2016_GR_00009 - Duurzame stad - Lage-emissiezone. Invoering, toelatingsbeleid en tariefstelsel. Principes - Goedkeuring

De financiële gevolgen zullen in kaart gebracht worden op het moment dat het definitieve retributiereglement ter goedkeuring zal worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

Artikel 42 § 3 van het Gemeentedecreet: “De gemeenteraad stelt de gemeentelijke reglementen vast”.

Artikel 43 § 2 , 2° en 15° van het Gemeentedecreet: “De gemeenteraad kan het vaststellen van gemeentelijke reglementen en het bepalen van straffen en administratieve sancties op het overtreden van die reglementen en het vaststellen van de gemeentebelastingen en het vaststellen van de machtiging tot he heffen van de retributies en de voorwaarden ervan niet toevertrouwen aan het college”.

Het bestuursakkoord 2013-2018 "Respect voor A" stipuleert in resolutie 159 dat de stad een lage-emissiezone zal invoeren om voertuigen die niet voldoen aan bepaalde milieunormen uit de kernstad te weren.

Op 13 september 2013 (jaarnummer 9175) keurde het college beleidsprincipes en de projectaanpak voor invoering van een lage-emissiezone goed.

Op 21 november 2014 (jaarnummer 11930) keurde het college gewijzigde en aanvullende beleidsprincipes goed.

Op 19 december 2014 (jaarnummer 12997) keurde het college, in overeenstemming met het toen gekende Vlaamse beleidskader over lage-emissiezones, de toegangsvoorwaarden, vrijstellingen en toelatingen voor de lage-emissiezone goed. Hierin werd onderscheid gemaakt tussen:

• voertuigen die toegelaten zijn op basis van hun Euronorm;
• voertuigen die, bij ontbreken van een Euronorm op het inschrijvingsbewijs, toegelaten zijn op basis van hun eerste datum van inschrijving;
• voertuigen die vrijgesteld zijn;
• voertuigen die mits betaling tijdelijk toegelaten zijn tot de lage-emissiezone;
• andere voertuigen die ontraden of verboden worden via gedifferentieerde tariefstelling.

De Vlaamse overheid is bevoegd voor het bepalen van de voorwaarden voor de invoering van een lage-emissiezone door de lokale overheid. Het decreet betreffende lage-emissiezones werd op 18 november 2015 goedgekeurd door het Vlaamse Parlement en op 27 november 2015 bekrachtigd door de Vlaamse regering. Na finale goedkeuring van het uitvoeringsbesluit door de Vlaamse regering is het regelgevend kader waarbinnen de stad Antwerpen een lage-emissiezone kan invoeren beschikbaar. Dit is voorzien voor begin 2016.

Op 24 november 2015 (jaarnummer 9684) keurde het college principieel goed dat de lage-emissiezone wordt ingevoerd vanaf 1 februari 2017. Hieraan gaat een aanloopperiode van enkele maanden vooraf. De zoneborden (met vermelding van de datum van inwerkingtreding) en voorsignalisatie die de lage-emissiezone aangeven en het netwerk van camera's met automatische nummerplaatherkenning (ANPR) zijn in het straatbeeld aanwezig. Weggebruikers worden zich op die manier bewust dat de lage-emissiezone binnenkort een feit is en kunnen wennen aan de gewijzigde verkeerssituatie. Zij zullen zich in die periode in regel kunnen stellen door te kiezen voor een ander voertuig of andere verplaatsingsmodus of, als ze daarvoor in aanmerking komen, voor het registreren van hun voertuig voor kosteloze toegang of het aanvragen van een tijdelijke toelating tegen betaling voor de periode na de aanloopperiode. Vanaf 1 februari 2017 is de lage-emissiezone volledig operationeel. Dat houdt in dat elk voertuig volledig dient te voldoen aan de toegangsvoorwaarden. Voertuigen die hier niet aan voldoen worden vanaf die datum administratief beboet. De invoeringsdatum van 1 februari 2017 wordt met dit besluit principieel en in een latere fase met een stedelijk reglement ter goedkeuring aan de gemeenteraad voorgelegd.

Het college keurde op 24 november 2015 ook de krachtlijnen van de communicatiecampagne goedgekeurd als volgt:

Het is de uitdrukkelijke wens van het college om een uitgebreide en langdurige communicatiecampagne te voeren zodat inwoners, bezoekers en bedrijven tijdig op de hoogte zijn van de invoering van de lage-emissiezone. Start van de campagne is voorzien voor februari 2016. Behalve de invoeringsdatum is ook informatie over de toegangsvoorwaarden en daaraan verbonden tarieven een wezenlijk onderdeel van de campagne. Voor de voertuigbezitter is deze informatie cruciaal bij het nemen van een beslissing over de wijze waarop hij zich het beste aan de lage-emissiezone kan aanpassen. Om die reden stelt het college aan de gemeenteraad voor om in deze fase van de voorbereiding van de invoering principieel de tarieven die zullen gelden voor een tijdelijke toelating tegen betaling en voor een administratieve geldboete in geval van niet-naleving van het reglement op de lage-emissiezone goed te keuren. Deze tarieven worden later geïntegreerd in het stedelijke reglement op de lage-emissiezone en het daarmee verbonden retributiereglement die op hun beurt ter goedkeuring aan de gemeenteraad voorgelegd zullen worden.

De toegangsvoorwaarden en tarieven zijn gebaseerd op het decreet en op de ontwerptekst van het uitvoeringsbesluit betreffende lage-emissiezones zoals het nu gekend is. In geval de definitief goedgekeurde versie van het uitvoeringsbesluit hiertoe aanleiding geeft, zullen de stedelijke toegangsvoorwaarden en tarieven hieraan nog aangepast worden.

1. Toegelaten voertuigen

De Vlaamse regering bepaalt in haar ontwerp van uitvoeringsbesluit de categorieën van toegelaten voertuigen die automatisch toegang hebben tot de lage-emissiezone. Er wordt vooral gewerkt met Euronormen die in de loop der jaren verstrengen. Daarnaast zijn er enkele categorieën voertuigen die altijd toegang hebben (prioritaire voertuigen, voertuigen van persoon met handicap mits voldoen aan aantal voorwaarden ...).

De toegang wordt maximaal automatisch verleend op basis van een whitelist die de Vlaamse overheid ter beschikking zal stellen op basis van de DIV-gegevens (DIV = Dienst Inschrijving Voertuigen). Voor een aantal voertuigen (voertuig van persoon met handicap, buitenlands voertuig ...) beschikt de Vlaamse overheid niet over de gegevens om de toegang automatisch te kunnen verlenen. Deze voertuigen moeten zich uiterlijk 24u na het betreden van de lage-emissiezone registreren om toegang te hebben. De registratie moet bij de stad gebeuren. De nummerplaten worden vervolgens opgenomen in de Vlaamse whitelist zodat de voertuigen vanaf dan ook in andere lage-emissiezones toegang hebben. Voor het beheren of aanvullen van de whitelist en het registreren van toegelaten voertuigen worden geen kosten aangerekend.

De toegelaten voertuigen vertegenwoordigen op het ogenblik van invoering van de lage-emissiezone ongeveer 4/5 van het wagenpark. Dit aandeel stijgt de volgende jaren door de autonome verjonging van het wagenpark en doordat de voertuigbezitters versneld zullen overgaan tot aanschaf van een toegelaten voertuig.

2. Alternatieven voor niet-toegelaten voertuigen

Het expliciet aanbieden van alternatieven aan bezitters van niet-toegelaten voertuigen geldt als flankerende maatregel. De meeste van de hieronder opgesomde alternatieven komen ook aan bod in de communicatiecampagne Slim naar Antwerpen. Ze spelen vooral in op de keuzevrijheid die er bestaat: een andere verplaatsingsmodus, het multimodale overstapmodel, aanpassing of vervanging van de eigen wagen ...  

Alternatieven waarop in de communicatie de nadruk wordt gelegd zijn:

• Andere vervoersmodi gebruiken: trein, tram en bus, taxi en taxicheque, autodelen, fiets … alle andere modi zijn ter beschikking. De promotie hiervan gebeurt grotendeels vanuit de campagne Slim naar Antwerpen.
• Ander voertuig kopen/gebruiken: dit kan zowel een nieuw als tweedehands voertuig zijn. Benzine, LPG, aardgas, plug-in hybride en elektrische voertuigen genieten in dit geval de voorkeur boven diesel. Met de federatie Traxio zal samengewerkt om kandidaat-kopers van een tweedehands voertuig te informeren over welk voertuig tot wanneer de lage-emissiezone mag betreden.
• LEZ niet inrijden: de verdere uitbouw van park-en-rides (P&R) en randparkings buiten de lage-emissiezone past perfect hierin.
• Roetfilter na-installeren: dit is mogelijk voor dieselwagens met Euro 3 / III en is een mogelijk alternatief voor voertuigbezitters die tot eind 2019 kosteloos met hun wagen de lage-emissiezone willen betreden. Er kan een Vlaamse roetfilterpremie (voor M1 en N1) of ecologiesteun (voor zwaardere voertuigen) voor aangevraagd worden.
• Toelating tegen betaling aanvragen: voor diegenen voor wie geen bovenstaande alternatieven een optie of gewenst is, wordt de mogelijkheid gecreëerd om een tijdelijke toelating tegen betaling te verkrijgen. Dit stelsel wordt in punt 3. verder uitgewerkt.

3. Tijdelijke toelating tegen betaling

3.1. Voorwaarden Vlaams kader

De mogelijkheid om als lokale overheid voorwaardelijke toegang te verlenen aan voertuigen die niet voldoen aan de gewestelijke toegangscriteria is voorzien in het decreet betreffende lage-emissiezones. De Vlaamse regering bepaalt in haar ontwerp van uitvoeringsbesluit de randvoorwaarden waaraan de stad in dat geval moet voldoen. De principes die hierbij volgens het decreet en het ontwerp van uitvoeringsbesluit gehanteerd zullen worden zijn:

• de voorwaarden opgelegd aan deze voertuigen moeten van die aard zijn dat het gebruik in de lage-emissiezone van de voertuigen die milieuhinder veroorzaken afgeremd wordt;
• de lokale toelatingsvoorwaarden worden gedifferentieerd volgens de emissie van de voertuigen waarbij voertuigen met hogere emissies aan strengere voorwaarden worden onderworpen. Voor een aantal soorten voertuigen, zoals bijvoorbeeld voertuigen ouder dan 40 jaar, voertuigen die zeer specifiek zijn qua uitrusting en gebruik bij infrastructuur of installatie van algemeen belang of voertuigen die opgeroepen worden in geval van nood of interventie, kan afgeweken worden van het principe om de hogere emissie als differentiërend element te gebruiken;
• de toelating geldt voor een individueel voertuig en is beperkt in tijd tot maximum 1 jaar (hernieuwbaar);
• bij het verlenen van een individuele toelating aan inwoners van de lage-emissiezone wordt om sociale redenen rekening gehouden met een mogelijk beperkte financiële draagkracht. Dit is het geval als de titularis van de nummerplaat recht heeft op verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg;
• als een voertuig zonder voorafgaande toelating de lage-emissiezone betreedt, dan kunnen bijkomende voorwaarden opgelegd worden.

3.2. Krachtlijnen voor toepassing in Antwerpen

Toegepast zijn de krachtlijnen van het Antwerpse systeem van tijdelijke toelating tegen betaling de volgende:

• basisprincipe is dat een tijdelijke toelating tegen betaling mogelijk is voor dieselvoertuigen die 1 Euronorm lager scoren dan degene die opgenomen is in de gewestelijke toelatingscriteria. Concreet is vanaf invoering tot eind 2019 tijdelijke toelating tegen betaling mogelijk voor dieselvoertuigen met Euronorm 3 / III zonder roetfilter. Vanaf 2020  wordt dit dieselvoertuigen met Euronorm 4 / IV, vanaf 2025 dieselvoertuigen met Euronorm 5 / V;
• benzinevoertuigen hebben tot ruim oudere leeftijd vrije toegang tot de lage-emissiezone waardoor er geen nood is om ze op te nemen in het stelsel van tijdelijke toegang tegen betaling;
• de tarieven variëren naargelang de voertuigcategorie (personenwagen; kleine bus en vrachtwagen < 3,5 ton; grote bus en vrachtwagen > 3,5 ton);
• een tijdelijke toelating tegen betaling wordt uiterlijk de dag vóór het betreden van de lage-emissiezone aangevraagd en betaald;
• een tijdelijke toelating kan telkens aangevraagd worden voor 1 dag, 1 week, 1 maand, 3 maanden, 6 maanden of 1 jaar;
• voor enkele categorieën van voertuigen gelden specifieke regelingen en tarieven, met name voor

1. voertuigen van inwoners van de lage-emissiezone met recht op verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg;
2. voertuigen ouder dan 40 jaar;
3. bepaalde voertuigen die blijkens bouw, uitrusting of andere permanente kenmerken speciaal zijn uitgerust voor toezicht, controle, onderhoud van infrastructuur en installaties van algemeen belang (bijvoorbeeld rioolkolkzuiger);
4. bepaalde voertuigen die, door of in opdracht van het leger, de politiediensten, de wegbeheerder, de civiele bescherming of de brandweer, gebruikt worden voor noodsituaties of voor reddingsoperaties (bvb. takelwagen);
5. bepaalde specifiek aangepaste voertuigen voor ambulante handel en foren (bijvoorbeeld markt- of foorkraam met motor- en verkoopgedeelte uit één stuk, voertuig omgebouwd tot foodtruck ...).

10-15% van het wagenpark komt in aanmerking voor een tijdelijke toelating tegen betaling. Dit aandeel zal dalen naargelang voertuigbezitters gebruik gaan maken van een conform voertuig of andere verplaatsingswijzen.

Voertuigen die niet in één van bovenstaande gevallen passen, zullen maximaal 8 keer per jaar gebruik kunnen maken van een LEZ-dagpas die betaald en gebruikt wordt op de dag zelf dat men de lage-emissiezone binnenrijdt.

3.3. Tarieven voor tijdelijke toelating tegen betaling

Het tarief omvat een administratiekost per toelating, een doorrekening van de milieukost die het voertuig veroorzaakt en een doorrekening van het economisch voordeel dat de aanvrager geniet doordat hij zijn voertuig of verplaatsingsgedrag niet moet aanpassen.

Er zijn 3 tariefklassen:

Voor elke tariefklasse is er een gewoon tarief, verlaagd tarief en verhoogd tarief voorzien. Het verlaagde tarief is geldig voor inwoners van de lage-emissiezone die recht hebben op verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg en voor een aantal van de specifieke voertuigen zoals opgesomd onder 3.2. Het verhoogde tarief is enkel geldig voor oudere types van specifieke voertuigen voor ambulante handel en foren (omgebouwde voertuigen van marktkramers en foodtrucks).

Voertuigen die niet in één van bovenstaande gevallen passen, zullen maximaal 8 keer per jaar gebruik kunnen maken van een LEZ-dagpas die betaald en gebruikt wordt op de dag zelf dat men de lage-emissiezone binnenrijdt. Dit geldt voor voertuigen die in aanmerking komen voor een tijdelijke toelating tegen betaling maar die niet voorafgaand aan de dag van betreden van de lage-emissiezone aangevraagd en betaald hebben en voor alle andere voertuigen die niet aan de bovengenoemde criteria voldoen. Met deze regeling worden allerhande moeilijke situaties ondervangen: onwetende bezoekers, inwoners met oudere kampeerwagen, werkvoertuigen die slechts zeer sporadisch toegang wensen … De LEZ-dagpas kan betaald worden via webapplicatie, mobiel en een aantal fysieke plaatsen in de lage-emissiezone.

Samenvattend overzicht van de tariefsoorten:

4. Administratieve geldboete bij overtreding

Het decreet betreffende de lage-emissiezone voorziet voor niet-naleving van het stedelijke reglement op de lage-emissiezone een administratieve geldboete tussen 90 en 360 euro. De niet-naleving van het stedelijke reglement omvat het betreden van de lage-emissiezone met een voertuig dat niet conform de toelatingsvoorwaarden is, zich niet geregistreerd heeft binnen de 24 uur na betreding van de lage-emissiezone of niet beschikt over een tijdelijke toelating tegen betaling.

De wijze waarop de vork tussen 90 en 360 euro kan ingevuld worden, is in het decreet niet bepaald. De differentiatie van tarieven volgens emissie wordt in het uitvoeringsbesluit wel voorzien voor het verlenen van tijdelijke toegang tegen betaling, maar niet voor niet-naleving van het reglement. Het bepalen van vervuilingsgraad of categorie van een voertuig dat een overtreding begaat, zal overigens zo goed als onmogelijk zijn. Op basis van nummerplaat kunnen wel de persoonsgegevens van overtreders opgevraagd worden, maar niet alle voertuiggegevens die onomstotelijk aangeven welke de milieukenmerken van het voertuig zijn. Zeker voor buitenlandse voertuigen geldt dit.

In de eerste periode zal een vast bedrag per overtreding als administratieve geldboete opgelegd worden. Vanaf 2018 verhoogt dit bedrag naargelang het aantal overtredingen dat met hetzelfde voertuig begaan wordt.