2011_CBS_13445 - Bastion Keizerspoort - Voorontwerp voor inrichting van bastionruimte ter ontsluiting van relict Spaanse omwalling - Goedkeuring

Er zijn geen financiële gevolgen. De te besteden middelen voor het ontwerp van de inrichtingsopdracht werden reeds goedgekeurd (collegebesluit jaarnummer 8190 van 2 juli 2010) en werden reeds ontvangen van het MAS.

Op 20 februari 2009 (jaarnummer 2067) besliste het college de inrichting en ontsluiting van de archeologische resten van het bastion Keizerspoort in de parkeergarage aan de Nationale Bank goed te keuren binnen het kader van het Europese Interreg IVA-programma "Forten en Linies in Grensbreed Perspectief".
Op 2 juli 2010 (jaarnummer 8190) besliste het college de ondertekening van een overeenkomst met MAS/Erfgoedcel goed te keuren. Met deze overeenkomst verbindt MAS/Erfgoedcel zich tot een financiële bijdrage aan de ontwikkeling van het inrichtingsconcept van de archeologische ruimte.
Op 18 augustus 2010 (jaarnummer collegebesluit: 9802) besliste het college een onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking te starten voor de aanstelling van een ontwerper voor het inrichtingsconcept.
Op 19 november 2010 (jaarnummer 13955) besliste het college de aanstelling van PUUR Interieurarchitecten voor inrichting van de archeologische ruimte rond het bastion Keizerspoort in de parking Nationale Bank goed te keuren.

Het geheel van de archeologische ruimtes in de parking Nationale Bank bestaat uit een toegangsruimte, een doorgangsruimte en de grote ruimte rond het bastion zelf. Tussen de parking en de bastionruimte bestaat een overgangszone die eveneens kan worden ingericht.

De doelstelling van de ontwerpopdracht is om het bastion en de onthaalpoort te presenteren op een stijlvolle, serene en eigentijdse manier. De relicten moeten maximaal tot hun recht komen in hun omgeving en hun belangrijke erfgoedwaarde uitstralen. De ontsluiting van het bastion Keizerspoort heeft een hoog ambitieniveau en is gericht op volgende doelgroepen en functies:

1. jongeren, waarbij het de intentie is dat de stad educatieve pakketten en/of vrijetijdsmodules zal aanbieden;
2. stadsbezoekers en toeristen met archeologische interesse, begeleid door stadsgidsen of gidsorganisaties;
3. aan passanten en parkinggebruikers wordt bij het voorbijgaan de bastionruimte en het breder kader onder de aandacht gebracht door de maximale zichtbaarheid van de relicten en evocatie van het historisch belang.
De archeologische ruimte zal binnen het Europees project fungeren als onthaalpoort voor de Staats-Spaanse Linies en de Spaanse omwalling.

Naar toegankelijkheid houdt dit in dat:
1. de toegangsruimte permanent geopend kan blijven voor alle doelgroepen;
2. de doorgang en de eigenlijke bastionruimte enkel toegankelijk is op afspraak en onder begeleiding, voor scholen/jeugdverenigingen en stadsbezoekers/toeristen, met uitzondering van enkele speciale data zoals een opendeurdag in het kader van de Fortennacht of Open Monumentendag.

Na goedkeuring van de gunning van de ontwerpopdracht door het college is de dienst archeologie gestart met de besprekingen met de ontwerper en de begeleiding van de opdracht. Diverse ontwerpen werden besproken met betrokken partners van het Europese project, het MAS en met het team stadsbouwmeester.

Binnen het door de stad Antwerpen goedgekeurde Europese project worden middelen gereserveerd voor de inrichting van de  bastionruimtes (goedgekeurd door gemeenteraad op 23 maart 2009, jaarnummer 511).

De grote archeologische ruimte kende reeds eerder problemen met waterlekken die telkens werden gerepareerd in opdracht van het Vlaams Agentschap Wegen en Verkeer die eigenaar van het gebouw is. In de zomer van 2010 ontstond echter plots een massale insijpeling van water in de drie ruimtes. Na overleg met de betrokken partners (Agentschap Wegen en Verkeer, de aannemer en de parkinguitbater), verklaart de Vlaamse overheid zich in januari 2011 bereid om de kosten op te nemen voor oplossing van de wateroverlast.

Het voorontwerp tot inrichting van de bastionruimtes is het resultaat van een breed gedragen overlegproces tussen de betrokken partners.

Korte beschrijving van het voorontwerp:

- op het toegangsgebouw van de parking in de Maria-Henriëttalei wordt een opvallend kenmerk aangebracht zodat de bastionruimte een herkenbare plek in het stadsbeeld wordt;
- op de lange wand tussen parking en lift/trapgedeelte komen beelden van de Staats-Spaanse Linies, waarvan versterkt Antwerpen de schakel was in de 16de en 17de eeuw; het parkinggedeelte grenzend aan de grote glazen wand waardoor de omwalling zichtbaar is, krijgt een visuele eenheid door het kleurgebruik. Voor passanten is er heel wat te bekijken: de voorzijde van het bastion, informatiepanelen, de maquette van het bewaarde muurwerk, en een vloerplan met de ligging van de Spaanse omwalling, getekend op een moderne stadsplattegrond. Een transparante scheiding van levensgrote letters verdeelt het parking- en tentoonstellingsdeel:
- de bestaande wanden van de toegangsruimte worden gedeeltelijk afgebroken zodat zitruimte en tentoonstellingsvitrines gecreëerd worden. Een monumentale deur naar de museale ruimte prikkelt de nieuwsgierigheid;
- de doorgangsruimte naar de relicten fungeert als een tijdsluis en brengt de bezoeker in een ingetogen sfeer door verduistering, akoestische en tactiele demping. Aan het einde van de tijdspoort schittert een glimp van het bastion;
de voorzijde van het muurwerk was de grachtkant van de omwalling. Een houten looppad evoceert de vroegere brug over de gracht. Naast het poortfundament geeft een metershoog beeld van de volledige poort de monumentale schaal aan. De omringende ruimte wordt donker afgewerkt en de relicten van bastion en poort als parels uitgelicht. Op deze plek staat alles in het teken van de ervaring van de vroegere grootsheid van een pareltje van versterkingsbouw uit de Renaissance;
- aan de achterzijde geeft een breuk in het materialengebruik aan dat de bezoeker als het ware "doorheen" de omwalling stapt. Hier worden de Antwerpse versterking, de bastionbouw, en het werk van de archeologen op een dynamische en interactieve manier uitgelegd. Er is ruimte voor filmvoorstellingen, presentaties of andere publieksactiviteiten.

Om de nodige werkzaamheden aan te vatten voor het lekvrij maken van de bastionruimte heeft de Vlaamse overheid meegedeeld dat zij een dergelijk project niet op korte termijn kan opstarten en vraagt daarom aan de stad Antwerpen om de projectbegeleiding op zich te nemen. Concreet betekent het dat de stad Antwerpen zou instaan voor opmaak van bestekken en gunningen, en begeleiding van de uitvoering van de werken, terwijl de volledige kosten door het Agentschap Wegen en Verkeer worden gedragen. Het Agentschap Wegen en Verkeer heeft voor de terugbetaling van de kosten een model van samenwerkingsovereenkomst voorgelegd.  Daar de dienst archeologie niet beschikt over de nodige technische expertise om de aanpassingswerken gerelateerd aan de waterlekken te begeleiden, wordt ondersteuning gevraagd aan de bedrijfseenheid patrimoniumonderhoud. De bedrijfseenheid patrimoniumonderhoud is bereid om een projectleider ter beschikking stellen voor de volledige administratieve opvolging van de bestekken en gunningen, in overleg met Agentschap Wegen en Verkeer. De inrichter PUUR Interieurarchitecten is bereid om bij de verdere uitvoering van de inrichting rekening te houden met de infrastructuurwerken nodig voor oplossing van de wateroverlast.

Voor de toekomstige exploitatie van de bastionruimte moet tevens een concessieovereenkomst worden opgesteld tussen de Vlaamse Overheid en de stad Antwerpen enerzijds en een exploitatieovereenkomst met de parkinguitbater Vinci Park en de stad Antwerpen anderzijds.

Het voorontwerp van PUUR Interieurarchitecten omvat een visie voor het geheel van de ruimtes. Na goedkeuring van het voorontwerp, en goedkeuring van de samenwerking tussen Agentschap Wegen en Verkeer enerzijds, en de stad Antwerpen anderzijds, kan PUUR Interieurarchitecten verder gaan met de opmaak van een uitvoeringsontwerp zoals voorzien in het gegunde bestek. De opmaak van het uitvoeringsontwerp zal worden begeleid door de bedrijfseenheid patrimoniumonderhoud, die de administratieve en technische aspecten opneemt, en de dienst archeologie, die de inhoudelijke aspecten opneemt.

Artikel 187, §2, 1°, a) en f) van de wet van 24 december 1993 is van toepassing.