Conform artikel 57,§3,1° van het Gemeentedecreet is het college bevoegd voor het stellen van de daden van beheer over de gemeentelijke inrichtingen en eigendommen, binnen de door de gemeenteraad desgevallend vastgestelde algemene regels.
In 2011 maakte Van Belle & Medina + Vogt een globale visie op voor het Droogdokkeneiland te Antwerpen. In deze visie werd een combinatie voorzien van een parkgedeelte aan de westzijde, waarin ook de waterkering wordt verwerkt, en een erfgoedsite aan de de oostzijde rond de oude droogdokken aan het Kattendijkdok.
In september 2013 werd het Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) voor het droogdokkeneiland door de gemeenteraad goedgekeurd (jaarnummer 528). Het RUP voorziet gemengde functies op de site (groen en stedelijke functies) en er zijn drie bouwkaders afgebakend met stedelijke functies (recreatieve voorzieningen, socio-culturele voorzieningen, openbare groene en verharde ruimten en horeca). Op het noordelijk bouwkader van de Siberia-site zijn daarbij ook nevenfuncties mogelijk (wonen, buurtgebonden detailhandel, kleinschalige watergebonden bedrijvigheid, kantoren en diensten).
Het Bestuursakkoord van de Stad Antwerpen 2013-2018 vermeldt: “Op de nog te ontwikkelen site van het Droogdokkeneiland plannen we een nieuw Maritiem Park voor het havenerfgoed. Naast de collectie van het Scheepvaartmuseum wordt, indien betaalbaar, ook de Doelse Kogge hier permanent tentoongesteld.”
Het Vlaams Regeerakkoord 2014-2019 vermeldt in het hoofdstuk Toerisme: “We onderzoeken samen met de betrokken lokale besturen en andere partners de mogelijkheden om het maritieme en nautisch verleden van Vlaanderen toeristisch te ontsluiten en als troef uit te spelen, onder meer in Antwerpen en aan de Kust.”
In 2014 liep een haalbaarheidsstudie voor een maritiem museum op de Droogdokkensite. De studie werd uitgevoerd door Compagnie O architecten en onderzocht beide bouwkaders op de site. Ze toetste de beschikbare oppervlakte af aan het programma, maakte een inventaris van ontwikkelingsmogelijkheden en –beperkingen, onderzocht de faseerbaarheid en schetste een ruwe raming.
Op 27 maart 2014 nam het college kennis van de resultaten van de haalbaarheidsstudie en besliste de AWN-site als voorkeurslocatie te weerhouden. Het college nam ook kennis van het planningstraject en besliste om de opmaak van de projectdefinitie en de architectuurwedstrijd nog deze legislatuur op te starten. Aan de bedrijfseenheid Cultuur, Sport, Jeugd en Onderwijs werd de opdracht gegeven om het museumconcept en het collectieplan voor de betreffende maritieme collecties verder uit te werken. AG VESPA kreeg de opdracht om de projectcoördinatie voor het Maritiem Museum op zich te nemen en een samenwerkingsovereenkomst voor volledige projectcoördinatie op te maken.
Op 3 april 2015 (jaarnummer 2740) besliste het college om het project Maritiem Park in te dienen voor de negende oproep Stadsvernieuwing van de Vlaamse overheid en conceptsubsidie aan te vragen. Met deze subsidie wil de stad een programmatorisch masterplan voor de hele droogdokkensite laten opmaken. Op 19 oktober 2015 kende de Vlaams minister van Stedenbeleid de conceptsubsidie van 90.000,00 euro toe. Op 15 februari 2016 keurde het directiecomité van AG VESPA het bestek voor de conceptbegeleiding van het Maritiem Park Droogdokkeneiland goed en besliste het ter kennisname voor te leggen aan de raad van bestuur. Op 11 april 2016 besliste het directiecomité van AG VESPA om de conceptbegeleiding programmatorisch masterplan te gunnen aan het team 51N4E - ndvr - RebelGroup - Witteveen + Bos.
Het Coördinatieoverleg Droogdokken, waarvan de oprichting door het college werd goedgekeurd op 10 juni 2016 (jaarnummer 5094), maakt op basis van het programmatorisch masterplan de vertaling op vlak van budget, infrastructuur en personeel en bereidt de formele besluitvorming voor op belangrijke mijlpalen.
De culturele en maatschappelijke visie:
Het doel is om een breed museum te realiseren met een divers cultureel, maritiem en sociaal-economisch programma.
Op de erfgoedsite werken verschillende actoren samen: culturele partners (musea, kunstenaars), organisaties uit het watererfgoedveld, onderwijs, sociale economie, horeca en privé-eigenaars van maritiem erfgoed. De synergie tussen deze partners resulteert in een breed en gedragen programma dat het strikt museale ver overschrijdt.
Het programma voor de site gaat uit van een concept van graduele musealisering. In en om de museumgebouwen is er een hoge graad van musealisering, met aangepaste klimaatregeling, belichting, toelichting en publieksbegeleiding. Naarmate men noordelijker gaat, neemt de museale omkadering af en komt de oorspronkelijke functie en de eigenheid van de site meer op de voorgrond met actieve scheepsherstelling. De toegankelijkheid van de site zal via verschillende pistes verlopen, van voor iedereen toegankelijke wegen tot avontuurlijke parcours.
Museum in beweging:
De aard van de grote collectiestukken – echte schepen- vraagt om een flexibel gebruik van de site en museumgebouwen. De gefaseerde werken aan de reconstructie van de kogge en de restauratie van museumschepen lopen samen met de gefaseerde ingebruikname van de lokalen en droogdokken. Bij ieder bezoek zal het museum er anders uitzien.
Voor de collectie vaartuigen zal een objectieve waardenstelling gebeuren op basis van internationale standaarden en stakeholdermanagement, waaruit een prioriteitenlijst zal voortvloeien voor ontsluiting en restauratie van de schepen, en aanbevelingen voor collectiemobiliteit en afstoting.
Positionering ten opzichte van MAS en RSL:
Het maritiem museum bouwt verder op de culturele Zuid-Noord-as op het Eilandje, die al door het Museum aan de Stroom (MAS) en het Red Star Line Museum (RSL) gemarkeerd wordt. Zowel inhoudelijk als qua beleving, is het nieuwe museum complementair. Er zijn verschillende raakvlakken en aansluitingen, maar er is geen overlapping.
Zowel het MAS, het RSL en het nieuwe maritiem museum maken gebruik van de maritieme objecten uit de Collectie Antwerpen. Het grootste deel daarvan was tussen 1952 en 2008 samengebracht in het Nationaal Scheepvaartmuseum in het Steen, maar kon door de gebrekkige infrastructuur nooit op een publieksvriendelijke manier ingezet worden.
In het MAS wordt een ruime selectie uit deze collectie getoond in de vaste presentatie op de zesde verdieping 'Wereldhaven. Over handel en scheepvaart'. Het MAS vertelt contactverhalen tussen stad en wereld. De haven speelt een essentiële rol als draaischijf in dit verhaal. De tentoonstelling toont hoe de haven en de scheepvaart zich ontwikkelden binnen een wereldbeeld dat uitzoomt van een regionale middeleeuwse haven tot een main port in de geglobaliseerde wereld van vandaag. Het is een gelaagd verhaal waarvoor onder meer 100 scheepsmodellen uit de Collectie Antwerpen werden geselecteerd.
In het RSL vormt de kleine maar kwalitatieve Red Star Line-collectie van de stad een basis waarop een heel eigen verhaal gebouwd is, door toevoeging van privécollecties, nieuwe schenkingen en doorgedreven research. Het RSL brengt een vergeten geschiedenis tot leven op de plek waar het gebeurde. De verhalende scenografie is gericht op beleving en vertelt een universeel verhaal van mensen vanuit een perspectief van wie het meegemaakt heeft. De centrale vraag is: wat betekent deze geschiedenis vandaag?
Naast deze twee verhalen bevatten de maritieme objecten in de collectie Antwerpen nog tal van mogelijkheden. Vanuit de watererfgoedsector werden al eerder vrijblijvende suggesties opgelijst (zie E. Van Hooydonk, Antwerpen Internationaal Havenicoon, een visie op de identiteit van Antwerpen als havenstad, Leuven, 2008.). In een ruimer kader past het maritiem museum in het concept van het ‘maritiem lint’, een DNA-streng van watererfgoed die de identiteit van Antwerpen als havenstad onderstreept en die loopt langsheen de Scheldekaaien, met de collectie havenkranen en bijhorende treinwagons, de wandelterrassen en hangars op de kaaien, het Margueriedok en het Loodswezen, de Red-Star-Line-meerpaal, langs twee gedempte en twee gemoderniseerde sluizen tot aan de Hogere Zeevaartschool en het begin van de moderne haven gemarkeerd door het nieuwe Havenhuis.
Maritieme collecties:
Het maritiem museum kan putten uit verschillende collecties:
De maritieme ‘binnencollectie’ omvat duizenden objecten, iconografie en documentatiemateriaal over schepen en scheepvaart, samen met archeologische voorwerpen, scheepsmodellen en maritieme schilderijen. Naast de Collectie Antwerpen bevat ook de collectie van de vzw De Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum gelijkaardige zaken, die de vzw ter beschikking stelt voor museale presentatie. Deze collecties zijn eerder ‘fijn’ van aard en vergen aangepaste museale condities.
De collectie haven- en industrieel erfgoed bestaat uit grote objecten die te maken hebben met goederenoverslag door de Antwerpse naties en stouwerijen en technische aspecten van scheepvaart en scheepsbouw, zoals scheepsmotoren en stoommachines. Het is een eerder grove collectie die in hoofdzaak overdekte buitenruimtes vergt.
De maritieme ‘buitencollectie’ is momenteel opgesteld in het Maritiem Park aan de Scheldekaaien. Het is een zeer diverse en eerder ‘grove’ collectie die kampt met een grote beheersachterstand. Om de mogelijkheden en beperkingen van deze collectie in kaart te brengen, en de collectie te structureren voor toekomstige conservatie en presentatie, is er een waardenstelling van de collectie nodig, gebaseerd op internationale standaarden.
De verplaatsing naar en de presentatie op de Droogdokkensite vormen een belangrijke uitdaging. Een aantal schepen zal vermoedelijk terecht kunnen in de natte en droge droogdokken, maar er is ook overdekte buitenruimte nodig. Het is een collectie die permanent onderhoud vergt. Deze werken zijn een integraal deel van de museumbeleving op de site die altijd voor dit doel is gebruikt.
Dankzij het recente decreet op het Varend Erfgoed neemt de Vlaamse Overheid vandaag de verantwoordelijkheid op voor de inventarisatie, beoordeling, bescherming en betoelaging van varend erfgoed. Op dit moment zijn vijf vaartuigen uit de Collectie Antwerpen beschermd.
De presentatie op de Droogdokkensite kan worden aangevuld met de tijdelijke of langdurige aanwezigheid van varend erfgoed van particulieren, zoals dat in tal van buitenlandse maritieme musea en museumhavens gebeurt.
Bovenstaande vergt dieper onderzoek om tot een finaal museumconcept en programma van eisen te komen.
Programmatorisch masterplan:
Op dit moment wordt een conceptstudie uitgevoerd: met behulp van Vlaamse subsidies maakt een multidisciplinair team een masterplan op voor het volledige gebied. Het museumconcept vormt een belangrijk onderdeel van het ruimere programmatorisch masterplan.
Het is de bedoeling om de droogdokkensite te ontwikkelen tot een actieve en multifunctionele belevingsruimte met de maritieme collectie en de zorg voor varend erfgoed als spil. De droogdokkensite is de uitgelezen plek voor een maritiem museum. De locatie vormt het knooppunt tussen de stad, de oude en de nieuwe haven en is een levende getuige van de geschiedenis van Antwerpen als stad van reders en scheepvaart. Bovendien kan een museum op deze plek het eindpunt zijn van de culturele as van het Eilandje, het MAS, het RSL, de Shop en de Montevideopakhuizen.
Projectstructuur:
Om een goede afstemming te bekomen tussen de verschillende bedrijfseenheden, en om de verantwoordelijkheden en taken duidelijk te definiëren, werd onderstaande projectstructuur uitgewerkt.
Het Coördinatieoverleg Droogdokken, waarvan de oprichting door het college werd goedgekeurd op 10 juni 2016 (jaarnummer 5094), maakt op basis van het programmatorisch masterplan de vertaling op vlak van budget, infrastructuur en personeel en bereidt de formele besluitvorming voor op belangrijke mijlpalen.
In functie van het bouwproject:
Het project wordt opgevolgd door een stuurgroep waarin AG VESPA en de bedrijfseenheden Cultuur, Sport, Jeugd en Onderwijs, Stadsbeheer en Financiën vertegenwoordigd zijn. De stuurgroep komt maandelijks samen en rapporteert aan het coördinatieoverleg Droogdokken. Ook de dienst strategische coördinatie/stadshavendienst kan de vergaderingen bijwonen.
Het project wordt voorbereid door de volgende werkgroepen:
Taak: opmaak projectdefinitie tegen einde 2016, parallel uitwerken van een samenwerkingsovereenkomst voor het bouwproject, opmaak timing.
Taak: uitdieping museumconcept en opmaak programma van eisen tegen einde 2016.
Taak: aanleveren input wat betreft exploitatie en beheer voor projectdefinitie, voorbereiding beheer van de site vanaf overdracht haven-stad.
Het college keurt bovenstaande uitgangspunten voor het museumconcept en de projectstructuur goed.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
| CS | Uitwerken van het museumconcept in nauw overleg met AG VESPA en de strategische coördinatie/stadshavendienst en dit ter goedkeuring aan het college voor te leggen. |
| CS | Waardenstelling van de collectie vaartuigen op te starten. |