Technische oorzaakanalyse afgerond: chemische reactie in tank veroorzaakte drukopbouw

Op vrijdag 26 februari deed zich op het terrein van Indaver in Antwerpen een incident voor met een tankwagen. Na dit incident volgde een grondige oorzaakanalyse in samenwerking met verschillende deskundigen en in nauw overleg met de klant. Het technisch onderzoek is afgerond. Het incident deed zich voor ten gevolge van een chemische reactie, een zogenaamde “runaway” reactie in de tank. Mede dankzij de goed werkende veiligheidsprocedures vielen geen gewonden bij het incident.

Activiteiten Indaver Antwerpen

Indaver probeert steeds zoveel mogelijk materialen en energie terug te winnen uit het afval dat ze verwerkt. Afval kan echter ook componenten bevatten die schadelijk zijn voor mens en omgeving. Indaver scheidt deze gevaarlijke componenten af uit de materialenkringloop door deze componenten te vernietigen of veilig op te slaan. Op de site in Antwerpen zorgt Indaver voor een oplossing voor gevaarlijk afval (ook bijvoorbeeld klein gevaarlijk afval), industrieel afval uit bijvoorbeeld de pharmaceutische industrie en de chemische sector en ziekenhuisafval. Dit gebeurt op 3 manieren:

-        Verbranding in 3 draaitrommelovens

-        Fysico-chemische verwerking

-        Veilige berging van gevaarlijk afval

Afvalstoffen worden op verschillende manieren aangeleverd. De meeste afvalstoffen worden in bulk aangeleverd. De chauffeur ledigt de inhoud van de vrachtwagen in de bunker, van waaruit het afval met grijpers in de vulschacht wordt gebracht en zo in de draaitrommel terecht komt. Vaten met overwegend gevaarlijk afval worden afzonderlijk opgeslagen en via transportbanden in de oven gebracht.

Vloeibare afvalstoffen worden via het tankenpark aangeleverd, waar ze via bovengrondse leidingen naar de oven worden verpompt.

Vloeibare afvalstoffen die zo weinig mogelijk mogen gemanipuleerd worden, kunnen via directe injectie rechtstreeks vanuit een tankwagen naar de oven worden gevoerd.

Veiligheidsprocedures correct in acht genomen

De reactie deed zich voor in een tankwagen met een vloeibare afvalstof die via een directe voedingslijn in de draaitrommeloven wordt gebracht. Het betrof een afvalproduct uit een destillatieproces. De tankwagen was geschikt voor dit type afvalstof en werd ook specifiek voor deze afvalstof gebruikt. Om de afvalstof te kunnen voeden naar de oven werd deze opgewarmd. Bij de verwerking zijn alle veiligheidsprocedures gevolgd: de tankwagen stond onder stikstofinertisatie om contact met zuurstof te voorkomen en de tankwagen was correct geaard.  

Zelfontbindingsproces van afvalstof zorgde voor drukopbouw

De afvalstof in de tankwagen heeft tijdens het voedingsproces echter een temperatuur bereikt waarop het product uit zichzelf is beginnen ontbinden. Bij dit proces is energie vrijgekomen. Deze vrijgekomen energie heeft de chemische reactie verder versneld. Meer product is beginnen ontbinden en de druk heeft zich opgebouwd. De veiligheidssystemen van de directe voedingslijn en de tankwagen zijn in werking getreden, maar de reactie en verdere drukopbouw kon op dat moment niet meer gestopt worden. Door de hoge druk is de tankwagen opengescheurd en is een brandbare gaswolk ontsnapt die  op grote hoogte vuur heeft gevat.  Door de impact hebben ook nabijgelegen tankwagens vuur gevat. Deze gevolgbrand was binnen de 2 uur onder controle. De rook heeft zich op grote hoogte snel verspreid; er werden door de hulpdiensten in de ruime omgeving geen  schadelijke concentraties opgemeten.

Impact naar mens en milieu

Bij het incident kunnen 3 impact niveaus onderscheiden worden:

-        Openscheuren van de tank en vrijkomen van brandbaar gas

-        Weggespat product on site

-        Gevolgbrand van aanpalende tanks

Het openscheuren van de tank en het brandbaar gas op grote hoogte veroorzaakte een harde knal en lichtflits. Er vielen geen gewonden, maar er was wel emotionele impact. Naar het milieu was de impact beperkt. Het gas, vergelijkbaar met aardgas, was snel opgebrand, de samenstelling van de componenten van de gaswolk was niet schadelijk.  Het weggespat product on-site zorgde lokaal voor impact. De nodige persoonlijke beschermingsmiddelen werden voorzien tijdens de interventie en bij de opruimwerken. Het gecontamineerde bluswater werd opgevangen en gefilterd door actief kool. De gevolgbrand van de aanpalende tanks duurde ongeveer 2 uur en zorgde voor een hoge rookpluim die afdreef richting Hooge Maey. Bij de metingen uitgevoerd door de hulpdiensten werden geen schadelijke concentraties vastgesteld. Uit voorzorg werd wel aangeraden om bij hinder ramen en deuren gesloten te houden.

Communicatie

Bij de communicatie onderscheiden we 2 verschillende aspecten:

-        Informeren van diverse stakeholders (buurt, naburige bedrijven, overheden, grote publiek, pers, klanten, interne medewerkers) over het incident zelf (wat, wanneer, hoe, …). Aan de hand van een communicatiemix gaf Indaver via regelmatige updates gerichte informatie (op de website, via de lokale en nationale pers, via mail, via sociale media).

-        Het verwittigen van bedrijven / mensen in de buurt en het geven van gericht advies over wat te doen bij dit incident. Bij afkondigen van het rampenplan (gemeentelijk of provinciaal) gebeurt de coördinatie van de communicatie door het noodcentrum (bevoegdheid bij gemeente in dit geval Stad Antwerpen). Hiervoor wordt ook een mix aan communicatiemiddelen ingeschakeld (info via nationale radio, snelle berichtgeving via Twitter, inschakelen van informatienetwerk van de haven, …). Afkondigen van een Seveso alarm was voor dit incident niet nodig.

Voorkomen in de toekomst

Voor Indaver is een veilige verwerking prioritair, veiligheid zowel voor de eigen medewerkers als voor de directe omgeving van onze installaties. Indaver is daarom gestart met een grondige veiligheidsreview van alle directe voedingslijnen alvorens deze terug in gebruik te nemen. Ze voert ook met de verschillende klanten die afvalstoffen voor deze directe voedingslijnen aanleveren een grondige en nog gedetailleerdere analyse uit van de relevante parameters van hun specifieke afvalstoffen en van de gekozen verwerkingsmethode. Indaver zal zelf ook analyses uitvoeren op de zelfontbindingstemperatuur van alle afvalstoffen die voor directe injectie worden aangeleverd.

Opruimwerken incidentzone en heropstart activiteiten

De opruimwerken aan de incidentzone zijn afgerond. De fysico-chemische activiteiten en de stortplaats konden op 29 februari al opnieuw in dienst worden genomen. Op 5 maart werd een van de thermische verwerkingsinstallaties terug in dienst genomen De herstelwerken aan de twee overige thermische verwerkingsinstallaties op het terrein zullen nog een aantal weken in beslag nemen. Deze installaties hebben schade opgelopen aan de elektrische bekabeling. Volgens de huidige planning zal de Medipower installatie voor de verwerking van ziekenhuisafval eind april terug operationeel zijn. De andere draaitrommeloven op het terrein zal in de loop van juni terug opgestart worden.