlies aan oppervlakte slikken en schorren door het Belvedère dient binnen het project te worden gecompenseerd. Aan het ontwerpteam wordt gevraagd om te onderzoeken op welke manier het natuurgebied kan worden uitgebreid zonder te sterk aan gebruiksoppervlakte park in te boeten. Ook dient onderzocht te worden op welke manier een meer intense beleving van het slikken- en schorrengebied kan ontstaan.
3. Pier
De pier is een belangrijke meerwaarde voor het Droogdokkenpark en de beleving van de Schelde, het slikken- en schorrengebied en de haven.
Volgende elementen dienen echter verder onderzocht te worden in functie van de haalbaarheid:
- het veiligheidsaspect in functie van scheepvaart van en naar de Royerssluis
- het veiligheidaspect bij hoogtij en springtij
- de impact op het slikken- en schorrengebied
- de beleving van het slikken- en schorrengebied
- technische oplossing voor de verbreding en stabilisatie van de huidige pier rekening houdend met de erfgoedwaarde
4. Belvedère
De Belvedère is een interessante oplossing als uitkijkpunt naar stad en haven en als stedelijke ruimte voor het organiseren van activiteiten. Aan het ontwerpteam wordt gevraagd om de maat, de verhoudingen en de inrichting van het Belvedère verder te optimaliseren in functie van zichten en doorzichten vanuit en naar het Droogdokkenpark.
5. Recreatiezone
Het potentieel van de recreatiezone voor invullingen gericht op de jeugd wordt bevestigd. Aan het ontwerpteam wordt gevraagd om een fasering uit te werken die rekening houdt met de beschikbare gronden en middelen enerzijds en uitgaat van afgewerkte fases anderzijds.
6. Mobiliteit
Op het college van 9 december 2011 wordt aan het college een voorstel tot beslissing over de mobiliteit op het Eilandje, inclusief het Droogdokkeneiland, voorgelegd. Het voorontwerp moet rekening houden met deze beslissing.
7. Parkeren
Een beperkt aanbod aan parkeerplaatsen is voldoende gezien het autoluw karakter van het park. Deze parkeerplaatsen hoeven niet overdekt te zijn. Aan het ontwerpteam wordt gevraagd om de inplanting van de parkeerplaatsen verder ruimtelijk te onderzoeken, voldoende fietsenparkeerplaatsen verspreid in het park in te planten en ruimte voor fietsstations te voorzien.
8. Evenementen
Er dient geen ruimte exclusief voor evenementen dient te worden gereserveerd in het park. Evenementen op maat van het park kunnen wel plaatsvinden, maar vormen geen vast onderdeel van het parkprogramma. De hoofdfunctie is het park en evenementen zijn slechts tijdelijke nevenfuncties in het park. De ontsluiting is bijgevolg ook afgestemd op de parkfunctie. De mobiliteit van het park is bijgevolg maatgevend voor het soort evenementen die er kunnen plaatsvinden.
9. Royerssluis
De omgeving van de zuidelijke zijde van de Royerssluis moet zoveel mogelijk publiek toegankelijk blijven om het publiek karakter van het park en de ontsluiting van de gebouwen met hoge erfgoedwaarde te garanderen. De werking van de Royerssluis mag hierbij niet gehypothekeerd worden. Verdere afstemming met het havenbedrijf over het ontwerp in opmaak voor de nieuwe Royerssluis is noodzakelijk.
10. Droogdokkensite
De volledige droogdokkensite kan op termijn ontwikkeld worden tot een publieke maritieme site. Het ontwerpteam wordt gevraagd om de ruimtelijke overgangen tussen park en droogdokkensite en de beeldkwaliteit verder uit te werken en een ontwikkelingsplan in functie van de fasering op te maken.
De noordelijke kop van het Droogdokkeneiland kan verder worden onderzocht voor de mogelijke inplanting voor toekomstige gebouwontwikkelingen. Het ontwerpteam wordt gevraagd om deze zone verder ontwerpmatig de onderzoeken om de ruimtelijke randvoorwaarden voor deze zone te definiëren, zowel met als zonder behoud van de bestaande loodsen.
Aan het college wordt gevraagd bovenstaande aandachtspunten voor de verdere uitwerking naar een voorontwerp Droogdokkenpark goed te keuren. De aandachtspunten werden afgeleid van de ontvangen adviezen en de resultaten van het participatietraject.
Doorgeven aan de ontwerpers van alle ontvangen adviezen als input voor het voorontwerp
In de verschillende ontvangen adviezen worden nog bijkomende suggesties en opmerkingen op het wedstrijdontwerp Droogdokkenpark gegeven. In het voorontwerp Droogdokkenpark dient het ontwerpteam hierop juiste antwoorden en argumenten te formuleren.
Het college beslist het wedstrijdontwerp Droogdokkenpark goed te keuren als basis voor de verdere uitwerking naar een voorontwerp.
Het college beslist de aandachtspunten voor de verdere uitwerking naar een voorontwerp, zoals opgenomen in argumentatie, goed te keuren.
Het college beslist om het stedelijk standpunt en alle ingewonnen adviezen over te maken aan de ontwerpers van het Droogdokkenpark als input voor de opmaak van het voorontwerp Droogdokkenpark.