2011_CBS_10155 - Duurzame ontwikkeling - Doorrekening van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en de geluidshinder te beheersen - Kennisneming

Om de meest aantrekkelijke stad te zijn voor wie hier woont, werkt en op bezoek komt, is een zo goed mogelijke leefkwaliteit voor elke burger een belangrijk gegeven. Deze leefkwaliteit wordt in grote mate bepaald door een goede luchtkwaliteit en de afwezigheid van overmatige geluidshinder.

Inzake luchtkwaliteit werden verschillende Europese richtlijnen op 11 juni 2008 in een geïntegreerde richtlijn samengebundeld. De bestaande normen in verband met onder andere fijnstof en stikstofdioxide (NO₂) worden verscherpt tegen 2010, 2015 en 2020. De Vlaamse milieuadministratie, het gemeentelijk havenbedrijf en de stad Antwerpen maakten in 2008 een gemeenschappelijk actieplan op voor NO₂ en fijnstof. In 2009 liet de stad Antwerpen met steun van de Vlaamse overheid voor de agglomeratie luchtkwaliteitskaarten opmaken (VITO, 2009).

Met de richtlijn 2002/49/EG van het Europese Parlement en de Raad van 25 juni 2002 inzake de evaluatie en de beheersing van omgevingslawaai (gepubliceerd op 18/07/2002) wordt gestreefd naar een gemeenschappelijke Europese aanpak bij voorkomen of verminderen van gezondheidsschadelijke effecten door blootstelling aan omgevingslawaai. De richtlijn is via VLAREM omgezet in Vlaamse regelgeving (BVR van 22/07/2005). Met ondersteuning van de Vlaamse overheid werden strategische geluidbelastingkaarten voor de agglomeratie Antwerpen opgemaakt (SGS, 2010). De Vlaamse milieuadministratie stelde ook een tussentijds actieplan op, waarin bestaande maatregelen zijn opgenomen en een aanzet is gegeven om nieuwe of aangepaste maatregelen uit te werken.

De ambitie van de Vlaamse overheid om inzake luchtkwaliteit tegen 2020 tot de Europese economische topregio’s te behoren, vooronderstelt een afname van de gemiddelde jaarconcentratie aan fijn stof (PM₁₀) met minstens 25% tegenover de waarden van 2007 en een drastische vermindering van de jaargemiddelde concentratie van PM_2,5 tot 25 μg/m³. Door een screening en punctuele bijsturing van bronnen die NO₂ in de stedelijke omgeving uitstoten, moet de mogelijke overschrijding van de Europese grenswaarde (40μg/m³) vermeden worden. Het aantal ernstig gehinderden door verkeerslawaai moet tegen 2020 met 15% verminderen.

De Antwerpse regio bevindt zich in het Midden-West-Europese hotspotgebied op het vlak van milieukwaliteit. Recente studies geven voor de voorbije twintig jaar een gunstige trend aan. Een toename van de verkeersdrukte in en om de stad Antwerpen zorgt wel voor een bijkomende impact op de luchtkwaliteit en het geluidsniveau. Extra lokale inspanningen zullen nodig zijn om bestaande normen en vooruitgeschoven streefwaarden te kunnen halen.

Er werd daarom aan VITO (voor het luchtkwaliteitsaspect) en Technum Tractebel Engineering (met afdelingen Tritel en DBA-consult voor het mobiliteits- en geluidsaspect) de opdracht gegeven de huidige situatie in kaart te brengen (aan de hand van lucht- en geluidskaarten), knelpunten te definiëren en maatregelen voor te stellen om de leefkwaliteit in Antwerpen inzake lucht en geluid te verbeteren. 

In de studie "Voorstel van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en de geluidshinder te beheersen" werd een pragmatische en resultaatgerichte benadering gevolgd.

Enerzijds werd een lijst van mogelijke maatregelen opgesteld, waarbij voor iedere maatregel de mogelijke impact op zowel luchtkwaliteit als geluid is berekend en een kwalitatieve kosten-baten afweging is gemaakt.

Anderzijds werd een knelpuntenanalyse uitgevoerd aan de hand van de bestaande blootstellingskaarten voor luchtkwaliteit (VITO, 2009) en omgevingslawaai (SGS, 2010). De knelpunten zijn individueel op kaart uitgezet zodat kan aangegeven worden in welke mate de bevolking is blootgesteld.

Aparte aandacht wordt besteed aan ‘gevoelige locaties’: ziekenhuizen, rust- en verzorgingstehuizen, gehandicapteninstellingen, kinderdagverblijven, scholen, … en aan de demografische spreiding tussen de kernstad en de rest van de stad Antwerpen en haar invloed op de blootstelling aan luchtvervuiling. Dat heeft te maken met het feit dat in de respectievelijke Europese richtlijnen voor luchtkwaliteit en geluidshinder wordt gekeken naar de impact op de mens (de gezondheidsrisico’s). 

Vanuit de basissituatie werden er 3 toekomstscenario’s uitgewerkt voor 2015.

• In het eerste scenario is een pakket maatregelen doorgerekend dat grotendeels in de komende vijf jaar kan uitgevoerd worden. Op sommige knelpunten zouden de geluidsniveaus dalen met meer dan 7 dB voor de gemiddelde etmaalwaarde, wat de blootstelling van de Antwerpse bevolking aanzienlijk zou doen dalen. Voor de luchtkwaliteit zijn de veranderingen te klein om van een echte verbetering te kunnen spreken.
• In het tweede scenario wordt de invoering van een 'lage emissie zone' en/of een 'congestietaks' berekend. Deze geven aanleiding tot een significante reductie van de verkeersemissies, in de kernstad plaatselijk tussen 9 en 18%. Doordat het grootste deel van de Antwerpse bevolking buiten de zone woont, is het effect op de gemiddelde Antwerpenaar vanzelfsprekend beperkter.
• Voor het derde scenario zijn extra maatregelen doorgerekend voor de industrie. Doordat de uitstoot van de industrie op een groot deel van de oppervlakte betrekking heeft, kunnen er, wat betreft de luchtkwaliteit, nog relatief sterke dalingen gerealiseerd worden in de blootstellingen van de gemiddelde Antwerpenaar.

De scenarios laten een gunstig effect zien voor het gemiddelde geluidsniveau met een betekenisvolle daling van inwoners die aan te hoge geluidshinder blootgesteld zijn. Voor luchtkwaliteit volstaan de voorgestelde lokale maatregelen niet om de jaarnorm voor NO₂ of de dagnorm voor PM₁₀ te halen. Hiervoor is aanvullend beleid op hoger niveau vereist.

Op basis van de studie zal aan het college in een vervolgbesluit een overzicht voorgelegd worden van de in de studie voorgestelde maatregelen die reeds in uitvoering zijn, welke op korte termijn kunnen uitgevoerd worden en welke verder onderzocht dienen te worden.