Het Vlaams gewest, afdeling wegen en verkeer, plant de heraanleg van de Noordersingel, van Turnhoutsebaan (extra muros) tot Stenenbrug, inclusief de kruispunten. Ook op de aangrenzende bruggen over de Ring (Turnhoutsebaan, E313, Stenenbrug) worden aanpassingen voorzien. Het project sluit in het noorden aan op het project Noordersingel, en in het zuiden op het reeds gerealiseerde project Singelfietspaden.
Een eerste deelproject is de doorsteek van het Singelfietspad onder de E313-brug door, als verkorting van het Ringfietspad. Dit is geselecteerd als ‘quick-win project 29’ en wordt reeds op korte termijn uitgevoerd.
Het voorontwerp dat door het Vlaams gewest, afdeling wegen en verkeer (AWV) uitgewerkt werd, is op 11 december 2015 goedgekeurd door het college van burgemeester en schepenen. AWV heeft eind 2015 een stedenbouwkundige vergunningsaanvraag ingediend. Het openbaar onderzoek hierrond zal vermoedelijk plaats vinden in maart 2016. De start van de uitvoering is vermoedelijk begin 2017.
Met de uitvoering van het infrastructuurproject, waarbij ook tramlijn 10 ondergronds wordt gebracht, komt er heel wat open ruimte vrij in de Turnhoutseknoop. In overleg met AWV en de stad Antwerpen werd door AG VESPA, aanvullend op het infrastructuurontwerp, een voorontwerp opgemaakt voor de landschapsinrichting en een concept voor de opwaardering van de poorten naar de stad in de spoorwegberm.
De afspraak is om infrastructuurontwerp en landschapsontwerp samen te voegen tot één project Turnhoutsepoort. Hiervoor wordt, naar analogie met de Singelfietspaden, een samenwerkingsovereenkomst met AWV opgemaakt door de bedrijfseenheid stadsontwikkeling.
Op 9 en 10 maart 2016 wordt een infomarkt georganiseerd rond projecten in het Singel Noord gebied waaronder Turnhoutsepoort.
De krachtlijnen van het landschapsontwerp zijn:
Het landschapsontwerp is uitgewerkt binnen de ontwerprichtlijnen van het beeldkwaliteitplan Groene Singel. Deze richtlijnen hebben als doel om opnieuw een samenhangend landschap in de Ringzone te creëren.
Het projectgebied maakt deel uit van het Bosschagelandschap uit het beeldkwaliteitplan en markeert de overgang naar het Havenlandschap in het noorden. Het Bosschagelandschap is een landschap van kleinere en grotere bosschages die met elkaar verbonden zijn door ruigtes, hier en daar afgewisseld met meer open graslanden en zichten op de omgeving.
In het voorliggend ontwerp werd een evenwicht gezocht tussen het behoud van de waardevolle graslanden, toevoeging van functioneel groen met een bufferende werking ten aanzien van de infrastructuur en de veiligheid en overzicht voor de weggebruiker. Het projectgebied kan een belangrijke schakel zijn in het versterken van het ecologisch netwerk.
Het landschapsontwerp werd in verschillende overlegmomenten afgestemd met verschillende technische afdelingen binnen AWV en de stad, en aangepast aan de opmerkingen die werden geformuleerd. Een aantal ontwerpvragen zullen met AWV in een volgende fase nog verder uitgewerkt worden waaronder:
Een deel van het projectgebied ligt op privaat terrein. Projectontwikkelaar Immpact bouwt momenteel een nieuw residentieel project op de zuidelijke kop van Hof ter Lo. In overleg met de ontwikkelaar werd de aanleg van de buitenruimte ontworpen als onderdeel van het landschapsontwerp. Het gebouw komt op die manier in de publieke ruimte te staan en publieke looplijnen gaan onder het gebouw door. In de omgeving van het gebouw worden een aantal bijzondere elementen voorzien zoals een aantal speelaanleidingen en een grote wadi.
De krachtlijnen van de poorten zijn:
Aan de ontwerpers werd ook gevraagd om een concept uit te werken om de rommelige stadsentree van de Turnhoutsepoort te verbeteren tot een kwalitatief hoogstaande stadsentree. De poort aan de Statielei zal daarbij in de toekomst een belangrijk knooppunt in het fietsnetwerk worden.
De analyse van de ontwerpers wijst uit dat de poorten in de Stenenbrug, aan de oprit E313 en de Donkerpoort (bij de Buurtspoorweglei) een gelijkaardige opbouw hebben, waarin het geornamenteerd beton en het smeedwerk met de oorspronkelijke details bewaard zijn gebleven. Reclamepanelen, signalisatie, techniekkasten, vervuiling en graffiti maken echter dat deze kwaliteiten niet langer zichtbaar zijn. Voor deze poorten bestaat het concept dan ook in het terughalen van de intrinsieke kwaliteit van de poorten door het weghalen van de rommel en reclamepanelen, het opkuisen en aanlichten van de poorten.
De poort aan de Statielei, de toekomstige fietspoort, is later vernieuwd en heeft hoofdzakelijk beton als constructiemateriaal. Deze poort bezit niet de intrinsieke historische schoonheid van de andere poorten en moet als toekomstige voetgangers- en fietspoort ook een andere uitstraling hebben. Bij deze poort wordt ervoor gekozen om de betonnen structuur als een onderstructuur op te kuisen en te vervolledigen. Op deze onderstructuur wordt vervolgens een nieuwe bekleding aangebracht. De gebruikte techniek grijpt terug naar het tegel- en metselwerk in patronen dat typerend en beeldbepalend is voor het Antwerpse spoorweglichaam. Aan de binnenzijde van de poort wordt onderzocht of op de grond van Infrabel een buurtfietsenstalling kan worden opgericht.
(Samenwerkings)overeenkomsten in functie van uitvoering
De bedrijfseenheid stadsontwikkeling werkt aan een samenwerkingsovereenkomst voor de realisatie van het project. Naar analogie met de kostenverdeling bij de andere projecten langsheen de Singel, wordt verwacht dat de stad Antwerpen instaat voor de kostprijs van de groeninrichting, de parkeerstroken en de voetpaden. De afspraken dienen op basis van het goedgekeurde landschapsontwerp en de verdere uitwerking van de openstaande ontwerpvragen (zie krachtlijnen landschapsontwerp) verder geconcretiseerd te worden in functie van uitwerking.
Ook met Immpact moet nog een overeenkomst worden afgesloten waarin onder meer de grondoverdrachten worden vastgelegd. Belangrijk aandachtspunt in deze overeenkomst is het verankeren van de publieke looplijnen onder het gebouw door die de drager vormen van het plan van de publieke ruimte op deze locatie.
Advies: gunstig – 9 november 2015
Motivering:
Het coördinatieoverleg adviseert de hoofdlijnen gunstig en vindt het een goede eerste landschapsschets.
De onderdoorgang heeft nog te weinig karakter als fietspoort ifv de schakelroute en vraagt een verder doorgedreven ontwerp. Met de huidige breedte en bij enkel fietsverkeer en voetgangers is hier een scheiding tussen voetgangers- en fietsverkeer aangewezen. Omdat de fietsdoorgang wel wat potentie heeft, is het coördinatieoverleg voorstander om meer verblijfruimte te creëren en deze toch op te laden. De fietsdoorgang moet, stadinwaarts, duidelijk zijn naar de gebruikers toe. Het overleg stelt voor om de rode fietsloper, na onderbreking op het kruispunt, door te trekken tot aan de Singel.
Het coördinatieoverleg vindt de knik in het fietspad a-typisch binnen het Singelfietspad en vraagt om de infrastructuren samen te plooien zodat de groene zone niet doorsneden wordt.
Het coördinatieoverleg vraagt om de zone rond de mogelijke premetrotoegang meteen aan te leggen.
Wat de grond van Infrabel betreft, opteert het coördinatieoverleg voor meteen een aanpak en ontwerp, op basis van een programma dat het district aangeeft.
Doorwerking in het voorontwerp:
De suggesties van het COD werden verwerkt in het voorliggend voorontwerp. Enkel de zone rond de mogelijke premetrotoegang werd nog niet in de plannen opgenomen wegens gebrek aan een helder programma. Wel is er in het landschapsontwerp rekening gehouden dat een latere aanleg niet gehypothekeerd wordt door aanwezige bomen, …
Advies 26 november 2015
Ecologische verbindingen
- Natuurpunt Antwerpen Stad onderschrijft het belang van de versterking (uitbreiding) van de groene zones langs de spoorweg in het plangebied
- Zoals eerder aangegeven heeft het fietspad onder de Turnhoutsebaan belangrijke potenties als ecologische corridor tussen de groenzone langs het Schijn en de bermen. Deze doorgang kan middels beperkte ingrepen geschikt gemaakt worden als fauna- en florapassage. Omwille van zijn strategische ligging raden wij sterk aan hierop in te zetten.
- Ecologische dwarsverbindingen (oost-west): de stroom van interessante fauna en flora vanuit Rivierenhof, botst als het ware op een muur van autowegen. Door het ontbreken van ecologische dwarsverbindingen kan deze stroom de (spoorweg)bermen niet bereiken en zich dus ook niet verderzetten naar noord (Spoor Oost) en zuid (Wolvenberg, zuidelijke parken, Konijnenwei,...). Het is dus van groot belang dat de bruggen over de Ring ecologisch functioneel worden gemaakt als fauna- en florapassage. Het vergroenen van de trambedding middels gazon tussen en langs de sporen is op dit vlak niet effectief. Niet alleen bevinden de tramsporen zich in het midden van de brug, en hebben ze dus geen ruimtelijke aansluiting met het groen naast de brug (=bermen), maar bovendien is gazon niet geschikt als vegetatie voor ecologisch functionele infrastructuren. Een goot met wilde vegetatie langs de bruggen is evenmin ideaal als corridor (oa. wegens de te kleine afmetingen), maar alleszins een stuk effectiever voor bv. kleine terrestrische organismen en zou dus voor een belangrijk deel van het ecologische verkeer een oplossing kunnen bieden.
Open bermenhabitat
Natuurpunt Antwerpen Stad raadt aan om de nieuwe aanplant van bomen in het plangebied te beperken. Het open bermenhabitat is hier ecologisch waardevoller dan bosschagezones.
Ecologisch waardevolle graslanden
- Het nu op kaart voorgestelde aandeel is nog een fragment van wat er ooit in het complex aan waardevol grasland aanwezig was. Vele delen werden met struiken beplant, tegen het oorspronkelijke bermbeheerplan in. We stelden vast dat in deze stukken nog restpopulaties van de oorspronkelijke flora aanwezig zijn, maar deze nemen sterk af in vitaliteit. Wij raden aan om het beheer hier terug op af te stemmen en de ‘stofvangende’ bosschages te beperken tot flanken met een noordoost-expositie.
- Het nieuwe fietspad langs de Singel is te diep gefundeerd waardoor de oorspronkelijke afvloei van
hemelwater niet meer mogelijk is. Het is belangrijk dat voldoende oppervlakkige en iets diepere afspoeling mogelijk gemaakt wordt naar de flanken van de ring. De oorspronkelijke vegetatie is hier immers natte graslanden, gebonden aan de vallei van het Schijn.
Doorwerking in het voorontwerp:
- Er werd een evenwicht gezocht tussen het behoud van de waardevolle graslanden en de toevoeging van functioneel groen met een bufferende werking tav de infrastructuren.
- In overleg met AWV worden nog aantal ingrepen ifv de versterking van de ecologische connectiviteit onderzocht waaronder de onderdoorgang van het fietspad aan de E313 en de inrichting van de Turnhoutsebaanbrug.
Toelichting op 24 november 2015 op het districtscollege.
Uit de bespreking houden het districtsbestuur volgende aandachtspunten over en vraagt deze verder te onderzoeken ifv realisatie.
Landschapsontwerp:
- Belang van ecololgische aanleg van kleinere stukken groen in functie van ecologische verbindingen tussen grotere groenstukken. De as Park Spoor Noord – Spoor Oost – Rivierenhof kan zo versterkt worden.
- belang van kwalitatieve verbinding voor voetgangers tussen intramuros/hof ter lo/Trix en Rivierenhof
- Speelaanleidingen in het landschap tussen spoorwegberm en singel ter hoogte van project immpact kunnen, maar geen grootse speeltoestellen
-
Grond infrabel statielei:
- Verder onderzoek buurtfietsenstalling gewenst
- Groene invulling te onderzoeken
- Invullen als een “neutraal” buurtplein, op termijn kan dit eventueel verder ingevuld worden met buurtinitiatieven
poorten:
- Geen zitinfrastructuur in de fietspoort voorzien om rondhang/claimgedrag te vermijden
- Positief advies op het opwaarderen van de poorten (verlichting, bekleding, ….)
- Veel creatief potentieel in borgerhout, misschien kunnen zij mee ingezet worden om het ontwerp van de poorten in een volgende fase verder uit te werken
- Over het al dan niet afbreken van het bouwblok tussen spoorweglichaam en statielei is verder onderzoek nodig om een gedragen beslissing te onderbouwen.
Het college keurt het voorontwerp voor de landschapsinrichting Turnhoutsepoort goed als aanvulling op het infrastructuurontwerp dat werd opgemaakt door AWV.
Het college keurt het concept voor de poorten goed als basis voor verdere uitwerking.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
|
AG/VESPA |
|
|
SW/mobiliteit |
|
|
SB |
beheerafspraken met AWV en eventueel Natuurpunt concretiseren. |