Het bestuursakkoord 2007-2012 (gemeenteraad 15 januari 2007, jaarnummer 22) stelt dat het stadsbestuur wil onderzoeken of een deel van de stedelijke middelen voor ontwikkelingssamenwerking kunnen worden gebruikt in landen waarvan er een grote gemeenschap in Antwerpen woont. Het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) en de Associatie Universiteit en Hogescholen Antwerpen (AUHA) zijn daarbij belangrijke partners.
Op 20 november 2009 (jaarnummer 16613) keurde het college de visienota “Antwerpen als laboratorium: kansen voor een vernieuwende Zuidwerking 2010-2012” goed. Deze visienota stelt dat de stad wil bijdragen aan de duurzame en structurele ontwikkeling van het Zuiden. In haar beleid ontwikkelingssamenwerking legt de stad expliciet de link naar migratie, een mondiaal thema dat de realiteit in de stad mee vorm geeft, door te kiezen voor drie focuslanden met grote gemeenschappen in Antwerpen, met name Congo, Ghana en Marokko.
Anders dan de meeste andere steden, koos de stad Antwerpen er niet voor om een stedenband uit te bouwen met een stad in het Zuiden. Hoewel dit een zinvol instrument kan zijn, is de stad bewust op zoek gegaan naar vernieuwende methodieken om de bevolking (inclusief de verschillende gemeenschappen) maximaal bij de uitbouw van het beleid ontwikkelingssamenwerking te betrekken en de aanwezige expertise zo veel mogelijk te benutten. Daarom bouwt de stad per land netwerken uit van grote instellingen (AUHA & ITG), ontwikkelingsorganisaties en 4de-pijlerorganisaties die actief zijn in deze landen. Als matchmaker faciliteert de stad de uitwerking en uitvoering van concrete ontwikkelingsprojecten binnen deze netwerken.
Op dit moment lopen verschillende projecten in de drie landen, waarbij wordt gewerkt aan:
Omdat de stad Antwerpen met deze vorm van Zuidwerking een aanpak hanteert die uniek is in Vlaanderen, wordt het gevoerde beleid opgevolgd en geadviseerd door verschillende organisaties met expertise in ontwikkelingssamenwerking. Vertegenwoordigers van ondermeer 11.11.11, VVSG (Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten), IOB (Instituut voor Ontwikkelingsbeleid en - Beheer), ITG, provincie Antwerpen en het Minderhedenforum geven regelmatig feedback op de lopende processen en projecten.
De stad Antwerpen doet met haar beleid Zuidwerking op een vernieuwende manier aan ontwikkelingssamenwerking. Omdat nieuwe paden bewandeld worden, is evaluatie en bijsturing essentieel. In lijn met het advies van Arosa van 6 oktober 2009, zal de stad de Zuidwerking in 2012 dan ook evalueren. Dit zal zowel in Antwerpen als in het Zuiden gebeuren.
In Antwerpen voert de stad samen met het Centrum voor Migratie en Interculturele Studies (CeMIS) een onderzoek naar de rol van de Congolese, Ghanese en Marokkaanse diaspora in de ontwikkelingssamenwerking in hun land van herkomst. De doelstelling van dit praktijkgerichte onderzoek is om tot beleidvoorbereidende conclusies te komen en aanbevelingen te formuleren voor het beleid ontwikkelingssamenwerking met de link naar migratie.
In het Zuiden gebeurt de evaluatie op basis van de most significant change-methode. Verschillende stakeholders vertellen welke veranderingen zij hebben ervaren door de uitgevoerde projecten. Op basis van het verzamelde beeldmateriaal evalueren de verschillende projectgroepen hun eigen werking en formuleren ze aanbevelingen voor de toekomst. Op een toonmoment laten we ook het publiek kennis maken met de projecten in Congo, Ghana en Marokko.
Het college neemt kennis van de huidige stand van zaken en het in 2012 geplande evaluatietraject van de Zuidwerking.