2016_CBS_10522 - Studieopdracht infrastructurele noden toekomstig Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen - Bijdrage stad Antwerpen locatieonderzoek: shortlist mogelijke locaties - Goedkeuring

Het Fonds Culturele Infrastructuur (FoCI) van de Vlaamse overheid heeft met een schrijven aan de stad Antwerpen laten weten dat zij in opdracht van de huidige Minister van Cultuur, Jeugd, Media en Brussel een overheidsopdracht zal publiceren voor een onderzoeksopdracht naar de infrastructurele noden van een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum. De publicatie van deze onderzoeksopdracht is een volgende stap in een lang voortraject met betrekking tot de toekomstvisie en profilering van een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum en zou de opdrachtgever in staat moeten stellen hetzij een architectuurwedstrijd uit te schrijven hetzij een bestek in functie van een PPS-constructie op te stellen voor de bouw van een nieuw museum. Aan deze stap zijn reeds een onderzoekstudie in opdracht van de Vlaamse Bouwmeester en een onderzoekstudie in opdracht van het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) voorafgegaan.

Na het vastleggen van een toekomsttraject voor een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum dient een onderzoek naar de technische en infrastructurele noden worden opgestart waarin volgende vragen verder te onderzoeken zijn.

1. Wat zijn de infrastructurele noden van een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum? Hiervoor wordt er een behoeftestudie opgestart;
2. Welke locatie in Antwerpen is het meest geschikt voor een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum? Hiervoor wordt er een locatieonderzoek opgestart in samenwerking met de stad Antwerpen (zie verder)
3. Wat is de vermoedelijke all-in kost van een nieuw te bouwen Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum in Antwerpen?

Vooraleer een architectuurwedstrijd kan uitgeschreven worden of een PPS-constructie kan opgestart worden voor de bouw van een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum, moeten deze drie  vragen eerst onderzocht worden. Het eindresultaat van dit onderzoek resulteert in een presentatie die het antwoord op de 3 vragen bundelt. Deze presentatie moet de opdrachtgever in staat stellen om volgende stappen te kunnen ondernemen:

• verwerven van bouwrecht op de gekozen locatie;
• hetzij het uitschrijven van een architectuurwedstrijd voor de realisatie van een nieuw museumgebouw via Open Oproep Vlaamse Bouwmeester, hetzij het aanleveren van het behoefteprogramma in functie van een PPS-constructie voor een nieuw museumgebouw;
• de opmaak van een begroting met gespreide financiering en fasering.

De aflevering van het finaal eindrapport aan het opdrachtgevend bestuur is voorzien half mei 2017.

1 Programma

Een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum heeft onder andere volgende wenselijke en verder te onderzoeken kernpunten:

• hoofdgebouw (nieuwbouw) in Antwerpen;
• collectiepresentatie met vaste en wisselende collectie + tijdelijke tentoonstellingen;
• forum;
• reflectie;
• depot- en b&b-problematiek in ruimer Vlaams verband oplossen en niet te voorzien bij het hoofdgebouw.

Tijdens een eerste bijeenkomst tussen de stad en de opdrachtgever was er sprake van een grootte-orde van 18.000 m2, dat is zowat het dubbele van het huidige M HKA gebouw.  

2. Locatieonderzoek

De inplanting van een nieuw museumgebouw op de huidige locatie van M HKA draagt een hoge complexiteit in zich en is zeer risicovol vanwege andere eigenaars in het bouwblok. De opdrachtgever wil verder kijken dan de buurt van het huidige M HKA.

In overleg met de afdeling Ruimte (Stadsontwikkeling) van de stad Antwerpen, de Stadsbouwmeester en AG VESPA wenst het Fonds Culturele Infrastructuur een lijst te willen samenstellen met andere mogelijk belangrijke zicht – en stadsontwikkelingslocaties in Antwerpen die in aanmerking komen als locatie voor de bouw van een Toekomstig Vlaams hedendaags Kunstmuseum.

Bij aanvang van de onderzoeksopdracht (januari 2017) zal de opdrachtnemer deze lijst met de verschillende locaties aangereikt krijgen. In een eerste fase zal de opdrachtnemer via een QuickScan aan de hand van vastgelegde toetsingscriteria de verschillende locaties evalueren en reduceren tot  mogelijke locaties. Na goedkeuring en validatie door de stuurgroep onderwerpt de opdrachtnemer de gevalideerde locaties aan een uitgebreid locatieonderzoek op basis van hun eindanalyses zal de opdrachtgever uiteindelijk 1 locatie weerhouden.

Het locatieonderzoek verloopt in twee stappen:

1. In een eerste fase worden de voorgestelde locaties onderworpen aan een beperkt onderzoek (QuickScan) en geëvalueerd. De toetsingscriteria voor deze QuickScan worden opgesteld door de opdrachtnemer in samenspraak met de opdrachtgever. Na evaluatie worden 3 locaties weerhouden en ter goedkeuring voorgelegd aan de stuurgroep;
2. Na validatie van de behoeftestudie en van de weerhouden locaties door de opdrachtgever kan de tweede fase aanvangen. De goedgekeurde locaties worden onderworpen aan een uitgebreid locatieonderzoek waarbij de eigenschappen van de verschillende locaties met elkaar worden vergeleken aan de hand van toetsingscriteria. Voor elke locatie worden de criteria onderzocht: hieronder volgt een overzicht van de mogelijke toetsingscriteria. Deze lijst is niet-limitatief en wordt door de opdrachtnemer verder aangevuld en op maat gemaakt van de opdracht.

• bestemmingsfactoren;
• bouwmogelijkheden;
• omgevingsfactoren;
• milieutechnische factoren;
• budgettaire factoren;
• vastgoedfactoren.

Het resultaat van dit onderdeel moet de opdrachtgever in staat stellen het bouwrecht te verwerven op de gekozen locatie.

3. Van longlist (12) naar shortlist (4)

Op 8 november 2016 kwam de afgevaardigde bouwheer van de Vlaamse overheid (Facilitair bedrijf) samen met medewerkers van de afdeling Ruimte (Stadsontwikkeling), AG VESPA en de afdeling Kunsten (Cultuur en Sport) voor een eerste kennismaking.

Voorgesteld werd:

• een shortlist van mogelijke locaties kan door de stad aangeleverd worden die bij aanvang van de studieopdracht kan meegegeven worden aan de opdrachtnemer (uiterlijk CBS 2 december 2016);
• een ambtelijke klankbordgroep vanuit de stad is gedurende het verloop van het locatieonderzoek (zie hoger, fase 1 en 2) ter beschikking  om specifieke vragen omtrent de te onderzoeken gebieden verder te beantwoorden. Deze klankbordgroep bestaat uit afgevaardigden van de afdeling Ruimte (Stadsontwikkeling), afdeling Kunsten (Cultuur en Sport) en de Stadsbouwmeester en AG VESPA.

Gedurende de afgelopen weken heeft de klankbordgroep zich gebogen over mogelijke locaties die in aanmerking zouden kunnen komen voor de oprichting van een toekomstig Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA).

In de bijlagen bij dit besluit is een overzicht gevoegd van de longlist van 12 locaties: 

1. M HKA_Leuvenstraat en Zuiderpershuis (huidige locatie uitgebreid);
2. Zuidersluis;
3. Nieuw Zuid _kop Nieuw Zuid;
4. kop SK_Blue Gate;
5. Waagnatie;
6. Montevideopakhuis;
7. Loodsen Born in Antwerp;
8. Droogdokkenpark Maritiem Museum;
9. Stuivenbergziekenhuis;
10. Spoor Oost;
11. Nieuw Zurenborg;
12. Cultuurpark_Expo en Desguinlei 33.

Hierop werden volgende ruimtelijke en mobiliteitscriteria toegepast:

• bereikbaarheid (openbaar vervoer);
• strategische locatie in de stad;
• beeldbepalendheid;
• eigendomstructuur;
• brownfield;
• beschikbare oppervlakte;
• juridisch kader.

Vermits de opdrachtgever ook duidelijk aangeeft dat het project een stedenbouwkundige betekenis en meerwaarde moet bieden voor de omgeving, zijn  locaties in vergevorderde stadsontwikkelingsgebieden niet meer weerhouden.

Op basis hiervan, en op basis van de argumenten bij de criteria, terug te vinden in de overzichtsbijlage, werd de shortlist van 12 locaties gereduceerd tot 4 voorkeurslocaties:

1. M HKA_Leuvenstraat en Zuiderpershuis (huidige locatie, uitgebreid);
2. Zuidersluis;
3. Nieuw Zuid _kop Nieuw Zuid;
4. Stuivenbergziekenhuis.