2011_CBS_10462 - Programma Groene Singel - Omgeving Knoop Zuid. Mobiliteitsvisie - Goedkeuring

Dit collegepunt werd verdaagd in de collegezitting van 26 april 2011 (jaarnummer 4430).

Vandaag lopen er verschillende plannings- en onderzoeksprocessen voor programma’s en projecten in de omgeving van de Spaghettiknoop. Zowel op korte als op lange termijn zal deze omgeving aan talrijke veranderingen onderhevig zijn.  

Ruimtelijk zijn er plannen in opmaak voor Nieuw Zuid (inclusief Konijnenwei), Investeringszone Petroleum Zuid, een nieuw voetbalstadion met flankerend programma en een herstructurering van de site Emiel Vloorsstraat. Deze nieuwe ontwikkelingen betekenen tezamen een aanzienlijk programma dat op deze omgeving afkomt. Het is daarom belangrijk om nu reeds toe te werken naar een goede bereikbaarheid ervan. 

Ook op vlak van mobiliteit zal deze omgeving in de toekomst enkele veranderingen ondergaan. Een van de infrastructuurprojecten uit het Masterplan 2020 is de ‘heraanleg van de Spaghettiknoop’. Naast de komst van nieuwe stedenbouwkundige ontwikkelingen vereisen ook wijzigingen in de Europese regelgeving op vlak van veiligheid een volledige heraanleg van het huidige zuidelijke aansluitingscomplex van de R1. Zowel de plannen als de timing voor deze heraanleg zijn nog niet concreet. In functie van de autobereikbaarheid van deze omgeving is de herstructurering van dit op- en afrittencomplex en de aansluiting ervan op het lokale wegennet van groot belang. Op korte termijn zal daarom een infrastructuuropdracht uitgevoerd worden om de herstructurering van deze knoop te bekijken in functie van een vlotte verkeersafwikkeling en goede bereikbaarheid van deze omgeving en het toekomstige programma. Later zal het ontwerp voor de herstructurering van de knoop eveneens in functie van de verkeersgeneratie getoetst moeten worden met een modeldoorrekening. De timing hiervan is afhankelijk van de finalisering van het macromodel in het kader van het Masterplan 2020. 

Naast de autobereikbaarheid werd ook de openbaarvervoerbereikbaarheid in de omgeving van de Spaghettiknoop bekeken in het licht van al deze veranderingen.

In de loop van 2010 werden er een aantal overlegmomenten georganiseerd waarin zowel de stad als mobiliteitspartners zoals Administratie Wegen en Verkeer (AWV), Afdeling Mobiliteit en Openbare Werken (MOW), Studiegroep Antwerpen Mobiel (tv SAM), Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (nv BAM), Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS-groep), Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) en De Lijn vertegenwoordigd waren. Deze groep kwam drie maal bij elkaar met het doel een gezamenlijke mobiliteitsvisie voor de omgeving van de Knoop Zuid uit te werken. Eind 2010 werd dit overlegorgaan ontbonden. Van dan af werd door AG Stadsplanning getracht om één op één met de verschillende mobiliteitspartners te komen tot een visie voor elk van de modi in deze omgeving. Deze verschillende puzzelstukken dienen samen één mobiliteitsvisie voor de omgeving van de Spaghettiknoop te vormen. In dit collegebesluit liggen als eerste stap naar een globale mobiliteitsvisie voor de omgeving van de Spaghettiknoop enkele principiële standpunten voor met betrekking tot parkeren en de huidige inzichten in verband met het openbaar vervoer in de omgeving van de Knoop Zuid. Deze zullen later opgenomen worden in een visienota mobiliteit voor de omgeving van de Knoop Zuid.

Voor de verschillende projecten die gepland zijn in de omgeving van de Knoop Zuid is een goede bereikbaarheid cruciaal. Naast deze stedelijke ambities werden er ook op Vlaams niveau beslissingen genomen die maken dat deze omgeving in de toekomst aan verandering onderhevig is. Het Masterplan 2020 omvat zowel een deelopdracht voor de herstructurering van de Spaghettiknoop als een ambitieuze modal split van 50/50. Deze wijzigende context doet de behoefte ontstaan aan een mobiliteitsvisie voor de omgeving van de Knoop Zuid waarin multimodale bereikbaarheid voorop staat. Deze mobiliteitsvisie wil een kader bieden voor de toekomstige veranderingen die deze omgeving te wachten staat en als kader voor overleg met de verschillende partners die hierbij betrokken zijn.

1 openbaarvervoerbereikbaarheid

De aanwezigheid van het IC-station en openbaarvervoerknooppunt Antwerpen Zuid, het openbaarvervoerknooppunt Bolivarplaats en de herlocalisatie van de tramstelplaats naar de site Emiel Vloorsstraat benadrukken de potenties van het openbaar vervoer voor deze omgeving. Om de openbaarvervoerbereikbaarheid in de mobiliteitsvisie voor de omgeving van de Knoop Zuid voorop te stellen, werd zowel met De Lijn als met de NMBS-groep de bereikbaarheid en de mogelijkheden voor tram en trein in deze omgeving bekeken.

Samen met De Lijn bekeek AG Stadsplanning hoe de traminfrastructuur de toekomstige ontwikkelingen rondom de Knoop Zuid kan ontsluiten. De toekomstvisie van De Lijn waarin de Spaghettiknoop rondom rond omgeven wordt door traminfrastructuur is hierbij het uitgangspunt. De ligging van de toekomstige Singellijn en Kaaientram, die twee zijden van deze traminfrastructuur uit maken, zullen verder uitgeklaard worden in het stedenbouwkundig ontwerp voor Nieuw Zuid/ Konijnenwei. Dit wordt beschouwd als een optimalisatie van de toekomstvisie van De Lijn in functie van een optimale bediening van de toekomstige ontwikkelingen ter hoogte van Nieuw Zuid en de huidige Konijnenwei. Daarnaast zullen ook de nieuwe tramstelplaats en het voetbalstadion de positie van de traminfrastructuur mee bepalen. Zoals vandaag reeds het geval dienen de tramlijnen ook in de toekomst te verknopen ter hoogte van het IC-station Antwerpen Zuid. Het eindbeeld dat op die manier ontstaat vormt een flexibel netwerk van traminfrastructuur dat tal van mogelijkheden biedt in geval van calamiteiten of bij evenementen.

Voor het huidige NMBS-station Antwerpen Zuid werd door Euro Immo Star (EIS) een technische haalbaarheidsstudie uitgevoerd om dit station uit te bouwen en te verplaatsen meer westwaarts op de spoorlijn. In navolging hiervan werd door AG Stadsplanning, in samenwerking met NMBS Mobility, een onderzoek gevoerd naar het reizigerspotentieel van het station Antwerpen Zuid op de huidige locatie en bij eventuele verplaatsing, zowel in de huidige als in de toekomstige context. Voor beide locaties en tijdstippen werd het aantal omwonenden en het aantal functies binnen het bereik van het station in beeld gebracht. Op basis van deze analyse blijkt het verschil in reizigerspotentieel voor beide locaties beperkt. Hier tegenover staat dat een verplaatsing van het station een aanzienlijke investeringskost zou betekenen. Op het overleg stad – NMBS van 07 december 2010 werd door de NMBS-groep een principieel standpunt ingenomen om het station niet te verplaatsen.

2 autobereikbaarheid

Er bestaan verschillende beleids- en visiedocumenten (parkeerbeleidsplan, mobiliteitsplan, structuurplan, visie strategische ruimte Groene Singel, visie Scheldekaaien, …) waarin uitspraken gedaan worden over het parkeren in de stad. In elk van deze visies komt steeds terug dat bewoners en kortparkeerders prioritaire doelgroepen zijn op gebied van parkeren. Voor niet-bewoners wordt lang parkeren ontmoedigd in de binnenstad door middel van progressieve parkeertarieven.

Vandaag zijn er reeds verschillende parkeervoorzieningen aanwezig in de omgeving van de Spaghettiknoop (parkeervoorzieningen nabij het justitiepaleis, op de sites Investeringszone Petroleum Zuid (IPZ) en Emiel Vloorsstraat, ter hoogte van de Desguinlei en de gedempte zuiderdokken, …). De realisatie van het toekomstige programma betekent dat dit aantal nog verder zal toenemen. Het gaat zowel om bestemmingsparkings, Park & Rides en evenementenparkings als om een combinatie van dit alles. Om het grote aantal parkeerplaatsen de bereikbaarheid en de ruimtelijke kwaliteit van deze omgeving niet te laten hypothekeren, werd op zoek gegaan naar een parkeervisie voor de omgeving van de Knoop Zuid.

Uitgangspunten voor de parkeervisie voor de omgeving van de Knoop Zuid
1 de parkeervisie voor de omgeving van de Knoop Zuid is in de eerste plaats bedoeld voor het parkeren in functie van het bovenlokaal programma en heeft niet de bedoeling om voor bewoners beperkingen op te leggen;

2 het principe van duurzaam ruimtegebruik staat voorop. Parkeervoorzieningen dienen bijgevolg niet voor één enkele functie gereserveerd te zijn. Medegebruik door verschillende functies dient zoveel mogelijk nagestreefd te worden. Voor het parkeren in functie van het voetbalstadion wordt de redenering uit het bidbook overgenomen. Dit betekent dat slechts een deel van de parkeerplaatsen voor het voetbalstadion voorzien wordt in de onmiddellijke omgeving van het stadion. Voor de overige parkeerplaatsen wordt er van uitgegaan dat er medegebruik mogelijk is met nabijgelegen parkeervoorzieningen (bijvoorbeeld site Emiel Vloorsstraat, IPZ) in functie van efficiënt ruimtegebruik. De parking bij het voetbalstadion dient eveneens dienst te doen als stadsrandparking, als compensatie voor het verdwijnen van de parkeerplaatsen op de Scheldekaaien. Deze parking dient bijgevolg ingeschakeld te worden in het geheel van parkings langs Leien en Kaaien ter ontsluiting van de binnenstad. Dit wordt mee gefaciliteerd door de overstapmogelijkheid op de tram;

3 omdat de timing van de herstructurering van de Spaghettiknoop vandaag nog onduidelijk is en de omringende programma’s zich zowel op korte als op lange termijn zullen ontplooien, dient de parkeervisie voor deze omgeving een fasering toe te laten. Dit geldt zowel voor de ontsluiting als voor het aantal parkeerplaatsen.
Het aantal parkeerplaatsen en de inplanting ervan mag de bereikbaarheid van deze omgeving niet hypothekeren door een te grote verkeersgeneratie. Het lokale wegennet en de omliggende woonwijken dienen bovendien gespaard te blijven van overlast door het verkeer van en naar deze parkeervoorzieningen. De bovenlokale verkeersstromen naar het programma rondom de Knoop Zuid worden daarom bij voorkeur zo snel mogelijk na het verlaten van het hoger wegennet opgevangen in een parking;

4 de parkeervoorzieningen dienen binnen een aanvaardbare loopafstand van het programma te liggen.

Parkeerconcept

Er werden verschillende concepten getoetst om het parkeren in functie van het bovenlokaal programma georganiseerd te krijgen. Als eerste werd een concept met gespreid parkeren overwogen. In dit concept zou elk programma zijn eigen parkeervoorzieningen integreren, zoals meestal van toepassing is. Het voordeel van dit concept is vooral de faseerbaarheid, zowel in functie van het programma als in functie van aanpassingen aan de Spaghettiknoop. Vanwege de aanzienlijke belasting voor het lokale wegennet, de moeilijke inzetbaarheid in functie van parkeren voor evenementen in het voetbalstadion en het weinig duurzame karakter door zijn grote ruimte-inname werd dit concept verlaten.

Als tweede parkeerconcept werd gezocht naar één centraal beheerd parkeersysteem voor de ganse omgeving van de Knoop Zuid, het uiterste ten opzichte van het gespreid parkeersysteem. Een centraal parkeersysteem lijkt haalbaar aangezien de parkeerbehoefte voor de verschillende programma’s een ander tijdsgebruik kent en dubbelgebruik daardoor mogelijk lijkt volgens de eerste inzichten. Het grote voordeel van dit concept is dat een parking op deze manier efficiënt gebruikt en beheerd kan worden waardoor medegebruik in functie van het voetbalstadion haalbaar wordt. De grote nadelen zijn de grote loopafstanden die ontstaan tussen de parking en het programma, terwijl het aansluitingscomplex een grote barrière vormt. Bovendien is dergelijk parkeersysteem moeilijk faseerbaar. Vanwege deze nadelen werd ook dit concept niet weerhouden.

Omdat zowel het gespreid parkeren als een centraal parkeersysteem niet haalbaar blijken, werd gezocht naar een tussenoplossing als parkeerconcept voor de omgeving van de Knoop Zuid. Deze tussenoplossing bestaat uit een concept waarin geclusterd parkeren per projectgebied voorop wordt gesteld.

Op het niveau van de Knoop Zuid heeft deze parkeervisie volgende betekenis:

• het bovenlokaal programma wordt ontsloten via het hoger wegennet, namelijk de Knoop Zuid;
• in functie van efficiënt en duurzaam ruimtegebruik wordt gedeeld gebruik van de parkeervoorzieningen voorop gesteld;
• over de grenzen van de projectgebieden heen dient gedeeld gebruik in functie van het voetbalstadion en als stadsrandparking mogelijk te zijn;
• het bermenlandschap van de Groene Singel en de groene corridor ter hoogte van Petroleum Zuid worden gespaard van parkeerinfrastructuur.

Voor de projectgebieden worden volgende principes naar voor geschoven:

• de parkeervoorziening(en) worden ruimtelijk geconcentreerd;
• de parkeervoorziening(en) worden centraal beheerd;
• de parkeervoorziening(en) worden gedeeld gebruikt voor de verschillende bovenlokale functies binnen het projectgebied;
• er wordt een duurzame modal split bepaald op maat van het programma en de bereikbaarheid van het projectgebied;
• de ontsluiting van de parking dient zo rechtstreeks mogelijk op het hoger wegennet aan te takken, via de Spaghettiknoop.

Deze parkeervisie is van toepassing voor de ruime omgeving van de Knoop Zuid, namelijk voor de projectgebieden Nieuw Zuid (inclusief Konijnenwei), IPZ, site Emiel Vloorsstraat en voetbalstadion/ flankerend programma.

Deze parkeervisie werd gevormd op het niveau van de ruime omgeving van de Knoop Zuid en dient verder uitgewerkt te worden op het niveau van de projectgebieden waarop ze van toepassing is. Ook het aantal parkeerplaatsen dient op het niveau van de projectgebieden bepaald te worden. Daarnaast dient het parkeerconcept van geclusterd parkeren per projectgebied modelmatig en verkeerstechnisch getoetst te worden. Dit zal op zijn beurt de haalbaarheid van het aantal parkeerplaatsen per projectgebied aantonen uitgaande van de bereikbaarheid van deze omgeving. De verfijning van deze parkeervisie zal dan ook een gevolg zijn van de wisselwerking tussen de parkeervisie voor de omgeving van de Knoop Zuid als geheel, de uitwerking hiervan op niveau van de projectgebieden en de modelmatige en verkeerstechnische haalbaarheid.