2011_CBS_15412 - Mechelsesteenweg, Antwerpen. Monument Peter Benoit - Restauratie en integratie in park Harmonie. Concretisering beleidsrichtlijn - Goedkeuring

Dit besluit heeft voor de stad Antwerpen in principe geen financiële gevolgen.

Artikel 57 §3, 4° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 stelt dat het college bevoegd is voor het voeren van de gunningsprocedure, de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten.

Locatie van het monument
Het monument ter ere van Peter Benoit naar een ontwerp van Henry van de Velde werd ingehuldigd op 12 september 1934 op de Frankrijklei tegenover het gebouw van de Vlaamse Opera.

Door het toenemend verkeer op de Leien wordt door de gemeenteraad op 27 december 1951 besloten het monument te verplaatsen naar park Harmonie. In 1954 worden de werken hiervoor opgeleverd. Het monument bevindt zich vandaag nog steeds op deze plaats.

Herstel van het monument
Het monument verkeert momenteel in verwaarloosde toestand. Het heeft te lijden onder biologische vervuiling en is beklad met graffiti. De betonnen kuip die het waterbassin vormt, is lek en wordt gebruikt als voetbalveldje door spelende kinderen. Er staat een grote hoeveelheid water in de ondergrondse technische ruimte. De pompinstallaties zelf werden enkele jaren geleden uit deze ruimte verwijderd.

De blauwe hardsteen van het monument is nog in relatief goede staat, hoewel ook hier plaatselijke vervanging nodig is. Bij de verhuis in de jaren ’50 werd er niet aan materiaalvervanging gedaan, waardoor het nog het oorspronkelijk monument uit 1934 betreft. Het monument is het enige architecturaal werk van architect Henry van de Velde op Antwerps grondgebied wat het unieke karakter van dit monument nog extra onderstreept.

Aanvraag restauratiepremie
Het monument Peter Benoit is beschermd bij ministerieel besluit van 10 juli 1997.

Locatie van het monument
De omvang van het monument, evenals de strakke vormentaal van de modernistische stijl van Henry van de Velde, staat in contrast met het relatief kleine park Harmonie, dat zich naar opvatting baseert op een romantische Engelse Landschapstijl. Monument Peter Benoit werd ontworpen voor een stedelijke context, waardoor de integratie van dit bouwkundig element in het park niet vanzelfsprekend is.

Het bestuursakkoord voorziet in de mogelijkheid te onderzoeken om het monument terug naar zijn oorspronkelijke locatie te verplaatsen.

Het beschermingsbesluit beschermt het monument in zijn huidige locatie in park Harmonie. Een verplaatsing van het monument naar een andere locatie in de stad Antwerpen vereist een aanpassing van het beschermingsbesluit. De procedure voor dergelijke wijziging dient omstandig gemotiveerd te worden, waarbij in de eerste plaats duidelijk zicht moet zijn op de alternatieve locatie waar het monument geplaatst zal worden.

Een verplaatsing van het monument, binnen het park of naar een alternatieve locatie, vereist een exponentiële toename van de restauratiekost, vermits het volledige monument hierbij gedemonteerd, getransporteerd en heropgebouwd moet worden. De betonnen kuip voor het waterbassin en de onderliggende kelder kunnen hierbij niet gerecupereerd worden.

Herstel van het monument
In het kader van het totaalproject Harmonie, waarbij zowel het park een grondige opwaardering krijgt als de zaal gerestaureerd en herbestemd wordt, is het opportuun dat ook een duurzame oplossing wordt gegeven aan het in verval verkerende monument.

Hierbij zijn 2 scenario’s mogelijk:
1. een landschappelijke inpassing van het monument in het park:het bassin wordt opgevuld met grond en ingeplant met gras.

• hiermee wordt het kunstwerk een geïntegreerd onderdeel van het park, maar wordt sterk afgeweken van de oorspronkelijke eigenheid van het monument.
• de haalbaarheid van dit scenario hangt sterk af van hoever de Vlaamse Gemeenschap, agentschap Ruimte en Onroerend Erfgoed mee wil gaan in een oneigenlijk gebruik van het monument, vermits machtiging van werken aan een beschermd monument een bevoegdheid is van de hogere overheid. Het aandeel subsidiabele werken bij het aanvragen van een restauratiepremie zal verminderen.

2. een restauratie in de oorspronkelijk staat: er stroomt opnieuw water door de lier en het waterbassin wordt gevuld met water.

• met het oog op de publieke veiligheid (spelende kinderen,…) wordt voorgesteld de diepte van de kuip onder het wateroppervlak te beperken met een waterdoorlatend roosterwerk. Hiermee kan de waterkwaliteit op peil behouden worden, maar hoeft er geen hekwerk rond te staan;
• landschappelijk staat het monument hierbij in contrast met zijn omgeving, maar blijft het monument functioneren zoals het oorspronkelijk ontworpen werd, zij het in een andere stedenbouwkundige context;
• vermits het monument hersteld wordt in zijn oorspronkelijke staat, vormt dit vrijwel geen risico voor het verkrijgen van machtiging van de werken en zal subsidiëring door de hogere overheid maximaal zijn.

Aanvraag restauratiepremie
Monument Peter Benoit is een beschermd monument zonder economisch nut (ZEN-monument). Hierdoor kan een restauratiepremie van 80% voor de subsidiabele delen worden aangevraagd worden bij Vlaamse Gemeenschap, agentschap Ruimte en Onroerend Erfgoed. Door de aard van het monument en de beoogde restauratiewerken (herstel blauwe hardsteen, al of niet waterdicht maken van de kuip en terugplaatsen pompinstallaties,…) maken de subsidiabele werken een aanzienlijk aandeel uit van de totale investeringskost.

Planning
Voor de restauratie van monument Peter Benoit dient rekening gehouden te worden met volgende termijnen:

• aanstellen ontwerper (indien binnen totaalopdracht Harmonie): 1,5 maand;
• opmaak voorontwerp en vooronderzoeken: 5 maanden;
• opmaak bestek: 4 maanden;
• overleg met subsidiërende overheden en aanpassingen: 3 maanden (*);
• goedkeuring bestek in college: 1,5 maand;
• verkrijgen restauratiepremie: 18 tot 24 maanden (*);
• aanbesteding en gunning bestek: 3,5 maanden;
• ontvangst definitieve restauratiepremie: 3 maanden (*);
• verzenden gunningbrief en aanvang der werken: 1,5 maand;
• uitvoering van de werken incl. weerverlet: 4 maanden.

Tussen de beleidskeuze tot restauratie van het monument en de effectieve oplevering van de werken dient gerekend te worden op 3,5 tot 4 jaar.

De termijnen aangeduid met (*) zijn enkel van toepassing indien geopteerd wordt om een restauratiepremie aan te vragen. Afzien van subsidies verkort de doorlooptijd van het project met 2 tot 2,5 jaar.

Budget
Indien gekozen wordt voor louter een landschappelijke inpassing van het monument in het park (bassin opgevuld met grond en ingeplant met gras), kan de restauratie van monument Peter Benoit geraamd worden op 338.862,91 EUR, inclusief btw, herzieningen en erelonen.
Indien geopteerd wordt voor de aanvraag van een restauratiepremie (recuperatie van middelen ten belope van 80% van de subsidiabele werken, geen subsidiëring van erelonen), zou het aandeel voor de stad Antwerpen bij deze optie 106.566,14 EUR bedragen (inclusief btw, herzieningen en erelonen).

Indien gekozen wordt voor een restauratie in de oorspronkelijk staat (water door de lier en waterbassin gevuld met water) wordt de restauratie geraamd op 438.024,11 EUR, inclusief btw, herzieningen en erelonen.
Indien geopteerd wordt voor de aanvraag van een restauratiepremie (recuperatie van middelen ten belope van 80% van de subsidiabele werken, geen subsidiëring van erelonen), zou het aandeel voor de stad 137.750,51 EUR bedragen (inclusief btw, herzieningen en erelonen).

Tijdelijke instandhoudingwerken
Vanwege de lange periode vooraleer de restauratie van het monument effectief aangevangen kan worden en in het kader van het totaalproject voor park en zaal in welke onmiddellijke omgeving het monument zich situeert, is het aangewezen om tussentijds te voorzien in de hoogst noodzakelijke instandhouding- en reinigingswerken. Het betreft in eerste instantie een reiniging van het monument en graffitiverwijdering en in tweede instantie het aanbrengen van een anti-graffiti coating. Deze werken kunnen worden uitgevoerd op het lopende raamcontract ‘beelden’ en worden geraamd op 10.375,15 EUR inclusief btw en herzieningen.