Op 3 mei 2013 (jaarnummer 4521) keurde het college de intentienota voor de evaluatie en actualisatie van het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA) goed.
Op 22 februari 2016 (jaarnummer 109) keurde de gemeenteraad de doorstartnota 'we geven de stad van morgen ruimte' goed. Deze doorstartnota beschrijft het proces en de werkwijze van de actualisering van het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA). Binnen deze doorstartnota zijn verschillende onderzoeken geformuleerd die opgestart dienen te worden in functie van het actualiseringsproces, waaronder 'stad van stromen' en 'de circulaire stad'.
Op 22 september 2014 keurde de gemeenteraad het samenwerkingsverband tussen de Openbare Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) en de stad Antwerpen goed (jaarnummer 678). Een OVAM-samenwerkingsverband is een partnerschap tussen lokale overheden en de OVAM waarbij de betrokkenen zich engageren tot de realisatie van projecten, binnen de gestelde timing en binnen de voorziene beschikbare budgetten. Als een verdere uitwerking hiervan keurde de gemeenteraad de projectfiches en -ideeën die binnen dit samenwerkingsverband kunnen plaatsvinden. Het projectidee 'Antwerpen Circulair?!' was één van de drie projectideeën hierbinnen, waarbij de bedrijfseenheid Stadsontwikkeling/Energie en Milieu Antwerpen als voorlopige trekker vanuit de stad werd benoemd.
De sociale, ecologische en economische uitdagingen waar de stedelijke regio’s overal ter wereld voor staan zijn groot. Nu meer dan de helft van de wereldbevolking in steden of verstedelijkte regio’s woont - en binnen enkele decennia meer dan driekwart - staat het vast dat heel wat uitdagingen, maar dus ook heel wat kansen en hefbomen voor een duurzame en welvarende toekomst voor onze maatschappij, zich in de steden zullen aanbieden.
Wereldwijd winnen de metropolitane regio’s aan economisch belang. Om het stedelijk systeem veerkrachtig te houden, moeten we zorgen dat de steden zowel sociaal, ecologische, economsich als ruimtelijk leefbaar blijven, met een arbeidsmarkt op maat van iedereen, een slim materialen- en bodem/landbeheer en een goed functionerende logistiek en mobiliteit.
De stad startte met het actualiseringsproces van het s-RSA. In de doorstartnota van het actualiseringsproces 'Wij geven de stad van morgen ruimte' zijn verschillende onderzoeken geformuleerd die bijkomende inzichten moeten verwerven in de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen waar Antwerpen voor staat. Twee onderzoeken die in de doorstartnota aangehaald worden zijn 'stad van stromen' en 'circulaire stad'. Voor het uitbesteden van deze twee onderzoeken werd het protocol 'Antwerpen, circulaire stad van morgen' opgemaakt.
Een protocol wordt opgemaakt om de bestaande overeenkomst 'Samenwerkingsverband afval- en materialenbeleid, bodembeheer en –saneringen' tussen de stad en de OVAM, door de gemeenteraad in 2015 (jaarnummer 716) ondertekend, verder te verfijnen en concrete afspraken en engagementen vast te leggen tussen de partijen.
Het protocol heeft tot doel de afspraken tussen Ruimte Vlaanderen, Team Vlaams Bouwmeester, de OVAM en de stad vast te leggen op basis van hun verantwoordelijkheden, deskundigheden en kerntaken.
De partijen engageren zich tot het uitvoeren van een gezamenlijke onderzoekstraject 'Antwerpen, de circulaire stad van morgen'. De basis van de overeenkomst is wederzijds vertrouwen. De partijen nemen de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het verloop en de resultaten van het onderzoekstraject 'Antwerpen, circulaire stad van morgen' door in alle openheid met elkaar samen te werken. Daarbij is de wederzijdse erkenning van de verantwoordelijkheden, deskundigheid en kerntaken van de partijen het uitgangspunt.
Het onderzoekstraject 'Antwerpen, circulaire stad van morgen' bestaat uit twee afzonderlijke onderzoeksopdrachten, een eerste onderzoeksopdracht 'metabolisme van Antwerpen, stad van stromen' en een tweede onderzoeksopdracht: 'circulaire transitie in de stad'. Deze overeenkomst legt de afspraken vast over de taak- en rolverdeling van de partijen, evenals hun financiële inbreng en de organisatie van de samenwerking in het kader van de eerste onderzoeksopdracht en het engagement om gedurende de komende maanden gezamenlijk een tweede onderzoeksopdracht uit te werken. De partijen werken samen voor het geheel van het onderzoekstraject en voor de gunning en uitvoering van de twee overheidsopdrachten afzonderlijk.
De eerste onderzoeksopdracht 'metabolisme van Antwerpen, stad van stromen' gaat in op de vraag hoe onder meer goederen, biomassa, afval, energie, mensen, lucht, en data zich in en rond de stad Antwerpen bewegen. Het analyseren, begrijpen en leren gebruiken van het metabolisme van de stad, zijn structuur, het ecosysteem in brede zin en de tekortkomingen en sterke punten ervan, geeft concrete aanknopingspunten voor een veerkrachtigere stad.
De eerste onderzoeksopdracht – bedoeld om inzicht te verwerven in het metabolisme – moet kennis opleveren en opgaven formuleren voor een tweede opdracht 'circulaire transitie van de stad'. De tweede onderzoeksopdracht zal verder bouwen op de resultaten van de eerste onderzoeksopdracht en onderzoekt de concrete potenties voor ruimtelijke transities voor de stadsregio Antwerpen: het sluiten of beter afstemmen en verknopen van kringlopen, het beter en duurzamer functioneren van het metabolisme van de stadsregio. Dit betekent dat tijdens de uitvoering van deze eerste onderzoeksopdracht steeds de doelstellingen van het gehele onderzoekstraject voor ogen gehouden moet worden.
Samenstelling kernteam en stuurgroep
Het kernteam bestaat minstens uit één vertegenwoordiger van elk van de partijen die het protocol 'Antwerpen, circulaire stad van morgen' hebben ondertekend en samen Opdracht 1 ('metabolisme van Antwerpen, stad van stromen') en Opdracht 2 ('circulaire transitie in de stad') inhoudelijk trekken: stad Antwerpen, de OVAM, Ruimte Vlaanderen,Team Vlaams Bouwmeester en het Havenbedrijf Antwerpen. Zij zorgen voor de dagelijkse aansturing van de onderzoeksteams van Opdracht 1 en Opdracht 2.
De stuurgroep bestaat minimaal uit vertegenwoordigers van de stad, de OVAM, Ruimte Vlaanderen, Team Vlaams Bouwmeester en het Havenbedrijf Antwerpen. De stuurgroep maakt verdere afspraken over haar werking en besluitvorming tijdens de eerste bijeenkomst. De stuurgroep komt bij voorkeur om de zes weken samen.
Voor de stad zal minstens de afdeling Ruimte (bedrijfseenheid Stadsontwikkeling), de afdelingsgroep Business en Innovatie (bedrijfseenheid Ondernemen en Stadsmarketing), de afdeling Energie en Milieu Antwerpen (bedrijfseenheid Stadsontwikkeling) en de afdeling Stadsbeheer in de stuurgroep vertegenwoordigd zijn. De stuurgroep kan later nog uitgebreid worden met andere partners zoals bijvoorbeeld gemeentes uit de stadsregio of experten. Een addendum zal later aan het protocol toegevoegd worden bij het verfijnen van de tweede onderzoeksopdracht.
De context van het gehele onderzoekstraject wordt mede bepaald door de haven. De haven is onlosmakelijk verbonden met de stad. Antwerpen is vergroeid met zijn haven. In de haven beweegt ook heel wat: enerzijds vanuit het havenbestuur dat de transitie naar duurzame en circulaire bedrijvigheid maximaal tracht te faciliteren en anderzijds op initiatief van de industrieën en bedrijven, de eigenlijke actoren, zelf. Ruimte die vrijkomt in de haven wordt bijvoorbeeld meer en meer ingevuld met recycling-activiteiten. De haven is een belangrijke motor van welvaart en werkgelegenheid en een draaischijf van vele (stof)stromen. Op lange termijn zal de petrochemie afbouwen ten voordele van een meer duurzame (circulair en/of bio-based) chemiesector en een grotere diversificatie. De transitie is ingezet, business cases worden uitgewerkt. Tevens zal de rol van de haven als logistieke hub in een circulaire economie naar verwachting verder toenemen. Het is dan ook cruciaal dat het Havenbedrijf Antwerpen nauw betrokken wordt in deze studie. Bijgevolg krijgt het een ambtelijke vertegenwoordiging in de stuurgroep.
De scope van Opdracht 1, het stromenonderzoek is de stad Antwerpen, maar om inzicht te krijgen in het stedelijk metabolisme zullen de stromen tot voorbij de stadsgrenzen in beeld worden gebracht en vaak bestudeerd worden op een stadsregionale schaal. Daarom zal Ruimte Vlaanderen eveneens een afvaardiging kennen in de stuurgroep. Bijkomend is dit van belang om een goede afstemming te verzekeren tussen Opdracht 1 en Opdracht 2 'circulaire transitie in de stad' dat nadien opgestart zal worden en voor het grootste deel door Ruimte Vlaanderen zal gefinancierd worden.
De voortgang van het onderzoek wordt tevens gerapporteerd op de halfjaarlijkse stuurgroep van het s-RSA.
Het college keurt het protocol 'Antwerpen, circulaire stad van morgen' goed in functie van twee onderzoeksopdrachten: 'metabolisme van Antwerpen, stad van stromen' en 'circulaire transitie in de stad' goed.
Het college keurt de bij het protocol 'Antwerpen, circulaire stad van morgen' horende overlegstructuur (kerngroep en stuurgroep) en afvaardiging vanuit de stad Antwerpen goed.