2011_CBS_11536 - Jeugd. Het Steen - Herbestemming en fasering van de restauratie van het gebouw - Goedkeuring

In het college van 15 oktober 2007 (jaarnummer 13064) is de goedkeuring gegeven rondom de timing van de sluiting van het Nationaal Scheepvaartmuseum (Het Steen) en de verhuis van de collectie naar het toekomstige Museum Aan de Stroom (MAS). Het Maritiem park blijft gelegen naast Het Steen.

In het jeugdbeleidsplan 2008-2010, dat is goedgekeurd door de gemeenteraad in zitting van 17 december 2007 (jaarnummer 2485), staat onder het hoofdstuk jeugdbeleid, cultuur vermeld dat de stedelijke jeugddienst bij de herbestemming van Het Steen voor een kindvriendelijke invulling zorgt.

Het college heeft op 3 april 2009 (jaarnummer 4623) het kandidaatsdossier van Antwerpen voor Europese jongerenhoofdstad 2011 goedgekeurd. Ondertussen werd Antwerpen door het European Youth Forum uitgeroepen tot Europese jongerenhoofdstad in 2011. Eén van de speerpunten van het programma is de nieuwe kind- en gezinsvriendelijke invulling van Het Steen.

Het college keurde op 26 juni 2009 (jaarnummer 8569) de principes, de timing, het budget en de inhoudelijke criteria voor de externe uitbating van Het Steen goed. De jeugddienst startte een stedelijke werkgroep op, bestaande uit de volgende diensten: de bedrijfseenheid cultuur, sport & jeugd, kabinet cultuur en toerisme, kabinet jeugd, AG VESPA, AG Stadsplanning, de bedrijfseenheid marketing & communicatie en de bedrijfseenheid stadsontwikkeling.

Op 4 september 2009 (jaarnummer 12562) besliste het college om een bouwhistorisch onderzoek van Het Steen te laten uitvoeren door een extern bureau, teneinde een marktbevraging voldoende te kunnen documenteren en om de toekomstige exploitant én de stad een bouw- en cultuurhistorisch kader te bieden waarbinnen een nieuwe programma gericht op kinderen voor Het Steen kan ontwikkeld worden.

De stedelijke werkgroep Het Steen maakte een programma van eisen op, dat diende als basis voor een marktverkenning uitgevoerd door AG VESPA. Het directiecomité van AG VESPA besliste in zitting van 26 oktober 2009 om voor de uitbating van Het Steen als plek gericht op de leefwereld van kinderen een marktverkenning te organiseren. Met deze marktverkenning wenst de stad zich beter op de hoogte te stellen van de interesse en de mening van de private markt omtrent het project. Tot 15 februari 2010 konden geïnteresseerde organisaties deelnemen aan de marktverkenning.

Op 17 december 2009 besliste het directiecomité van AG VESPA om de herbestemmingstudie na een onderhandelingsprocedure te gunnen aan architectenkantoor Praet-Verlinden.

Op het college van 12 maart 2010 werd kennis genomen van de resultaten van de marktverkenning en werd een richtinggevende indeling voor de nieuwe bestemming van Het Steen goedgekeurd.

Het college nam op 24 september 2010 kennis van het bouwhistorisch en bouwfysisch onderzoek en besliste de studie van de herbestemming van Het Steen naar een kindvriendelijke invulling uit te breiden met een kostenraming voor renovatie en restauratie. AG VESPA kreeg hiermee de opdracht een onderzoek te doen naar de financiële haalbaarheid van het restauratieproject.

Na het uitvoeren van een marktverkenning keurde het college op 12 maart 2011 de richtinggevende indeling voor Het Steen goed. Het historische gedeelte – de burcht – krijgt een museale, educatieve invulling, gericht op een breed doelpubliek. De burcht (op alle verdiepingen van -1 tot +2) zal zo leeg mogelijk gehouden worden om de nadruk op het monument zelf te leggen. Als bezoeker loop je door de burcht en leer je op die manier de geschiedenis van het gebouw kennen. Thematisch kan er inhoud opgeladen worden om de wandeling door het gebouw te versterken, bijvoorbeeld over de rechttrekking van de Schelde. De twee zalen in het jaren ’50 gedeelte (gelijkvloers en +1) worden ingezet voor workshops en projecten gericht op kinderen en gezinnen. Flankerend aan deze twee delen, wordt horeca voorzien in het jaren ’50 gedeelte (-1 = Scheldeniveau) namelijk de vroegere depot en het bootatelier van Het Steen.

Deze richtinggevende indeling werd meegegeven aan het extern studiebureau dat in opdracht van AG VESPA een bouwhistorisch en bouwfysisch onderzoek uitvoerde. Dit onderzoek werd mee begeleid door de Vlaamse en stedelijke diensten Monumentenzorg. De conclusie van het onderzoek was duidelijk : mits enkele haalbare bouwtechnische ingrepen met respect voor het monument is deze herbestemming met de voorgestelde richtinggevende indeling en programma mogelijk. De capaciteit kan opgetrokken worden tot 895 personen en de nieuwe hoofdtoegang wordt voorzien via de oude depot op Scheldeniveau.

Om de werken voor de realisatie van de herbestemming in te kunnen schatten werd een raming gemaakt. Afhankelijk van het al dan niet bekomen van een restauratiesubsidie kan de projectkost variëren van 3,8 miljoen euro tot 4,6 miljoen euro. Het onderhoud aan de infrastructuur wordt geschat op 80.000 euro per jaar. Deze raming, die een casco-oplevering beoogt, werd geanalyseerd via verschillende financiële modellen door AG VESPA.

Tijdelijke invullingen van Het Steen, zoals voor Antwerpen Europese Jongerenhoofdstad of naar aanleiding van ‘Feest in ’t Stad’ kunnen reeds in dezelfde filosofie (gedeeltelijk) invulling geven aan de hierboven beschreven herbestemming.

Na toelichting over de financiële modellen door AG VESPA op 17 juni 2011 kiest het college ervoor om Het Steen, het oudste gebouw van de stad, zo toegankelijk mogelijk te maken voor bezoekers. Het historische gedeelte wordt zo leeg mogelijk gehouden om de nadruk op het monument zelf te leggen. Bezoekers kunnen vanaf 2012 door de burcht lopen en de geschiedenis van het gebouw leren kennen. Samen met de musea en de educatieve diensten wordt het concept verder uitgewerkt. Thematisch kan er inhoud opgeladen worden om de wandeling door het gebouw te versterken. Men kan eveneens via schermen of panelen de link leggen naar het historische karakter van de naaste omgeving en het ontstaan van de stad. Tevens blijft de mogelijkheid bestaan om een alternatieve (tijdelijke) invulling te doen die inhoudelijk rechtstreeks geconnoteerd kan worden aan de burcht (bijvoorbeeld Het Steen als gevangenis/folterplek). Het informatieve luik zal ondergeschikt blijven aan de beleving van het monumentale karakter van de burcht. Het zal tevens gelaagd zijn zodat zowel de meerwaardezoeker/ specialiseerde bezoeker als kinderen iets kunnen leren.

Om de attractiviteit van Het Steen te verhogen, worden de zalen van het jaren ’50 gedeelte optimaal benut vooreen uitgebalanceerd en kwaliteitsvol kinderprogramma (6-12 jarigen). Om dit educatief programma te ontwikkelen wordt vanaf 2012 samengewerkt met HETPALEIS. Als coördinerende partner werkt HETPALEIS voor de uitvoering van de workshops en projecten samen met verschillende experten, zoals kunsteducatieve organisaties, de musea, jeugdwerkpartners, enzovoorts. Tijdens de schooltijd wordt een aanbod uitgewerkt gericht op het basisonderwijs, in de vrije tijd gericht op individuele kinderen, gezinnen en het verenigingsleven.

Voor het flankerende horecaprogramma start AG VESPA met de zoektocht naar een partner.

Stap 1: inrichtingswerken in functie van Antwerpen Europese Jongerenhoofdstad 2011. Voor deze werken is een bedrag beschikbaar van 250.000,00 euro voor werken aan sanitair, elektriciteit en brandveiligheid. Eens deze werken uitgevoerd zijn, is het gebouw ook na 2011 toegankelijk en kan het in gebruik blijven.

Stap 2: tijdens de periode 2011-2012 zullen een aantal dringende werken uitgevoerd worden. Er werd een budget van 822.000,00 euro beschikbaar gesteld voor het in stand houden van het monument, waaronder werken aan de historische brug, veiligheid, water- en winddichtheid. Om deze werken uit te voeren zal een gedetailleerd materieeltechnisch onderzoek worden uitgevoerd dat gecombineerd dient te worden met het reeds uitgevoerde bouwhistorische onderzoek.

Stap 3: in de periode 2013-2015 (afhankelijk van het moment van het bekomen van de restauratiepremie) zullen de verdere verbouwings- en restauratiewerken worden uitgevoerd zoals voorgesteld in het bouwtechnisch onderzoek. Hiervoor zal een restauratiebudget nodig zijn dat kan gefaseerd worden in functie van de vooruitgang van het dossier. Hierbij kan men ook een afzonderlijk budget vrijmaken voor onder andere studiekosten.