2011_GR_01100 - Masterplan 2020 - Oosterweelverbinding - Samenwerkingsovereenkomsten - Goedkeuring

De stadsontvanger verleent zijn visum voor de voorgelegde overeenkomsten. De nodige middelen zullen ten gevolge van deze verbintenissen worden voorzien in de meerjarenplanning.

Masterplan Antwerpen en Oosterweelverbinding goedgekeurd op 15 december 2000

De Vlaamse overheid heeft de BAM belast met de uitvoering van de verschillende projecten van het Masterplan Antwerpen, zoals goedgekeurd door de Vlaamse regering op 15 december 2000, krachtens het decreet van 13 december 2002 houdende de oprichting van de naamloze vennootschap van publiek recht BAM.

Masterplan Antwerpen en Oosterweelverbinding goedgekeurd op 24 september 2010

Het Masterplan Antwerpen en de opdracht van BAM werden gewijzigd door de Vlaamse regering bij beslissingen van 30 maart en 24 september 2010. De Vlaamse regering besliste om de Oosterweelverbinding te sluiten met twee tunnels (in plaats van met een combinatie tunnel - brug): één tunnel onder de Schelde met 2 x 3 rijstroken en één cut & cover tunnel met 4 x 2 rijstroken en een pechstrook. Beide tunnels worden verbonden via het Oosterweelknooppunt dat voorziet in verbindingen in alle richtingen. Het project loopt tot de knoop ring-E313.

Financiële inbreng stad en haven beslist op 24 september 2010

De Vlaamse Regering stelt een hogere kostprijs vast voor dit tunneltracé ten opzichte van een aangepaste Lange Wapper. Dit kostprijsverschil zal gecompenseerd worden door een aantal investeringen van de stad Antwerpen en het Antwerpse havenbedrijf.

De financiële tussenkomst vanwege het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen houdt in:

• 84,8 miljoen euro bijgesteld bedrag kaaimuren + maatregelen verkeersregeling scheepvaart (cfr tabel projectleider);
• 88 miljoen euro door middel van de ter beschikking stelling van een bouwdok, inclusief het transport van de tunnelelementen.

De financiële tussenkomst vanwege de stad Antwerpen houdt in:

• 84 miljoen euro opgehoogde kost nutsleidingen in de zone Schijnpoort;
• 13,5 miljoen euro voor een stedelijk plein aan het Sportpaleis;
• 10 miljoen euro tijdelijke en definitieve verwervingen van gronden in bezit van de stad;
• 70 miljoen euro netto meerwaarde op basis van de ontwikkelingen op het Mexico-eiland.

Dit komt neer op een totale inbreng en het dragen van kosten voor 350,3 miljoen euro.

Het saldo van 2,5 miljoen euro wordt gerealiseerd door de overdracht van wegen binnen de Ring, waarbij bestaande convenanten uitgevoerd zullen worden, inclusief het project ‘Leien fase 2’. Met betrekking tot deze overdracht wordt bilateraal afgesproken tussen de bevoegde minister en de stad Antwerpen.

Financiële inbreng stad en haven goedgekeurd op 4 oktober 2010

Op 4 oktober 2010 besliste het college akkoord te gaan met de beslissing van de Vlaamse regering van 24 september 2010, waarbij werd gekozen voor een tunneloplossing voor de sluiting van de Antwerpse Ring in plaats van de viaductvariant. Dit betekent het verdwijnen van het viaduct te Merksem, waarbij er een groot plein in de plaats komt en het verdwijnen van het viaduct aan de Groenendaallaan, waar de Ring onder het maaiveld zal doorgaan. Ter hoogte van de Oosterweelknoop wordt een groter deel van de Noordkasteelsite gespaard dan aanvankelijk gepland was. De totale meerprijs van 352,8 miljoen euro voor deze tunneloplossing (realisatiekost binnen de DBFM-formule) wordt voorgesteld te compenseren door investeringen van de stad Antwerpen en het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen.

Principes overeenkomsten goedgekeurd op 15 juli 2011

Het college nam kennis van de drie overeenkomsten tussen de stad Antwerpen, de BAM en het Vlaams gewest en keurde ze in principe goed. Het betreft de volgende overeenkomsten: 

• de inbreng van de stad Antwerpen ten gevolge van de stedenbouwkundige ontwikkelingen op Mexico-eiland;
• de overdracht van onroerende goederen noodzakelijk voor de realisatie van de Oosterweelverbinding;
• de financiering van het stedelijk plein en verplaatsing van de nutsleidingen op rechteroever.

Het college gaf opdracht om bovenvermelde overeenkomsten voor verder technisch nazicht en juridisch-financieel advies (onder andere met betrekking tot een inbreng van kapitaal in de BAM door AG VESPA en tot een clausule waarin rekening gehouden wordt met het advies van de stad Antwerpen omtrent de nabestemming Lobroekdok) voor te leggen aan zijn diensten, de betrokken autonome bedrijven en externe experten in functie van een definitieve goedkeuring op de gemeenteraad van september en hierover waar nodig in overleg te treden met het Vlaams gewest en de BAM. 

Voorafgaand overleg

Vanaf de beslissingen van 24 september en 4 oktober 2010 is tussen de diensten onderling overlegd om het engagement van de stad te verfijnen. De inbreng van de meeropbrengst van het Mexico-eiland, de tijdelijke en definitieve verwervingen van gronden in bezit van de stad, alsook de overdracht en de sanering van het Lobroekdok, kwamen aan bod tijdens overleg tussen AG VESPA en BAM. Over de nutsleidingen werd overlegd tussen de stedelijke diensten van stadsontwikkeling, het Vlaams Gewest (afdeling Wegen en Verkeer) en BAM. Deze onderhandelingen liggen aan de basis van de ontwerp-overeenkomsten.

Tijdens die besprekingen werd er voor geopteerd om de werken niet door de stad te laten uitvoeren. Daarom werden die aanvankelijke resultaatsverbintenissen herwerkt naar overeenkomsten, waarbij de hoger vermelde bedragen worden verankerd in een eenmalige maximale toelage van de stad aan BAM en waarbij bepalingen zijn verankerd om de mogelijke hogere kosten (verrekeningen, onvoorziene werken, onteigeningen, opzeggen contracten, concessies enz, saneringen, btw, ….) ten laste te leggen van BAM.

Drie ontwerp-samenwerkingsovereenkomsten

Vanuit versneld overleg in het Politiek Stuurcomité Masterplan 2020 is de totale financiële inbreng vertaald in drie samenwerkingsovereenkomsten tussen de stad Antwerpen, BAM en het Vlaams gewest:

• de inbreng van de stad Antwerpen ten gevolge van de stedenbouwkundige ontwikkelingen op Mexico-eiland;
• de overdracht van onroerende goederen noodzakelijk voor de realisatie van de Oosterweelverbinding;
• de financiering van het stedelijk plein en verplaatsing van de nutsleidingen op rechteroever.

De overeenkomst met betrekking tot de overdracht van gewestwegen binnen de Antwerpse (kleine) Ring is onderwerp van verdere onderhandelingen en wordt verwacht in het najaar 2011.

Afronding samenwerkingsovereenkomsten

De stedelijke diensten (onder andere stadsontvanger, financiën, juridische dienst, stadsontwikkeling, inspectie financiën), de betrokken autonome bedrijven (AG VESPA en AG Stadsplanning) en externe experten stonden in voor verder technisch nazicht en juridisch-financieel advies. Waar nodig werd verder overlegd met het Vlaams gewest en BAM.  

De samenwerkingsovereenkomsten zijn verder verfijnd en afgerond:

• de betaling door de stad Antwerpen van een vergoeding aan BAM ingevolge de stedenbouwkundige meerwaarde Eilandje tegen uitgifte door BAM van niet stemgerechtigde winstbewijzen;
• de verkoop van bepaalde onroerende goederen en de toekenning van een recht van opstal op bepaalde onroerende goederen noodzakelijk voor de realisatie van de Oosterweelverbinding;
• de aanleg van het stedelijk plein als onderdeel van het Masterplan 2020 en de betaling door de stad Antwerpen van een toelage aan BAM voor meerkosten in verband met de gewijzigde nutsleidingenproblematiek op rechteroever.

Met betrekking tot de inbreng van de financiële meerwaarde van de ontwikkeling van het Mexico-Eiland is de overeenkomst herwerkt tot de betaling door de stad Antwerpen van een vergoeding aan BAM ingevolge de stedenbouwkundige meerwaarde Eilandje tegen uitgifte door BAM van niet stemgerechtigde winstbewijzen.

Met betrekking tot de verkoop van / toekenning van recht van opstal op bepaalde onroerende goederen is de overeenkomst verfijnd rekening houdend met:

• de verankering van het advies van de stad inzake de nabestemming van het Lobroekdok;
• de verankering van de wederoverdracht aan één euro van welbepaalde gronden ook op rechteroever;
• de toevoeging van een opschortende/beëindigende clausule.

Met betrekking tot de bijdrage van de stad aan de overkapping voor het stedelijk plein en de nutsleidingen is de overeenkomst herwerkt in functie van een financieel engagement als de betaling van een toelage aan BAM door de stad. Het betreft maximumbedragen. De overeenkomst is bovendien fiscaal geoptimaliseerd in functie van het gemeenschappelijk streven van BAM en stad Antwerpen naar btw-neutraliteit voor beide partijen.