Het gewijzigde Gemeentedecreet legt de stad Antwerpen tegen uiterlijk 1 januari 2013 de omvorming op van alle bestaande verzelfstandigde entiteiten naar verzelfstandigde entiteiten onder het Gemeentedecreet.
Op 16 februari 2007 keurde het college de voordracht van de politieke mandatarissen (jaarnummer 2227) en ambtenaren (jaarnummer 2230) tot stadsafgevaardigden in de regie-vzw’s Antwerpen Open, Promotie Antwerpen Open en Zomer van Antwerpen goed.
Eind 2010 kwam een einde aan de arbeidsovereenkomst tussen vzw Antwerpen Open en zowel de zakelijk leider als de algemeen coördinator. Een reorganisatie van vzw Antwerpen Open, inclusief een herschikking in de relatie tussen vzw Antwerpen Open en vzw Antwerpen Open / Zomer van Antwerpen drong zich op.
Op 8 april 2011 keurde het college (jaarnummer 3780) het plan van aanpak voor de omvorming van de verzelfstandigde entiteiten van Groep Stad Antwerpen goed en de lijst van organisaties die taken van gemeentelijk belang zullen uitvoeren. Voor een aantal organisaties, waaronder vzw Antwerpen Open en de vzw Zomer van Antwerpen, was nog verder onderzoek en overleg nodig vooraleer te beslissen of zij al dan niet met taken van gemeentelijk belang belast zijn.
De bedrijfsdirecteur cultuur, sport en jeugd stelt voor om de bestaande vzw Antwerpen Open af te splitsen van vzw Antwerpen Open / Zomer van Antwerpen en bijgevolg de statuten, beheers- en samenwerkingsovereenkomsten en samenstelling van de raden van bestuur en algemene vergaderingen aan te passen.
Dit voorstel impliceert dat, met het oog op de omvorming, bij deze operatie de nieuwe vzw Antwerpen Open gekwalificeerd zal worden als een organisatie belast met taken van gemeentelijk belang. De vzw Zomer van Antwerpen zal beschouwd worden als een organisatie die niet belast is met taken van gemeentelijk belang.
vzw Zomer van Antwerpen wordt hierdoor een aparte structuur die taken uitvoert die vanuit decretaal oogpunt niet van gemeentelijk belang zijn, maar waarmee een samenwerkingsovereenkomst wordt afgesloten die de band met de stad en de wederzijdse verplichtingen vastlegt. vzw Antwerpen Open zal in zijn regiefunctie en werking dichter aanleunen bij de stad Antwerpen en meer bepaald bij de stedelijke administratie, zodat het als een flexibel instrument ingeschakeld kan worden voor de doelstellingen inzake kunstenbeleid.
Het begrip ‘taak van gemeentelijk belang’ wordt niet expliciet gedefinieerd in het Gemeentedecreet; het is de stad die oordeelt of een activiteit al dan niet een taak van gemeentelijk belang is.
Artikel 225 §3 van het Gemeentedecreet stelt dat een rechtspersoon vermoed wordt om door de stad belast te zijn met taken van gemeentelijk belang als hij aan één van de volgende voorwaarden voldoet:
Alle bestaande entiteiten die beantwoorden aan één van deze voorwaarden, worden dus vermoed belast te zijn met taken van gemeentelijk belang. Het gaat echter om een weerlegbaar vermoeden, wat betekent dat de stad toch kan oordelen dat het niet gaat om een entiteit belast met een taak van gemeentelijk belang, ook al is één van deze voorwaarden vervuld. Dit dient dan wel uitdrukkelijk gemotiveerd te worden.
Alle organisaties die taken van gemeentelijk belang uitvoeren, zullen worden opgenomen in het organogram van de stedelijke organisatie en zullen moeten voldoen aan alle bepalingen van het Gemeentedecreet.
Voor organisaties die niet belast zijn met taken van gemeentelijk belang heeft het college opdracht gegeven aan de bevoegde bedrijfsdirecteurs om een aantal technische aanpassingen door te voeren om deze organisaties in overeenstemming te brengen met het Gemeentedecreet.
Op dit moment is vzw Antwerpen Open volgens de decretale bepalingen wel van gemeentelijk belang, vzw Antwerpen Open / Zomer van Antwerpen aanzienlijk minder. Deze laatste vzw heeft, omwille van haar uitvoerend karakter, geen mandatarissen in haar bestuursorganen en de stedelijke dotatie dekt ongeveer 40% van de totale omzet. In de raad van bestuur en de algemene vergadering van vzw Antwerpen Open / Zomer van Antwerpen benoemde de stad twee ambtenaren als afgevaardigden; daarnaast zetelen er vier externe leden in de raad van bestuur en vijf in de algemene vergadering. De stad benoemt dus minder dan de helft van de leden van de bestuursorganen.
vzw Antwerpen Open (OND 0461 034 961) werd opgericht op 17 juli 1997 als ‘erfgenaam’ van Antwerpen Culturele Hoofdstad 1993 met als onmiddellijke aanleiding een efficiënte organisatie van het groots opgezette Van Dyckjaar in 1999. Daarbij was het van belang dat een autonome structuur partnerships kon aangaan met andere culturele instellingen, ook deze die een andere overheid als inrichtende macht hebben. Bovendien blijken andere overheden liever te willen participeren in de co-financiering of co-productie van culturele evenementen wanneer ze een aparte juridische structuur hebben, waardoor de controle op de aanwending van de gesubsidieerde middelen makkelijker kan verlopen.
vzw Promotie Antwerpen Open (OND 0465 106 882) werd opgericht op 29 april 1999 teneinde de btw-plichtige activiteiten van vzw Antwerpen Open correct te kunnen verwerken. Dit gebeurde op advies van de btw-administratie. Deze vzw kan beschouwd worden als een volle dochter van vzw Antwerpen Open: de statuten verwijzen naar de moeder-vzw en de bestuursorganen zijn identiek samengesteld.
vzw Antwerpen Open/Zomer van Antwerpen (OND 0473 116 312) werd op vraag van de Vlaamse Gemeenschap als afzonderlijke vzw opgericht op 4 november 2000 om op die manier in aanmerking te komen voor structurele (vierjarige) betoelaging binnen het toen nieuwe kunstendecreet en meer bepaald binnen het luik multidisciplinaire festivals. Ook deze vzw kan beschouwd worden als volle dochter van vzw Antwerpen Open: ook hier verwijzen de statuten naar de moeder-vzw. De bestuursorganen zijn identiek samengesteld, met die uitzondering dat er in deze vzw geen mandatarissen zetelen, aangezien Zomer van Antwerpen geen beleidsbeslissingen neemt en louter operationele doelstellingen heeft.
Antwerpen Open
vzw Antwerpen Open kan als moeder-vzw bepaalde evenementen via of in samenwerking met haar dochter-vzw’s organiseren en speelt een artistieke, organisatorische en uitvoerende rol in twee types van culturele manifestaties, namelijk culturele stadsprojecten en festivals.
De afgelopen jaren waren ‘HOGER/HIGHER/PLUSHAUT’ (naar aanleiding van 75 jaar Boerentoren), ‘O DIERBAAR ANTWERPEN’ (in samenwerking met de Zoo en de Antwerpse musea), ‘KAAILAND’ (met AG Stadsplanning en de nv Waterwegen en Zeekanaal) en de vooropening en opening van het Museum aan de Stroom (in samenwerking met de Antwerpse Musea) voorbeelden van culturele stadsprojecten. Binnen vzw Antwerpen Open zijn ook nog middelen voorzien om te investeren in een volgend cultureel stadsproject dat in het teken zal staan van (beeldende) kunst in de openbare ruimte en dit in samenwerking met het museum Middelheim en M HKA. Voor 2012 zal het culturele stadsproject in het teken staan van “migratie” naar aanleiding van de opening van het gebouw Red Star Line/People on the move. Voor 2013 staat de opening van het museum Red Star Line/People on the Move en mogelijk een cultureel stadsproject op stapel naar aanleiding van 350 jaar Academie.
vzw Antwerpen Open organiseert twee festivals: de vzw Antwerpen Open/Zomer van Antwerpen heeft de verantwoordelijkheid voor programmering, communicatie en uitvoering van een jaarlijks zomerfestival in de maanden juli en augustus onder de noemer ‘ZOMER VAN ANTWERPEN’ en ontvangt hiervoor ook een structurele ondersteuning als festival binnen het kunstendecreet van de Vlaamse Gemeenschap. Antwerpen Open financierde de werking van haar eigen ‘dochter’ Antwerpen Open / Zomer van Antwerpen door ca. 1,2 miljoen stedelijke subsidies jaarlijks door te storten. Ook de culturele topevenementen die grote massa’s bezoekers trekken, zoals de straatspektakels van Royal de Luxe, vallen onder de operationele verantwoordelijkheid van de Zomer van Antwerpen.
Daarnaast organiseert vzw Antwerpen Open om de twee jaar in de kerstperiode een winterfestival onder de noemer ‘WINTERVUUR’, telkens op een andere plek: op de Kaaien in 2006, in Deurne in 2008, op Linkeroever in 2010. Wintervuur 2012 is gepland in Hoboken.
vzw Antwerpen Open heeft in het verleden duidelijk zijn meerwaarde bewezen voor de organisatie van artistieke projecten die de stedelijke diensten overstijgen. Mede door zijn verzelfstandigde structuur kon het makkelijk rekenen op engagementen van niet-stedelijke (culturele) instellingen en sponsoring. Ook hebben niet aan de stad verbonden personen zich, vanuit hun persoonlijke overtuiging om mee te bouwen aan een aantrekkelijk cultureel klimaat in Antwerpen, sterk geëngageerd in de raad van bestuur en algemene vergadering. Sinds enkele jaren zorgt een kunstenbeleidscoördinator ook voor de coördinatie tussen verschillende culturele actoren. Vzw Antwerpen Open heeft dus aanzienlijk minder nood aan beleidsmatige coördinatie en overhead en kan op die wijze, zeker nu het decreet een duidelijk wettelijk kader schept voor verzelfstandigde entiteiten, ‘inkantelen’ in de werking van de stedelijke administratie. De flexibele wijze van werken in ‘den Bell’, waarbij zowel de werkplek als de omvang ervan kan wijzigen naargelang de noodwendigheden, is daarbij een pluspunt. vzw Antwerpen Open kan bovendien, wanneer de noodzaak zich opdringt, ook buiten den Bell, een projectteam laten werken (bv. voor Wintervuur in Hoboken). Op termijn kan een samenwerking of integratie met andere vzw’s, zoals vzw Prospekta belast met cultuurcommunicatie, onderzocht en uitgebouwd worden.
Promotie Antwerpen Open
vzw Promotie Antwerpen Open was oorspronkelijk opgezet als een vzw die sponsor- en merchandising-overeenkomsten moest faciliteren. Sinds 2009 is deze organisatie afgeslankt tot een databank en ticketverkooppunt van de eigen activiteiten en enkele grote externe klanten (Boekenbeurs en AMUZ). Deze vzw kan waarschijnlijk afgebouwd worden. Zeker wanneer de ticketingorganisatie overgebracht wordt naar Prospekta, Toerisme en Congres Antwerpen en vzw Musea en Erfgoed en deze organisaties zich volledig gaan toespitsen op ticketingservices voor evenementen, musea en bezoekers aan Antwerpen.
Zomer van Antwerpen
Zoals reeds in de werking van de moeder-vzw Antwerpen Open beschreven, heeft de Zomer van Antwerpen de verantwoordelijkheid voor programmering, communicatie en uitvoering van een jaarlijks zomerfestival in de maanden juli en augustus onder de noemer ‘ZOMER VAN ANTWERPEN’ en ontvangt het hiervoor ook een structurele ondersteuning als festival binnen het kunstendecreet van de Vlaamse Gemeenschap. Ook de culturele topevenementen die grote massa’s bezoekers trekken, zoals de straatspektakels van Royal de Luxe, vallen onder de operationele verantwoordelijkheid van de vzw Zomer van Antwerpen. Tot nu toe financierde vzw Antwerpen Open de werking van haar eigen ‘dochter’ vzw Antwerpen Open / Zomer van Antwerpen door ongeveer 1,2 miljoen stedelijke subsidies jaarlijks door te storten.
vzw Zomer van Antwerpen is intussen een begrip in Antwerpen en daarbuiten, dat meer dan de helft van de inkomsten haalt uit Vlaamse subsidies en uit eigen verkoop. De organisatie draait sinds enkele jaren ook ten aanzien van de moeder vzw Antwerpen Open zelfstandig. Daarom kan deze organisatie beter ‘decretaal’ gecatalogiseerd worden als niet zijnde van gemeentelijk belang. Deze vzw zal immers louter operationeel en niet beleidsmatig werkzaam zijn. Daarbij is het sinds 2004 de optie van het stadsbestuur om geen meerderheid van afgevaardigden of mandatarissen te benoemen in louter operationele vzw’s. Deze optie krijgt in het nieuwe gemeentedecreet een wettelijk kader. Toch is het belangrijk dat de banden tussen de stad en deze vzw aangehaald blijven en er een overeenkomst hierover gemaakt wordt: de communicatieve en inhoudelijke band tussen de stad en vzw Zomer van Antwerpen is bijvoorbeeld waardevol en moet ook in de toekomst gekoesterd worden. Daarom wordt voorgesteld (tot) de helft van de bestuursleden te laten benoemen door de stad.
Het feit dat de vzw Zomer van Antwerpen zal fungeren als een organisatie die niet belast is met taken van gemeentelijk belang hoeft dan ook niet te impliceren dat:
In de samenwerkingsovereenkomst tussen de stad en de vzw zullen de nodige afspraken hierover opgenomen worden, alsook afspraken over onder andere:
De catalogisering van de vzw Zomer van Antwerpen als decretaal zijnde van niet gemeentelijk belang heeft wel tot gevolg dat er geen in house regeling kan gelden voor aanbestedingen en dergelijke. In het verleden heeft de stad echter steeds inhoudelijke autonomie gegeven aan vzw Zomer van Antwerpen en nooit als zodanig ‘opdrachten’ aan deze organisatie toegewezen. De verleende subsidie wordt toegekend op basis van de bijdrage aan stedelijke strategische doelstellingen, niet op basis van uit te voeren opdrachten. De beperking op de in house regeling is dan ook niet storend.
Artikel 310 van het Gemeentedecreet stelt dat de werking en de statuten van de bestaande gemeentebedrijven, autonome gemeentebedrijven en personen die door de gemeente zijn belast met bepaalde taken van gemeentelijk belang, tegen uiterlijk 1 januari 2013 in overeenstemming moeten worden gebracht met de bepalingen van het Gemeentedecreet.
Cruciaal hierbij is de bepaling ‘taken van gemeentelijk belang’:
Het college keurt het principe goed dat de vzw Antwerpen Open beschouwd wordt als een organisatie belast met taken van gemeentelijk belang, waarvan de regiefunctie en werking zo dicht bij de stedelijke administratie aanleunen dat het voorzien van een flexibele werkplek bij het bedrijf cultuur, sport en jeugd in “den Bell” verantwoord is.
Voor de vzw Antwerpen Open, die nog niet conform is aan de huidige bepalingen van het Gemeentedecreet, geeft het college opdracht aan de taskforce verzelfstandiging om – in uitvoering van stap 2 van het plan van aanpak en in overleg met de bevoegde bedrijfsdirecteur en de schepen – een voorstel te formuleren voor de omvorming.
Het college keurt het principe goed dat de vzw Zomer van Antwerpen beschouwd wordt als een organisatie die niet belast is met taken van gemeentelijk belang en geeft opdracht aan de bedrijfsdirecteur cultuur, sport en jeugd om met de vzw Zomer van Antwerpen een samenwerkingsovereenkomst voor te bereiden waarin de beslissingen en specifieke afspraken in het kader van de te behouden sterke band met de stad concreet uitgewerkt worden.
Het college keurt het principe goed dat de activiteiten van de vzw Promotie Antwerpen Open worden overgedragen aan andere bestaande organisaties, zodat de mogelijkheid gecreëerd wordt om deze vzw af te bouwen en te vereffenen, en geeft opdracht aan de bedrijfsdirecteur cultuur, sport en jeugd om dit verder uit te werken.