Artikel 119 Nieuwe Gemeentewet: de gemeenteraad maakt de gemeentelijke reglementen van inwendig bestuur en de gemeentelijke politieverordeningen.
Artikel 119bis van de Nieuwe Gemeentewet werd gewijzigd door de wet van 24 juni 2013 betreffende de gemeentelijke administratieve sancties. Deze wet trad in werking op 1 januari 2014.
Het gewijzigde artikel 119bis bepaalt: de gemeenteraad kan gemeentelijke administratieve straffen en sancties opleggen overeenkomstig de wet van 24 juni 2013 betreffende de gemeentelijke administratieve sancties.
Artikel 2 §1 van de wet van 24 juni 2013 bepaalt: de gemeenteraad kan straffen of administratieve sancties bepalen voor de inbreuken op zijn reglementen of verordeningen, tenzij voor dezelfde inbreuken door of krachtens een wet, een decreet of een ordonnantie, straffen of administratieve sancties worden bepaald.
Artikel 6 §1 van deze wet bepaalt dat de administratieve geldboete wordt opgelegd door de sanctionerend ambtenaar.
Artikel 45 van deze wet bepaalt dat de schorsing, de intrekking en de sluiting worden opgelegd door het college van burgemeester en schepenen of het gemeentecollege.
Artikel 4 §5 van deze wet bepaalt: indien de gemeenteraad in zijn reglementen of verordeningen de mogelijkheid voorziet om de administratieve geldboete ten aanzien van minderjarigen op te leggen, wint hij vooraf het advies in betreffende dat reglement of die verordening van het orgaan of de organen die een adviesbevoegdheid hebben in jeugdzaken, voor zover het aanwezig is of zij aanwezig zijn in de gemeente.
Recent is op het grondgebied van de stad Antwerpen een wildgroei waarneembaar van massagesalons, vaak geconcentreerd in bepaalde wijken. Veel van deze massagesalons hebben een Oosters karakter.
Dit fenomeen doet zich ook voor in andere steden, zoals Mechelen en Brussel, maar ook in buurlanden.
In Nederland wordt de verklaring voor de opkomst van Oosterse massagesalons gezocht in een verschuiving van de restaurantsector naar de Wellness-sector. Voor het personeel zou het rustiger werken zijn en de uitbating wordt minder blootgesteld aan controles, bijvoorbeeld in het kader van voedselveiligheid. Het vermeende succes van Thaïse massagesalons maakte dat recent ook Chinese spelers zich profileren in de massagesector.
Uit de Kruispuntbank van Ondernemingen blijkt dat op het grondgebied van de stad Antwerpen momenteel meer dan 500 vestigingen van ondernemingen ingeschreven zijn onder NACE-BEL-code 9604001, gericht op het leveren van diensten in verband met het lichamelijk welzijn, zoals verleend in inrichtingen voor thalassotherapie, kuuroorden, Turkse baden, sauna's, stoombaden, solariums, massagesalons, enz. Op al deze vestigingsplaatsen kunnen momenteel massages aangeboden worden. Bijna de helft hiervan is gevestigd in het district Antwerpen.
Deze wildgroei gaat gepaard met een aantal nevenverschijnselen en risico’s.
1. Toename niet-professionele sector.
Sinds 1 september 2007 is in België het beroep van cosmetisch masseur/masseuse gereglementeerd in de vestigingswet. Een cosmetische massage omvat: het masseren van het menselijk lichaam om het in stand te houden of mooier te maken, uitgevoerd in een schoonheidssalon.
Enkel exploitanten met een geldig vestigingsattest kunnen zich vestigen als zelfstandig cosmetisch masseur/masseuse. Dit vestigingsattest vormt het bewijs van voldoende beroepsbekwaamheid en basiskennis inzake bedrijfsbeheer. Ook zelfstandige kappers, schoonheidsspecialisten en voetverzorgers zijn onderworpen aan deze reglementering. Het aanbieden van andere vormen van massage, zoals bijvoorbeeld relaxatiemassage, hot stone massage, Indiase massage, shiatsu, Thaise massage en triggerpointmassage, is niet gereglementeerd onder de vestigingsreglementering. Bijgevolg is hier geen bewijs van voldoende beroepsbekwaamheid en/of basiskennis bedrijfsbeheer. Het zijn echter voornamelijk dit soort van massages die in toenemende mate aangeboden worden in de massagesalons.
Ook professionele zorgverleners of gezondheidszorgvoorzieningen kunnen massages aanbieden. Bij hen is het professioneel karakter gegarandeerd door middel van een visum, verstrekt door de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu (FOD Volksgezondheid). Het visum verleent toegang tot de uitoefening van het beroep. Elk gezondheidszorgberoep wordt apart in de wet gedefinieerd. In de wet wordt bovendien omschreven wat de individuele zorgverlener mag en niet mag doen. Aan al de gezondheidszorgberoepen zijn namelijk bepaalde handelingen of zorgverstrekkingen voorbehouden. Zo mag bijvoorbeeld alleen een apotheker geneesmiddelen bereiden en verkopen. Voor het verkrijgen van een visum dient per gezondheidszorgberoep een verplichte erkennings- en/of registratieprocedure te worden doorlopen. Deze procedure, en het nadien afgeleverde visum, garanderen dat de vereiste specifieke opleidingen erkend zijn, dat de juiste beroepsopleiding gevolgd is, dat permanente bijscholing werd gevolgd en dat er voldaan wordt aan de voorwaarden die in de regelgeving zijn vastgelegd. De erkenning heeft als doel de patiënt te beschermen, de kwaliteit van de zorg door de zorgverlener te waarborgen en misbruiken tegen te gaan. Een persoon die niet aan de voorwaarden voldoet of geen erkenning heeft, en desondanks toch zorgverstrekkingen van allerlei aard uitvoert of zich uitgeeft als erkende zorgverlener, wordt beschuldigd van onwettelijke uitoefening van het desbetreffende beroep en wordt blootgesteld aan strafrechtelijke vervolging. Massages uitgevoerd in dit kader, bijvoorbeeld door een kinesist, bieden dan ook de nodige garanties qua professionaliteit. Bij een inschrijving als gezondheidszorgberoep in de Kruispuntbank van Ondernemingen, worden deze gegevens gecontroleerd zodat niet eender wie zich onder deze NACE-BEL-codes kan registreren.
Dezelfde garantie van professionaliteit bestaat voor lichaamsmanipulatie die uitgevoerd wordt door niet-conventionele geneeskundigen (vb. chiropractor, acupuncturist, osteopaat, homeopaat) erkend door een bij Koninklijk Besluit erkende beroepsvereniging. Om erkend te worden als dergelijke beroepsvereniging, moet de beroepsvereniging onder meer normen vaststellen voor de toetreding van nieuwe leden over de basisopleiding, bijzondere opleiding, studiecyclus en duurtijd, vereiste praktijkstages, vereiste diploma’s of certificaten, de instellingen die deze uitreiken, de permanente vorming en de kwaliteitsevaluatie. Zo garanderen de beroepsverenigingen gegroepeerd in de Groepering, Nationaal en Representatief van de Professionele Osteopaten (vzw GNRPO) het niveau van opleiding van de osteopaten die deel uitmaken van de vereniging. De Belgische Acupunctors Federation (BAF) en andere erkende beroepsverenigingen staan in voor het opleidingsniveau en professionalisme van hun leden.
Het lidmaatschap bij erkende beroepsverenigingen biedt de nodige professionele garanties. Zo tracht de Belgische Massage Federatie (BMFS) de massagesector te professionaliseren. Het lidmaatschap is afhankelijk van aantoonbare competenties op het vlak van anatomie, massagetechnieken, hygiëne en contra indicaties, door middel van een certificaat of een diploma van een opleidingscentrum. Hetzelfde geldt voor de Belgische Shiatsu Federatie (BSF) en de Beroepsvereniging van Reflexologisten België (BEVO). De erkenning als Shiatsu beoefenaar is afhankelijk van een opleiding of van de aanvaarding door een erkenningscommissie. Leden van BEVO zijn volwaardig lid indien ze afgestudeerd zijn aan één van de door BEVO erkende scholen of na een toelatingsexamen.
Inrichtingen waar activiteiten plaats vinden die onderworpen zijn aan een vergunning volgens het Decreet toeristische logies of aan de milieuvergunning voor rubriek 32.8 volgens de Vlarem-reglementering (baden en waterrecreatie) zijn reeds onderworpen aan voorwaarden en controles, die voldoende garanties moeten bieden voor de professionele aanpak wanneer er massages worden aangeboden.
Doordat massages andere dan cosmetische massages niet gereglementeerd zijn in de vestigingswet en de uitoefening ervan aan geen enkele, al dan niet wettelijk erkende, professionele norm onderworpen is, is er een wildgroei aan diverse soorten massages ontstaan die mogelijke gezondheidsrisico’s voor klanten en masseurs/masseuses inhouden. Het uitvoeren van massages na onderzoek en diagnose en zonder voorschrift van een arts behoort tot de uitoefening van de geneeskunde. Dit houdt massagesalons echter niet tegen om bijvoorbeeld massages met een zogenaamde helende werking en verbeterde doorbloeding aan te raden bij bepaalde spierpijnen. Zelfs een op het eerste gezicht absoluut onschadelijke behandeling, kan een gevaar inhouden voor de gezondheid doordat zij een adequate en doeltreffende behandeling door een arts kan belemmeren. De regels en grenzen die in de professionele gezondheidszorg worden gerespecteerd, zijn niet gegarandeerd in de niet-professionele sector. Zo wordt in de niet-professionele sector bijvoorbeeld niet altijd rekening gehouden met contra indicaties (bijvoorbeeld: massages bij zwangerschap, kanker), met hygiënevoorschriften en met regels inzake (brand)veiligheid (gebruik van open vuur, massages met vuur).
Masseurs/masseuses die in deze massagesalons werken moeten geen diploma of ervaring voorleggen. Vaak beheersen ze de Nederlandse taal niet, waardoor communicatie met de klant over mogelijke tegenindicaties moeilijk zo niet onmogelijk wordt. Klanten weten niet of ze een correcte massage toegediend krijgen, ofschoon de affichering aan de voorgevel van een massagesalon vaak doet uitschijnen dat dit wel het geval is (bv. afbeelding van de energiebanen voor voetreflexologie, enz). Zeker bij salons waar aan verdoken prostitutie wordt gedaan, is het voorkomen van de masseur/masseuse vaak belangrijker dan zijn/haar professionele kennis.
Om de veiligheid en gezondheid van klanten en masseurs/masseuses te verbeteren, koppelt het reglement voorwaarden aan de vestigingstoelating om de brandveiligheid, de hygiëne, de werkomstandigheden voor de masseurs/masseuses en de gezondheidsrisico’s voor de klanten in het massagesalons te verbeteren (vb. verplichte informatiedrager over de contra indicaties op zichtbare plaatsen). De exploitanten worden bovendien verplicht om de burgerlijke en professionele aansprakelijkheid van de masseurs/masseuses te verzekeren.
Rekening houdend met de wet en/of de professionele sector geboden professionele garanties, is geen vestigingstoelating vereist voor beschreven professionele sector.
2. Gevaar voor de volksgezondheid en de kwetsbare gezondheidspositie van masseurs/masseuses.
In het geciteerde Nederlandse politioneel en academisch onderzoek kwamen de onderzoekers tot de conclusie dat vermoedelijk in 50% van de Chinese massagesalons seksuele diensten worden aangeboden. Soms wordt dit zelfs opgedrongen aan klanten, zoals recent werd ervaren door een bezoeker van een Antwerps massagesalon, die hierover klacht neerlegde. Zowel de openlijke als verdoken seksuele dienstverlening in massagesalons (zie ook onder 3.) is voor overheden en hulpverlening niet of weinig toegankelijk wegens het taboe dat er op rust of de angst voor repressie. Hierdoor zijn de gezondheidsrisico’s voor de masseurs/masseuses en klanten legio. In China is 65% van de sekswerkers besmet met herpes genetalis en één op tweehonderd met HIV. Bovendien kent China regio’s met een hoge prevalentie aan Hepatitis B Virus (HBV). Onderzoek van het UZA (2015) toont aan dat 7% van de 456 onderzochte mensen uit de Chinese gemeenschappen in Antwerpen chronisch dragerschap vertoont. Het gaat hier over de eerste generatie migranten, waarbij de besmetting in China werd opgelopen (bv. moeder-kind transmissie).
Masseurs/masseuses en klanten in de massagesalons worden potentieel blootgesteld aan besmetting met seksueel overdraagbare infecties en Hepatitis B via bloed-bloed contact (wondjes), body-to-body massage, seksueel contact, enz. In Nederland zijn gevallen bekend van klanten die zonder condoom seksueel contact hebben met medewerkers binnen de (Chinese/Aziatische) massagesalons, met bijvoorbeeld gonorroe als gevolg. Daarnaast kunnen de masseurs/masseuses elkaar ook onderling besmetten, bijvoorbeeld door gemeenschappelijk gebruik van scheermesjes, tandenborstels enz. Het risico is dus tweeërlei: de mogelijkheid voor besmetting (en eventueel dragerschap) vanuit het thuisland en de setting waarin zij werken (contacten als masseur/masseuse met klanten en de onderlinge leefsituatie/contacten met collega’s).
Wetende dat seksuele dienstverlening verboden is, ontkennen masseurs/ masseuses seksuele diensten te verlenen wanneer zij alleen happy endings aanbieden, omdat de klant hen dan zelf niet aanraakt. Op die manier is het voor Antwerpse prostitutiehulpverleningsdiensten onmogelijk om hun aanbod (gratis screening, vaccinatie en voorlichting) in deze sector te verspreiden.
Om die reden voorziet het reglement dat de exploitant moet toelaten dat masseurs/ masseuses worden benaderd door gezondheidsorganisaties die vaccinaties aanbieden. Dit is zowel van belang voor de gezondheid van de masseurs/masseuses als voor de gezondheid van de klanten, wiens risico op blootstelling aan besmetting afneemt.
3. Signalen van mensenhandel.
Precaire arbeidsomstandigheden. Masseurs/ masseuses worden geronseld via advertenties in Chinese krantjes die hier worden verspreid. Zij zijn niet altijd op de hoogte van hun arbeidsstatuut en de voor- en de nadelen die hieraan verbonden zijn. Zij stellen vertrouwen in het eigen netwerk en dus ook in diegenen die hen werk bezorgden. Ze zullen hun uitbuiter niet gemakkelijk verraden of hebben zelf niet de perceptie dat ze uitgebuit worden. Ook hier verhindert gebrekkige taalkennis correcte informatie terzake. Door de schuldbinding aan hun mensensmokkelaars, zijn slachtoffers van mensenhandel bovendien meestal niet bereid aangifte te doen. Er wordt aangenomen dat ze een schuld tussen de 7.000,00 en de 15.000,00 euro moeten afbetalen. Bepalend hierbij is dat de normen rond arbeidsomstandigheden in China en andere betrokken landen sterk verschillen met deze in België. Zo wordt de term mensenhandel of uitbuiting in China enkel in de context van kinderhandel of andere begrepen. Hierdoor zien zij zichzelf niet steeds als een slachtoffer van arbeidsmatige of seksuele uitbuiting.
Het vermoeden van precaire arbeidsomstandigheden in de massagesalons uit de niet-professionele sector wordt (nog) versterkt door gegevens van de Sociale Inspectie. De controles van de Sociale Inspectie in Antwerpse massagesalons in de jaren 2012, 2013, 2014 en 2015 geven een verschuiving van het werknemersstatuut naar het zelfstandigenstatuut aan. Deze verschuiving maakt het voor de werkgevers mogelijk om patronale lasten te ontlopen en om te ontsnappen aan een reeks bepalingen die de werknemers beschermen. Volgens de Sociale Inspectie kan er gesproken worden van een algemene tendens.
Onderzoek in de Chinese massagesalons, onder andere in Den Haag en Amsterdam, bevestigt dat masseurs/ masseuses zeven dagen per week aan het werk zijn en dit ten minste gedurende negen à twaalf uren. Zij worden meestal enkel betaald op de momenten dat zij effectief een klant bedienen. Hun inkomen wordt geschat op 200,00 tot 700,00 euro per maand. Ofschoon ze zelf verklaren dat dit weinig geld is, aanvaarden ze de situatie omdat ze denken dat dit maar tijdelijk is of omdat ze niet willen toegeven dat ze ‘gefaald hebben’ ten opzichte van hun familie.Ze offeren zich op om hun droom in de toekomst te verwezenlijken of omdat opgeven tot gezichtsverlies leidt of de familie-eer kan schaden.
Verblijfsstatuut. De meerzijdige afhankelijkheid van masseurs/ masseuses wordt ook veroorzaakt door een verblijfstatuut op basis van schijnhuwelijken. In het kader van een pilootproject, werden in Antwerpen massagesalons bezocht door de lokale politie Antwerpen en de dienst pandtoezicht. Uit de identiteitsgegevens van de aanwezige masseurs/ masseuses bleek dat de grote meerderheid verblijfsrecht in België heeft op basis van een huwelijk met een Belg of een erkend vluchteling (nl. 25 van de 36 masseurs/ masseuses). Een minderheid heeft verblijfsrecht als erkend vluchteling (3) (Tibet) of via het statuut mensenhandel (2) (China).
Seksuele dienstverlening. Een aantal massagevormen hebben een openlijk erotisch karakter en worden als dusdanig aangeboden (bv. body to body massage, nuru massage, …). Minstens 17 massagesalons in Antwerpen profileren zich als dusdanig (website, prijslijst, e.d.). Ook internetfora waar prostitutiebezoekers ervaringen uitwisselen, bevestigen het vermoeden van seksuele dienstverlening in deze Antwerpse massagesalons (hookers.com en nzcforum.nl).
In enkele gevallen is er ook sprake van uitbuiting of misbruik van vertrouwen. Het gaat dan om meisjes die rechtstreeks uit Thailand of China worden overgevlogen. Ze krijgen make-up op en worden naar de kapper gestuurd. Meteen daarna worden ze aan het werk gezet. Vaak denken ze dat het om gewone massages gaat, maar het daagt hen al snel dat hun werkgevers verwachten dat ze ook seksuele diensten verlenen aan de klanten. De laatste twee jaar hielp Payoke twaalf Aziatische meisjes die onder valse voorwendselen naar hier waren gelokt. De arbeidsomstandigheden zijn slecht en de meerzijdige afhankelijkheid van de masseurs/ masseuses maakt dat zij extra risico lopen om het slachtoffer te worden van mensenhandel. Die meerzijdige afhankelijkheid kan ontstaan door illegaal verblijf, een hoge schuldenlast (aan mensensmokkelaar) of door een verblijfsrecht dat gekoppeld is aan een (schijn)huwelijk.
Op 5 juni 2013 diende de burgemeester in Antwerpen een massagesalon tijdelijk te sluiten omdat er ernstige aanwijzingen waren dat in de inrichting feiten plaats vonden van mensenhandel en/of mensensmokkel. Herhaalde controles van verschillende controlediensten wezen immers uit dat Thaïse meisjes na hun aankomst in België rechtstreeks naar het massagesalon werden gebracht, om naast massageactiviteiten ook seksuele diensten aan te bieden. Ze waren niet in het bezit van een arbeidskaart of geldige verblijfsdocumenten. Ze waren gehuisvest in het massagesalon zelf in precaire omstandigheden. Ze beschikten niet over geld of bankkaarten, maar moesten een schuldenlast van 15.000,00 euro verhoogd naar 30.000,00 euro afbetalen. Om een legaal verblijf via een huwelijk te bekostigen, dienden ze nog eens 10.000,00 euro te betalen. Hun bewegingsvrijheid was beperkt en onder controle van de exploitant van het massagesalon, die in een appartement boven het massagesalon woonde, waar ze hun paspoorten in bewaring hield. De exploitant van dit massagesalon werd bij vonnis van 31 maart 2015 door de correctionele rechtbank van Antwerpen effectief veroordeeld voor deze feiten. Diezelfde exploitant werd ook door de correctionele rechtbank van Mechelen veroordeeld voor mensenhandel en mensensmokkel. Uit dit vonnis blijkt dat ze deel uitmaakte van een netwerk van massagesalons gerund door mensenhandelaars en -smokkelaars.
De correctionele rechtbank van Brussel stelde vast dat uit open bronnen voldoende blijkt dat in dergelijke massagesalons diensten van seksuele aard worden aangeboden (body-to- body-massage, seksuele handelingen zoals masturberen en orale seks en indien gewenst door de klant, vaginale penetratie) en dat dit gepaard gaat met seksuele uitbuiting en mensenhandel.
Door de invoering van een vestigingstoelating gekoppeld aan een aantal geïntegreerde lokale en bovenlokale controles (sociale inspectiediensten, arbeidsinspectie), komt de massagesector in beeld. Dit maakt het mogelijk tekenen van seksuele uitbuiting, illegale tewerkstelling, dwangarbeid en minderjarigheid te detecteren en/of de hulpverlening toegankelijker te maken. Een vestigingstoelating is dan ook onderworpen aan een onderzoek naar veroordelingen en inbreuken op deze terreinen.
Exploitanten zijn verplicht een folder met informatie over de Belgische arbeidswetgeving en tekenen van uitbuiting ter beschikking te stellen van de masseurs/masseuses. Deze folder moet tevens de contactpunten van de politie en hulpverleningsorganisaties vermelden. Dit vergroot de bewustwording over de risico’s bij de masseurs/masseuses en kan hen dichter bij de politie en de hulpverleningssector brengen.
4. Criminogeen karakter.
De taskforces mensenhandel van de gemeente Amsterdam en Den Haag, stelden vast dat massagesalons vaak van eigenaar en rechtsvorm wisselen. Ook de masseurs/ masseuses wisselen vaak van werkplek tussen de verschillende massagesalons. Dit kan wijzen op witwasconstructies of onwil van de eigenaar om zich in regel te stellen met de wettelijke verplichtingen die aan een uitbating gekoppeld zijn.. Er rijzen ook vragen naar de rendabiliteit en de correcte betaling van de masseurs/ masseuses bij de vestiging van massagesalons in dure huurpanden, waarin 4 of 5 masseurs/ masseuses wachten op potentiële klanten. Een vestigingstoelating is dan ook onderworpen aan een onderzoek naar de veroordelingen en de inbreuken op deze terreinen.
5. Straatbeeld en ordeverstoring in winkel –en woonstraten.
Reclame op de gevels van massagesalons is vaak druk en opvallend aanwezig, wat zorgt voor een storend straatbeeld voor winkelaars en buurtbewoners. Het ontsiert de buurt en doet de prijzen op de woningen in deze buurt dalen. Het draagt bij tot de verloedering en onveiligheid van de buurt. Vele massagesalons opereren ook ‘s nachts. Zowel de lokale politie Antwerpen als de dienst stadstoezicht konden vaststellen dat meerdere massagesalons tot ’s avonds laat, en sommigen zelfs tot na middernacht, nog geopend waren. Massagesalons die ’s nachts openblijven vormen een risico voor overlast en ordeverstoring. In buurten met een hoge concentratie massagesalons, zoals de stationsbuurt, kunnen klanten aan window-shopping doen en in de deuropening op de prijs afdingen. Door de vermoedens van verdoken prostitutie in deze massagesalons is de vrees voor een verschuiving van de prostitutiebuurt naar andere zones dan de gedoogzone en de bijbehorende overlast reëel.
Om voormelde redenen is het aangewezen om in de toekomst de toename van massagesalons te beperken en te spreiden op het grondgebied. Het is aangewezen om binnen een perimeter van 250 meter, geen nieuwe massagesalons meer toe te laten als er reeds een bestaand massagesalon gevestigd is. Bestaande massagesalons zijn de ondernemingen die in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) zijn ingeschreven voor het leveren van diensten in verband met het lichamelijk welzijn, zoals verleend in inrichtingen voor thalassotherapie, kuuroorden, Turkse baden, sauna's, stoombaden, solariums, massagesalons, enz. begrepen. Deze ondernemingen opereren immers als massagesalon of kunnen dit doen. De lijst van deze vestigingsplaatsen wordt in bijlage gevoegd ter goedkeuring. Deze lijst zal telkens aangevuld worden aan de hand van de KBO gegevens en met massagesalons die over een (voorlopige) toelating beschikken, voor zover ze nog niet op de lijst voorkomen.
Artikel 135 §2 Nieuwe Gemeentewet
De gemeenteraad keurt eenparig het volgende besluit goed.
De gemeenteraad keurt het politiereglement Vestigingstoelating voor massagesalons goed.
De gemeenteraad keurt de lijst van bestaande massagesalons goed.