2016_CBS_05094 - Droogdokkeneiland - Plan van aanpak overdracht. Collegiale brief - Goedkeuring

Overdracht Eilandje: protocol Stad-Havenbedrijf

In de zitting van 16 februari 2009 (jaarnummer 197) werd het samenwerkingsprotocol tussen de stad en het Havenbedrijf Antwerpen goedgekeurd door de gemeenteraad. Dit protocol kwam tot stand in het kader van de uitvoering van fase 1 van het Eilandje (het zuidelijk deel bestaande uit de Oude Dokken, Montevideo- en Cadixwijk) die als beleidsdoelstelling was opgenomen in het bestuursakkoord 2007-2012.

In dit protocol werden nieuwe afspraken gemaakt tussen de stad en het Havenbedrijf over de gebiedsafbakening van het Eilandje, over de herbestemming en ontwikkeling van het gebied, over de aansturing van de ontwikkeling, over de wijze en de timing van de overdracht van het gebied, over het concessiebeleid op het gebied, over de baten en lasten die met de overdracht en de herontwikkeling gepaard gaan en tenslotte over de overdracht en het beheer van de dokken en de bijbehorende infrastructuur.

Een aantal zones werden echter uitgesloten uit het protocol, waaronder de droogdokkensite: het complex Algemene Werkhuizen Noord (AWN) op de Droogdokkenweg. Er werden nog geen aanvullende formele afspraken gemaakt in verband met de overdracht van het complex. Het Havenbedrijf bereidt intern een verhuis van haar diensten voor. Als einddatum voor activiteit op de huidige site wordt 31 december 2017 vooropgesteld. Een overdracht vanaf 1 januari 2018 is dan ook mogelijk. Er wordt nu een plan van aanpak voorgesteld om deze overdracht praktisch voor te bereiden. De denkoefening over de inhoudelijke invulling is reeds eerder van start gegaan.

De droogdokkensite

In 2011 maakte het ontwerpbureau Van Belle & Medina + Vogt, een globale visie op voor het Droogdokkeneiland.  Er werd een combinatie voorzien van een parkgedeelte aan de westzijde, het Droogdokkenpark, en een erfgoedsite met een maritiem museum ter hoogte van de droogdokkensite, het complex Algemene Werkhuizen Noord op de Droogdokkenweg.

Op basis van deze visie werd een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) voor het droogdokkeneiland opgemaakt, dat in september 2013 werd goedgekeurd. Het RUP voorziet gemengde functies op de site (groen en stedelijke functies) en er zijn drie bouwkaders afgebakend met stedelijke functies, waarvan één op de AWN-site ter hoogte van de huidige gebouwen, en één ten noorden van de site ter hoogte van de Suez- en Panamaloods.

In 2014 werd een haalbaarheidsstudie opgestart voor een maritiem museum op de Droogdokkensite. De studie werd uitgevoerd in opdracht van AG VESPA door Compagnie O architecten en onderzocht beide bouwkaders op de site. Ze toetste de beschikbare oppervlakte af aan het programma, maakte een inventaris van ontwikkelingsmogelijkheden en –beperkingen, onderzocht de faseerbaarheid en schetste een ruwe raming. Op 27 maart 2015 nam het college kennis van de resultaten van de haalbaarheidsstudie en besliste de AWN-site als voorkeurslocatie te weerhouden (jaarnummer 2473). Het college nam ook kennis van het planningstraject en besliste om de opmaak van de projectdefinitie en de architectuurwedstrijd nog deze legislatuur op te starten. Aan Cultuur, Sport, Jeugd en Onderwijs werd de opdracht gegeven om het museumconcept en het collectieplan voor de betreffende maritieme collecties verder uit te werken. AG VESPA kreeg de opdracht om de projectcoördinatie voor het Maritiem Museum op zich te nemen en een samenwerkingsovereenkomst voor volledige projectcoördinatie op te maken.

Op 3 april 2015 besliste het college om het project Maritiem Park in te dienen voor de negende oproep Stadsvernieuwing van de Vlaamse overheid en conceptsubsidie aan te vragen (jaarnummer 2740). Met deze subsidie wil de stad een programmatorisch masterplan voor de hele droogdokkensite laten opmaken. Op 19 oktober 2015 kende de Vlaams minister van Stedenbeleid de conceptsubsidie van 90.000,00 euro toe. Op 15 februari 2016 keurde het directiecomité van AG VESPA het bestek voor de conceptbegeleiding van het Maritiem Park Droogdokkeneiland goed en besliste het ter kennisname voor te leggen aan de raad van bestuur. Op 11 april 2016 besliste het directiecomité van AG VESPA om de conceptbegeleiding programmatorisch masterplan te gunnen aan het team 51N4E - ndvr - RebelGroup - Witteveen + Bos.

De overdracht van de droogdokkensite van Havenbedrijf naar stad Antwerpen moet tegelijkertijd op verschillende sporen gebeuren.

1. een juridische overdracht van de eigendom;
2. inhoudelijke voorbereiding van het toekomstig gebruik van de site door de stad Antwerpen;
3. praktische voorbereiding naar toekomstig beheer.

Feitelijke overdracht droogdokkensite

De droogdokkensite maakt geen deel uit van het protocol Haven-Stad. Het is echter logisch dat de overdracht geschiedt conform de afspraken die in dit protocol werden opgenomen, waaronder:

• het patrimonium van het Havenbedrijf  zal kosteloos en ‘vrij van lasten’ volledig aan de Stad worden overgedragen;
• als algemeen principe voor de over te dragen terreinen geldt dat degene die de baten van een nieuwe ontwikkeling draagt ook moet instaan voor alle bijbehorende lasten;
• met betrekking tot de sanering van de bodem en het grondwater wordt dit principe als volgt toegepast: de huidige eigenaar (het Havenbedrijf) zorgt voor de voorbereidende studies en bodemonderzoeken, attesten van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) en de eventueel door hen opgelegde sanering die noodzakelijk is in functie van een (theoretische) grondoverdracht met behoud van dezelfde bestemming. De nieuwe eigenaar (de Stad of een private ontwikkelaar) draagt de kosten voor eventuele bijkomende sanering die verbonden is aan de nieuwe bestemming (bijvoorbeeld wonen in plaats van havenactiviteiten) en voor eventueel grondverzet dat verbonden is aan de nieuwe ontwikkeling;
• in afwachting van de overdracht van een deelgebied zal de huidige eigenaar (het Havenbedrijf of concessionaris) als een goede huisvader instaan voor het dagelijks onderhoud van zijn gebouwen, constructies, installaties, terreinen of openbaar domein;
• in afwachting van een overdracht zal het Havenbedrijf ook instaan voor de renovatie- en restauratiewerken van de dokrand, de dokken en de bijbehorende infrastructuur tenzij de renovatie of restauratie van de infrastructuur niet omwille van havenactiviteiten maar op uitdrukkelijke vraag van de stad Antwerpen gebeurt.

Er wordt voorgesteld om de overdracht notarieel en contractueel voor te bereiden overeenkomstig deze principes.

Programmatorisch masterplan in functie van inhoudelijke invulling

Het is de bedoeling om de droogdokkensite te ontwikkelen tot een actieve en multifunctionele belevingsruimte met de maritieme collectie en de zorg voor varend erfgoed als spil. De site belichaamt de transitie van het Eilandje als post-industrieel havengebied tot nieuw stadsdeel met een hoge aantrekkingskracht.

De inhoudelijke invulling mag zich niet beperken tot het museale; een programmatorisch masterplan voor de hele site is noodzakelijk. Ook de fasering en de invulling van de site tussen 2018 (overdracht van de site door GHA) en 2023 (vermoedelijke opening museum) mag niet uit het oog verloren worden.

Om de overdracht verder inhoudelijk voor te bereiden wordt daarom een programmatorisch masterplan opgemaakt.

In mei 2014 werd hiervoor een aanvraag ingediend voor een conceptsubsidie van de Vlaamse overheid in het kader van de oproep stadsvernieuwingsprojecten. In oktober 2015 werd deze subsidie van 90.000,00 euro voor het project toegekend. In samenwerking met een regieteam vanuit Vlaanderen wordt een studietraject opgezet en is een multidisciplinair team aangesteld.

De opvolging van deze studie gebeurt door AG VESPA, vanuit diens regietaak Eilandje en Scheldekaaien. AG VESPA richt in functie van deze opvolging een ambtelijke stuurgroep op die advies verleent en rapporteert aan het overkoepelende Coördinatieoverleg Droogdokken.

Coördinatieoverleg Droogdokken

De overdracht van de site vanaf 1 januari 2018 moet financieel en operationeel voorbereid worden. Op basis van het programmatorische masterplan zal de vertaling gemaakt worden naar consequenties op vlak van budget, infrastructuur en personeel. Op belangrijke mijlpalen moet formele besluitvorming voorbereid worden.  Gezien de omvang en complexiteit van de toekomstige stedelijke invulling zal dit opgevolgd worden binnen het Coördinatieoverleg Droogdokken, getrokken door de coördinator transitie stedelijk havengebied. De volgende kabinetten zijn in het Coördinatieoverleg vertegenwoordigd:

• kabinet burgemeester;
• kabinet ruimtelijke ordening en stadsontwikkeling;
• kabinet cultuur, economie, stads- en buurtonderhoud;
• kabinet financiën, mobiliteit, toerisme;
• kabinet haven, industrie, werk.

Daarnaast is er een vertegenwoordiging van de volgende stedelijke diensten:

• AG VESPA;
• Cultuur, Sport, Jeugd en Onderwijs;
• Stadshavendienst;
• Stadsontwikkeling;
• Stadsbeheer.

 Het Havenbedrijf Antwerpen wordt gevraagd iemand af te vaardigen in dit overleg.

De voorbereiding van de toekomstige overdracht en latere exploitatie van de site (Maritiem Park) verloopt in volgende fases:

1. nu tot januari 2017: Conceptstudie programmatorisch masterplan: met behulp van de Vlaamse subsidies maakt een multidisciplinair team een masterplan op voor het volledige gebied;
2. januari 2017 – januari 2018: Technische en operationele voorbereiding overdracht site door stad Antwerpen. In kader van begrotingsopmaak 2018 noodzakelijke budget voor beheer en exploitatie van de site na overdracht bepalen en vastleggen.

Deze fasering loopt parallel met de timing voor het Maritiem Museum in functie van de organisatie van een ontwerpwedstrijd tijdens deze legislatuur, die door het college werd vooropgesteld.