2016_CBS_06107 - Smart Cities - Gebruik van netwerkantennes voor experimentele innovatieprojecten in het kader van Internet of Things - Principebeslissing - Goedkeuring

City of Things Living Lab

Op 21 juni 2016 nam de nieuwe gefuseerde onderzoeksinstelling iMinds/IMEC haar intrek in StartupVillage (zie 2014_CBS_05262).
Naast de uitrol van haar eigen incubatieprogramma ‘iStart’, zal iMinds/IMEC vanuit Antwerpen ook een ‘living lab voor connected things’ uitbouwen. Het living lab wordt de komende jaren de grootste Europese proeftuin waar ondernemers hun digitale technologieën rechtstreeks kunnen toetsen aan de realiteit. Antwerpen is de ideale testomgeving voor toepassingen die zowel regionale als internationale impact moeten hebben.

Internet of Things

Het Internet of Things (afgekort IoT) is een revolutionaire ontwikkeling van het Internet, waarbij alledaagse voorwerpen zijn verbonden met het netwerk en gegevens (data) kunnen uitwisselen.

Via sensoren, slimme camera’s, WIFI-signalen, enzovoort, kunnen grote hoeveelheden data worden verzameld, op basis waarvan situaties op het terrein kunnen worden gemonitord, en aangestuurd.  

In een stedelijke omgeving kan IoT toegepast worden voor kwaliteits- en efficiëntieverbeteringen in verschillende domeinen: mobiliteit, milieu, veiligheid, afvalbeheer, enzovoort. Dit is een onderdeel van het zogenaamde “Smart City”-concept.

In Antwerpen zijn er tal van initiatieven met een significante inbreng van IoT:

• meten en sturen van verkeersstromen via sensoren, slimme verkeerslichten, enzovoort;

• meten van (terugkerende) voetgangers op drukke locaties op basis van opgevangen gsm-signalen (“passanten-telling”);

• herkenning van nummerplaten in functie van de lage emissiezone;

• intelligente mobiele parkeerborden;

• meten van luchtkwaliteit via mobiele sensoren op postauto’s;

• controle op laad- en loszones via sensoren of slimme camera’s;

• beheersen van parkeerplaatsen op de publieke ruimte via sensoren of slimme camera’s.

Op overkoepelend vlak wordt gewerkt aan een geïntegreerde benadering van IoT:

• de stad Antwerpen, Digipolis en de onderzoeksinstelling iMinds zijn, samen met Helsinki en Kopenhagen, partner in het Europees project SELECT for CITIES (zie 2015_CBS_02985: beslissing tot deelname aan SELECT for CITIES).  Het project beoogt de ontwikkeling van een innovatief generiek IoT-platform;

• de stad Antwerpen is partner in een prestigieus Europees subsidieproject (in aanvraag) Synchronicity, dat een breedschalige implementatie van IoT-toepassingen in de toonaangevende smart cities in Europa ambieert (zie 2016_CBS_03422: beslissing tot deelname aan Synchronicity);

• met het City-of-Things concept creëert iMinds een unieke proeftuin (living lab) om grootschalige IoT-experimenten uit te voeren;

• Digipolis, in samenwerking met de universiteit Antwerpen en iMinds, werkt een architectuur uit om een stedelijke IoT-infrastructuur op een toekomstgerichte manier uit te rollen.

Specifieke netwerken voor sensoren

Een uitrol van Internet of Things in de stad leidt al gauw tot de implementatie van duizenden sensoren.  Dat kan enkel maar indien de periodieke onderhoudskost voor de sensoren erg laag is.

Daartoe werden door de telecom-industrie specifieke draadloze netwerktechnologieën ontwikkeld om toestellen met elkaar te verbinden. Dit gebeurt met antennes die geschikt zijn voor het draadloos doorsturen van kleine datapakketjes over relatief grote afstanden, en met ultra-laag energieverbruik, waardoor de batterijen van sensoren (tien-)tallen jaren kunnen meegaan en niet moeten vervangen worden. Het resultaat is een quasi zero onderhoudskost voor de sensoren.  Het proefproject van WaterLink met de slimme watermeters in Antwerpen maakt gebruik van deze technologie.

De belangrijkste technologieën die momenteel nadrukkelijk aanwezig zijn in België zijn LORA (uitgerold door Proximus en gebruikt als experiment-omgeving door iMinds/IMEC) en SIGFOX (uitgerold door ENGIE), ieder met hun specifieke voor-en nadelen.  De markt voor IoT-netwerken voor sensoren is echter nog volop in beweging.  Er zijn nog geen standaarden, nieuwe technologieën komen er aan, nieuwe spelers dienen zich aan op de markt.

De stad Antwerpen heeft de ambitie om een voorloper te zijn op vlak van Internet of Things, en steunt de initiatieven die van Antwerpen een “living lab” maken op gebied van IoT.  Ten bewijze daarvan de  intrek van iMinds/IMEC in StartupVillage, de steun van de stad Antwerpen voor het City-of-things-programma van iMinds/IMEC, de succesvolle Europese subsidieaanvragen van de stad Antwerpen voor IoT-gerelateerde  projecten, en de vele stadsprojecten met IoT-inslag.

In die positie van voorloper is het van essentieel belang dat alert wordt ingespeeld op nieuwe trends en evoluties, zowel op vlak van gebruikte technologieën als op vlak van de ondernemingen en partners die deze technologieën toepassen en/of in de markt zetten.  Het is belangrijk om open staan voor alle mogelijkheden en te anticiperen op te toekomst.

Een opportuniteit biedt zich aan als telecom-operators zich tot de stad Antwerpen richten met het verzoek om centraal gelegen stadsgebouwen te gebruiken als basis voor hun antennes.  Een snelle stadsbrede uitrol van IoT-netwerken is gunstig voor de economische ontwikkeling van de stad Antwerpen.  Deze technologieën zijn grote ‘enablers’ voor innovatie, en bieden interessante ontwikkelings-opportuniteiten voor bedrijven hier in Antwerpen.  Nieuwe toepassingen die gebruik maken van bijvoorbeeld SIGFOX, kunnen ook uitgerold worden in de rest van de wereld waar SIGFOX actief is.  

De stad staat in het algemeen gunstig tegenover zulke verzoeken voor het plaatsten van antennes.  Voor elk gebouw dat wordt uitgerust met dergelijke antennes en hardware wordt dan een contract met de concrete afspraken opgemaakt (waaronder de vergoeding die de stad zal ontvangen van de telecom-operator) en op het college gebracht.

In bepaalde gevallen (bijvoorbeeld: als het gaat om een nog prille technologie) kan het echter zinvoller zijn om af te zien van de gebruikelijke vergoeding, in ruil voor een (tijdelijk) gratis gebruiksrecht van het netwerk van de telecom-operator voor experimentele doeleinden.

Het gratis gebruiksrecht kan dan toekomen aan de innovatiepartners van de stad Antwerpen (universiteiten, hogescholen, burgers, iMinds/IMEC, start-ups, Digipolis, enzovoort), in de context van innovatieprojecten met een stedelijke meerwaarde.  De economische return van zulke aanpak kan vele malen hoger zijn dan de loutere ontvangst van een huurvergoeding voor de antennes.

Bovendien kan de stedelijke organisatie zelf ook profiteren van deze proeftuin, want ook intern zijn er vele toepassingsmogelijkheden van Internet of Things. Zo wordt er gedacht aan tal van toepassingen binnen vastgoed, stadsreiniging of voertuigencentrum.

Stadsbeheer ziet voor de gebouwen van de stad Antwerpen met hun gebruikers allerlei verbeteringen mogelijk door de toepassing van sensoren die vaststellingen, meterstanden, afwijkingen, e.d. snel kunnen verzenden naar breed te gebruiken applicaties:

• slimme vuilbakken of beerputten die melden wanneer ze bijna vol zijn;

• een signaal ontvangen indien er iets mis is met de luchtkwaliteit in onze kantoorgebouwen;

• draadloze rookdetectoren in gerenoveerde kinderdagverblijven, historische of leegstaande gebouwen zodat bekabeling niet hoeft;

• enzovoort.

Nog dit jaar starten zij met de voorbereiding van enkele testprojecten met slimme sensoren.  In het kader van smart maintenance en smart buildings wil de stad Antwerpen graag snel kunnen gebruik maken van zulke netwerken.

Concreet bestaat de vraag nu om ondersteuning te bieden voor de ontplooiing van beide netwerken (LORA & SIGFOX), door gebouwen ter beschikking te stellen (zoals meer precies het MAS en Den Bell toren) voor de plaatsing van kleine antennes.

Vanzelfsprekend moet worden voldaan aan alle bouwkundige en vergunningsplichtige voorwaarden voor zover die van toepassing zijn.