2016_DCAN_00856 - Patrimonium Districts- en loketwerking. Mechelsesteenweg 216, zaal Harmonie. Harmoniestraat 25b, oranjerie. Mozartstraat 7, conciërgewoning Harmonie - Voorontwerp - Kennisneming

Voorontwerp: herbestemming tot districtshuis

Bestendiging van de publieke toegankelijkheid

Het voorontwerp opgemaakt door Atelier Kempe Thill wordt gekenmerkt door een publieke toegankelijkheid, leesbaarheid en klantgerichtheid waardoor een optimale districts- en loketwerking mogelijk wordt gemaakt die “future proof” is en beantwoordt aan de hedendaagse principes van een modern klantenmanagement.

De drie panden welke het onderwerp uitmaken van dit project (zaal Harmonie, oranjerie en conciërgewoning) zullen allen, tot op zekere hoogte, integraal toegankelijk gemaakt worden. De storende toegangshelling voor de oranjerie wordt vervangen door een subtiele terreinverhoging van de omgevingsaanleg tussen zaal en oranjerie, beide gebouwen bedienend. De gelijkvloerse verdieping van de conciërgewoning met werkplekken en een individueel kantoor zal toegankelijk gemaakt worden vanuit een nieuwbouwvolume met aangepaste vergaderinfrastructuur.

Door de te grote impact op de historische ruimte-indeling zal evenwel afgezien worden van de integratie van een personenlift om de overige verdiepingen van de conciërgewoning te bereiken. Hier bevinden zich eveneens individuele kantoren, ruimtes voor informeel overleg en de nodige nevenfuncties.

Gebruik van het gebouw door de burger

Naast de nodige infrastructuur voor dienstverlening in het kader van zijn gebruik voor districts- en loketwerking, zal zaal Harmonie ook het potentieel hebben tot sociaal-cultureel gebruik. De vergaderinfrastructuur in het nieuwbouwvolume, evenals de grote refterruimte kan ter beschikking gesteld / verhuurd worden aan burgers en verenigingen.

Het ontwerp voor zaal Harmonie laat ook toe delen van het gebouw, in het bijzonder de centrale beuk van de grote zaal, ter beschikking te stellen voor plechtigheden en huldigingen, toespraken, tijdelijke exposities of muzikale evenementen.

Activiteiten zoals infosessies allerhande, seniorenoverleg, adviesraden, literaire projecten,… kunnen allemaal onderdak vinden binnen het historische kader van zaal Harmonie, maar kunnen daarbij ten allen tijde gebruik maken van een hedendaagse infrastructuur.

De oranjerie zal uitgerust worden met een aangepaste infrastructuur om overlegmomenten voor raadzittingen van het district en voor grotere groepen te kunnen organiseren. Dit alles binnen het volledig gerestaureerde kader van voornoemd bijgebouw aansluitend bij zaal Harmonie. Door het autonome karakter van de oranjerie binnen het ontwerp wordt de mogelijkheid open gelaten om dit gebouwdeel, naast zijn reguliere gebruik als vergaderzaal, ter beschikking te stellen voor externe exploitatie (bijvoorbeeld met horeca), zodat ook hier een ontsluiting van het monument voor een zo breed mogelijk publiek gegarandeerd wordt, alsook in sociale controle wordt voorzien.

Flexibele multifunctionaliteit in harmonie met de actuele bestemming

In het ontwerp voor zaal Harmonie is gestreefd naar de mogelijkheid tot een optimaal gebruik van het gebouw, niet enkel tijdens de reguliere diensturen voor districts- en loketwerking, maar ook daarbuiten. De centrale beuk van de grote zaal kan overdag dienst doen als monumentale wachtruimte voor bezoekers. Door de bewuste keuze om hier te voorzien in een vrije invulling met losse elementen, verder uit te werken in een volgende ontwerpfase, wordt de mogelijkheid geboden om buiten de diensturen dit deel van het gebouw in te richten voor publieke evenementen.

Behalve een organisatorische afstemming van het ontwerp op dit duale gebruik, zal ook functioneel en technisch een adequate uitrusting voorzien worden: een aangepaste capaciteit voor opslag en bezoekerssanitair, opwarmmogelijkheden en ruimte voor catering, stroomvoorzieningen voor specifieke scenografie, behoud van het oorspronkelijke podium, een klimaatinstallatie die kan inspelen op de veranderlijke bezettingsgraad, gebruiksregime en comforteisen… worden geïntegreerd in het ontwerp.

Ondanks (of dankzij) de eigenheid van zaal Harmonie, geconcipieerd als monumentale feestzaal en in die zin atypisch bij een gebruik als districtshuis, is Atelier Kempe Thill erin geslaagd op passende wijze enerzijds de districts- en loketfunctie optimaal te integreren binnen de specifieke grootschaligheid van dit gebouw, anderzijds daarbij de potentie gegenereerd door de  eigenheid van het monument, uitnodigend tot polyvalent gebruik, niet uit het oog te verliezen. Zaal Harmonie hoeft bij zijn herbestemming daarbij niet enkel en uitsluitend ‘Districtshuis Antwerpen’ te worden, maar kan daarbij ook ‘Zaal Harmonie’ blijven. 

Mogelijkheid tot reconversie op lange termijn

Gelet op een toenemende mate van digitalisering, dient rekening gehouden te worden met de mogelijkheid dat op lange termijn de toekomstvisie op loketwerking zal veranderen, waarbij de traditionele klantcontacten zij het niet in capaciteit zullen afnemen dan zeker toch in beleving geleidelijk aan zullen wijzigen. De functies binnen zaal Harmonie, specifiek gericht op districts- en loketwerking zoals deze nu en in de nabije toekomst uitgerold zullen worden, worden geënt op de technische en organisatorische infrastructuur die voorzien zal worden doorheen het gebouw.

De uitwerking van enerzijds een uitvoeringsdossier voor restauratie van zaal Harmonie met een logisch netwerk van multifunctionele basisvoorzieningen in een eerste fase, en anderzijds een dossier voor de invulling met los en vast meubilair specifiek gekoppeld aan de toekomstige invulling, speelt maximaal in op deze visie van een ‘uitwisselbare’ functionaliteit. Zonder te moeten ingrijpen op de ‘vaste’ drager, geworteld en verweven met de monumentale, waardevolle gebouwelementen en de daaraan verbonden verregaande financiële inspanningen om hier aanpassingen aan te brengen, bestaat de mogelijkheid om terug te kunnen keren naar de basisstructuur en hierop een nieuwe, aangepaste invulling te enten als feestzaal, als tentoonstellingsruimte, …. In die zin wordt de multifunctionaliteit, reeds geïntegreerd in het voorziene gebruik als districtshuis en zoals aangehaald in vorige punt, dus doorgezet tot voorbij het eindpunt van de daaraan gekoppelde functionele levensduur.

Beperking van de energieverliezen

Het ontwerp voorziet om een groot aantal werken uit te voeren ten behoeve van de verbetering van het binnenklimaat van het monument, uiteraard met respect voor de monumentale waarde van het gebouw.

Zowel hellende als platte daken zullen waar mogelijk geïsoleerd worden.

Om het comfortgevoel te verbeteren zal het buitenschrijnwerk, gereconstrueerd naar origineel model, ingevuld worden met thermisch verbeterd gelaagd enkel glas (zogenaam “monumentenglas”). Het glas zal geplaatst worden in gereconstrueerd houten schrijnwerk met respect voor de erfgoedwaarde. Achter deze beglazing zal aan de binnenzijde in de dagkanten thermisch-isolerende achterzetbeglazing voorzien worden.

Door de uitdrukkelijke ontwerpkeuze om de bestaande doorzichtige delen terug te openen (gevelramen, daklichten), zijn behalve warmteverliezen in de winter het risico op oververhitting belangrijke aandachtspunten. De aanzienlijke glasoppervlaktes, zowel in de gevel als in de bedaking, worden voorzien van binnenzonnewering, die in geval van de gevelopeningen aangebracht wordt tussen monumentglas en achterzetbeglazing, aangevuld met een mechanische afvoer van geaccumuleerde warmte tijdens de warmste maanden.

Optimale relatie buiten-binnen

De restauratiewerken van zaal Harmonie met reconstructie van het schrijnwerk naar origineel model en opnieuw een invulling met beglazing zal de oorspronkelijke relatie tussen exterieur en interieur herstellen. De functionele verbindingen van het geheel met het voorliggend openbaar park dragen bij tot de verbetering van de ontsluiting van dit erfgoed. De inrichting van het districtshuis zal streven naar een onthaal met een open en transparant karakter.

Gelet op het gegeven dat het voorgelegde voorontwerp beantwoordt aan het programma van eisen en beschikt over bovenvermelde kwaliteiten, adviseert Stadsbeheer het voorontwerp voor herbestemming van zaal Harmonie tot districtshuis goed te keuren en verder uit te werken tot het dossier voor aanvraag van de stedenbouwkundige vergunning en tot het technisch bestek voor aanbesteding.

Ramingvoorontwerp