2016_CBS_06149 - Bestuurszaken. Grote Markt 1. Stadhuis - Restauratie roerend erfgoed. Plan van aanpak - Kennisneming

De middelen voor de conservatie/restauratie van het roerend erfgoed van het stadhuis werden ingeschreven in de meerjarenbegroting.

Artikel 57 §3, 4° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005 stelt dat het college van burgemeester en schepenen bevoegd is voor het voeren van de gunningsprocedure, de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten.

Uit het Bestuursakkoord 2013-2018 van de stad Antwerpen komt naar voor dat het huidige beleid, naast de bescherming van het stadhuis als beschermd erfgoed en de versterking van haar huidige functie als politiek centrum, ook belang hecht aan de ontwikkeling van het openbaar domein Grote Markt en haar omgeving en de dialoog die deze met het stadhuis en omliggende bebouwing aangaat.

Het stadhuis heeft de voorbije decennia geen grondige restauratieve ingrepen gekend en dit uit zich in een stelselmatig verval van deelelementen in zowel exterieur als interieur. Het binnenklimaat voldoet niet aan de hedendaagse standaard. Dit heeft rechtstreeks nadelige gevolgen voor het werkcomfort en de conditiestaat van het waardevolle interieur. Een integrale aanpak dringt zich op.

In het licht van bovenstaande keurde het college op 17 januari 2014 (jaarnummer 455) de principebeslissing goed voor het opstarten van een restauratiedossier voor het stadhuis. Het dossier omvat de totaalrestauratie en de optimalisering van het ruimtegebruik voor publiek en politiek. Het college keurde eveneens goed om het stadhuis opnieuw zijn oorspronkelijke functie te geven, met name de terugkeer naar een politiek centrum met een museale uitstraling waar alle kabinetten en fracties een thuishaven kunnen vinden. Het idee ‘Open Stadhuis’ wordt geconcretiseerd door de gelijkvloerse verdieping optimaal doorwaadbaar te maken voor het publiek en de verbinding met de Grote Markt te herstellen. De publieke functie op de gelijkvloerse verdieping heeft als voordeel dat zij een standaard kan stellen en een hefboom kan vormen voor het kwaliteitsniveau van nieuwe commerciële initiatieven op en rond de Grote Markt. Het college keurde bijkomend goed dat de totaalrestauratie en –renovatie zal worden uitgevoerd met aandacht voor duurzaamheid, energiezuinigheid, hedendaags werkcomfort en klimaatregeling op maat van het aanwezige erfgoed. De stad Antwerpen ambieert het behalen van een internationaal duurzaamheidslabel. Dit heeft niet enkel een besparend effect op de energie-uitgaven. Het heeft tevens ook een sterke publicitaire waarde. Hierbij houden we de realisatie in het achterhoofd van het (ondertussen verstrengde) klimaatplan waarin de doelstelling van een reductie van 50% CO2-uitstoot tegen 2020 voor de eigen stedelijke werking wordt betracht waarbij de stad het goede voorbeeld geeft.

Naast de restauratie van het onroerend erfgoed werd in 2014 eveneens beslist om een traject op te starten voor de restauratie van het roerend erfgoed van het stadhuis. De werkgroep ‘roerend erfgoed’ die hiertoe werd opgericht wordt geleid vanuit de bedrijfseenheid cultuur, sport en jeugd en onderwijs en telt onder haar leden interne en externe erfgoedexperten.

Het interieur van het stadhuis is geen momentopname van één bepaalde historische periode. Vanaf het prille bestaan is het door herinrichting, verbouwing en herbestemming van functies steeds in ontwikkeling geweest.  De historische gelaagdheid die het gebouw kenmerkt, is evenzeer terug te vinden in het roerend erfgoed. De roerende objecten die het interieur van het stadhuis stofferen, dateren uit verschillende periodes. Deze collectie kent een dynamische geschiedenis en is deels nog in beweging. Objecten werden intern of extern (zowel naar (Antwerpse) stedelijke of niet-stedelijke instellingen) verhuisd, werden aangevuld, vervangen of vernietigd.

De werkgroep ‘roerend erfgoed’ heeft de opdracht het masterplan op te maken voor de uithuizing, het in depot houden, de gefaseerde restauratie en de inhuizing van alle roerende erfgoeddelen van het stadhuis. Tevens wordt een overkoepelende visie ontwikkeld over een historisch verantwoorde visie van de herinvulling van de ruimtes (voornamelijk op het Schoon Verdiep en de eerste verdieping). Tevens is de werkgroep verantwoordelijk voor opstellen van een correcte en realistische budgetplanning. 

Het plan van aanpak bestaat uit volgende onderdelen:

• registratie en bestemming;
• inrichting en beheer depot;
• conservatie/restauratie;
• algemene uitvoeringsplanning en budgettering.

Alle roerende historische objecten uit de stadhuiscollectie (ongeveerd 880) zijn gekend, geregistreerd (Adlib collectieregistratiesysteem) en gelokaliseerd. Ze werden opgedeeld in zes categorieën:

1. objecten die gepresenteerd worden in het gerestaureerde stadhuis op de huidige locatie (al dan niet op de huidige locatie);
2. objecten die gepresenteerd worden in het gerestaureerde stadhuis en naar een andere locatie dan waar ze nu hangen mogen worden verhuisd;
3. objecten die dienen bewaard te worden maar niet opgesteld;
4. bruiklenen die terug naar de eigenaar keren (Musea en Erfgoed, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten);
5. meubilair in langdurig bruikleen aan de gemeente Aalter (2016_CBS_ 04320);
6. objecten die niet bewaard en afgestoten mogen worden.

Tijdens de werken worden alle objecten die in beheer van het stadhuis blijven, met name categorieën 1., 2. en 3., tijdelijk opgeslagen in depot. Hiervoor wordt in de Hofstraat een depot ingericht (2016_CBS_01632). De benedenverdieping (209 m²) wordt bestemd voor de verzameling schilderijen en het meubilair van grotere afmetingen. Op de tweede verdieping (203 m²) worden kleiner meubilair, verlichtingselementen en diversen gestockeerd . De inrichting gebeurd door de bedrijfseenheid stadsbeheer naar aanwijzingen van en in nauwe samenwerking met de werkgroep ‘roerend erfgoed’.

Voor de uithuizing uit het stadhuis, voorzien in juli 2017,  wordt voor schilderijen beroep gedaan op gespecialiseerd kunsttransport. Voor het transport van het historisch meubilair naar depot wordt beroep gedaan op de bedrijfseenheid Stadbeheer onder begeleiding van de dienst Cultuur, Sport, Jeugd en Onderwijs/Collectiebeleid.

De conservatie en/of restauratie wordt uitgevoerd door gespecialiseerde firma’s per objectsoort (schilderijen, meubilair, verlichting, textiel). Deze moeten in staat zijn grote volumes objecten te kunnen verwerken binnen een opgegeven doorlooptijd. De behandelingen gebeuren gespreid over de periode van de restauratie van het stadhuis (2017-2020).

Planning:

• registratie en bestemming objecten: voltooid;
• aanvraag offertes schilderijen, meubilair, verlichting en textiel: 31 juli 2016;
• definitieve kostenraming: 30 september 2016;
• start procedure GAC: oktober 2016;
• inrichting depot Hofstraat: maart-april 2017;
• transport schilderijen: juni-juli 2017;
• transport meubilair en verlichting: juli 2017;
• conservatie restauratie collectie: september 2017 > 2020.