2016_CBS_03978 - P+R - Algemeen concept - Goedkeuring

 

Vlotter verkeer, veiligere wegen en een modal split van 50/50 zijn de ambities van het Masterplan 2020 (goedgekeurd op 24 september 2010 door de Vlaamse regering). Voor de opvolging en uitrol van de verschillende infrastructuur- en mobiliteitsprojecten uit dit Masterplan werd eind 2011 een stadsbrede samenwerking opgestart. Hiervoor werd een multidisciplinair team samengesteld met experten op het vlak van ruimtelijke planning, mobiliteit, uitvoeringstechnieken, communicatie en participatie, die de voorbije jaren een nauwe samenwerking aangingen met de Vlaamse partners.

 

De verdere uitrol van dit Masterplan 2020 vormt de basis voor de acties 2014-2020 in het uitgebreide en verdiepte stedelijke mobiliteitsplan (goedgekeurd door de gemeenteraad op 2 maart 2015). In dit kader starten er dit jaar en de komende jaren in de stad Antwerpen verschillende werven die een grote impact zullen hebben op de mobiliteit in en de bereikbaarheid van de stad Antwerpen en de haven. Zowel het personen- als het vrachtvervoer zullen tijdens de verschillende werffasen hinder ondervinden. De hinder zal zich voordoen in de bredere regio rond de stad Antwerpen, maar in het bijzonder in het noordelijk, oostelijk en westelijk deel van de stad Antwerpen. Naar bereikbaarheid en doorstroming is er nood aan een doorgedreven minderhinderaanpak voor de stad Antwerpen. Daarom is minderhinder (1SMB05) als prioritaire doelstelling opgenomen in het meerjarenplan 2014-2019. Deze mindermaatregelen vallen uiteen in ‘harde’ of infrastructurele maatregelen en ‘zachte’ of gedragssturende maatregelen.

In september 2015 heeft de stuurgroep Impactmanagement dan, op basis van het studiewerk van BAM, beslist om prioriteit te geven aan de bouw van parkeergebouwen op de Park & Ride (P+R) locaties Linkeroever, Luchtbal, Merksem en Wommelgem. Op 23 oktober 2015 heeft het college kennis genomen van (onder andere) deze 'harde' infrastructurele maatregelen.

Nadat in januari 2016 door de stuurgroep Impactmanagement nog beslissingen zijn genomen omtrent de optimalisatie van de kostprijs en de prioritering van de P+R-uitbreidingen, heeft het politiek stuurcomité op 13 april 2016 beslist om P+R-gebouwen op te richten op de sites van Linkeroever, Luchtbal, Merksem en Wommelgem voor een totaal van 4.540 parkeerplaatsen en een kostprijs van bijna 60 miljoen euro:

• Merksem Keizershoek: uitbreiding tot 690 parkeerplaatsen;
• Wommelgem Rond Punt: uitbreiding tot 430 parkeerplaatsen;
• Linkeroever Parallelweg: uitbreiding tot 1.620 parkeerplaatsen;
• Luchtbal Havana: 1.800 nieuwe parkeerplaatsen.

De stuurgroep Impact Management had al op 27 maart 2015 vastgesteld dat er voor de parkeergebouwen bijkomende middelen nodig zijn, die redelijkerwijze niet vrijgemaakt kunnen worden in de reguliere middelen van de partners. Het gebruik van de P+R zal echter niet gratis zijn. Er moet gestreefd worden naar een exploitatiemodel dat zich maximaal terugverdient en dat minstens beheer en onderhoud dekt.

Algemeen concept
Vanuit de wetenschap dat er meteen verschillende P+R-gebouwen moeten ontworpen worden, is op vraag van de stad Antwerpen in de voorstudie van BAM gekeken naar een algemeen concept voor alle P+R-gebouwen rond Antwerpen: hoe kunnen we op een slimme manier aantrekkelijke gebouwen maken die de pendelaar kunnen verleiden hun wagen achter te laten aan de rand van de stad, zonder dat de kostprijs van deze gebouwen te hoog oploopt?

Momenteel loopt de studie voor vier (4) sites, maar in de toekomst zullen nog andere sites bestudeerd worden. Het algemeen concept moet bij die ontwerpen als richtlijn gehanteerd worden.

 

BAM heeft vanaf de start van de studie HUB cvba - gevestigd op Rijnkaai 22/201, 2000 Antwerpen - aangesteld als architect voor het ontwerp van de P+R-gebouwen en dus in eerste instantie de uitwerking van het algemeen concept.

  

De stad Antwerpen is voorstander van commerciële functies die beperkt zijn in omvang, het gebruik van de P+R ondersteunen en comfortabeler maken. 

 

Algemeen concept

HUB heeft een concept uitgewerkt om van de P+R-gebouwen een visitekaartje voor Antwerpen te maken voor bezoekers: herkenbaar langs de grote invalswegen, aantrekkelijk in gebruik en economisch in ontwerp. Het concept zet in op een kwalitatieve beleving voor de gebruiker en HUB refereert hiervoor naar de grandeur van de stationsgebouwen enerzijds, maar ook naar de fijnzinnige materiaalkeuzes die gebruikt zijn in de metrostations van Porto anderzijds. Ze willen met andere woorden een grootstedelijk gebaar maken om de bezoeker te verwelkomen, met details op maat van de gebruiker.
Het gebouw heeft geen dak en is een open constructie. Er is economisch gekozen voor een slimme, beeldbepalende constructie zonder gevel eerder dan een dure gevel als opsmuk voor een basale constructie. Uit grondig financieel onderzoek is gebleken dat houten balken een sterke, herkenbare, originele en ‘groene’ uitstraling creëren voor een beperkte meerkost. De houten balken zijn hoger, waardoor de plafonds hoger liggen, er meer daglichttoetreding is, er een groter veiligheidsgevoel heerst en het gebouw flexibeler wordt naar eventuele reconversie. De houten balken zullen gecombineerd worden met betonnen kolommen en betonnen, naadloze vloeren.
Voetgangers lopen zo veel mogelijk op aparte voetpaden, gescheiden van de autocirculatie, waardoor conflicten tussen auto’s en personen op piekmomenten van de P+R vermeden worden. Het is verkeersveiliger en zorgt voor een vlottere doorstroming in het gebouw.
Voor het comfort van de gebruiker en in kader van energiebesparing, wordt maximaal ingezet op toetreding van natuurlijk licht en lucht. Hiervoor worden, daar waar de terreinen het toelaten, patio’s in het gebouw voorzien en worden de voetpaden en de verticale circulatie hierop aangehaakt. De patio’s werken oriënterend in het gebouw, zodat minder signalisatie nodig zal zijn.

Op 11 september 2015 is dit concept een eerste maal voorgesteld aan de welstandscommissie. De welstandscommissie apprecieerde de “poëzie van de pragmatiek” en de zorgvuldige detaillering ten zeerste. Hout sloot volgens hen perfect aan bij het idee van de stadspoorten. Op 22 september 2015 is dit concept voorgesteld aan op het A-overleg. Ook voor hen genoot hout als constructiemateriaal de voorkeur, vooral omdat het recupereerbaar is, in tegenstelling tot beton.

Met dit algemeen concept heeft de stad een sterke basis voor het ontwerp van de P+R-gebouwen op de sites Linkeroever, Luchtbal, Merksem en Wommelgem, maar ook voor het ontwerp van P+R-gebouwen op toekomstige sites. De P+R-gebouwen worden functionele, economische, veilige maar ook aantrekkelijke parkeergebouwen: parkeergebouwen waar men wíl parkeren.

In het algemeen concept wordt een onderscheid gemaakt tussen generieke en specifieke keuzes. Generieke keuzes dienen altijd gevolgd te worden, specifieke keuzes moeten per site en opgave beoordeeld worden. Als voorbeeld voor de toepassing van het algemeen concept zijn de schetsontwerpen voor de sites Linkeroever, Merksem, Luchtbal en Wommelgem toegevoegd. Hieruit blijkt dat iedere site en opgave resulteert in een heel eigen ontwerp dat door de generieke keuzes wel gelijkaardig blijft aan de andere sites.

De schetsontwerpen dateren van maart 2016. Het parkeergebouw in Wommelgem was nog ontworpen op meer dan 600 parkeerplaatsen en dat op Luchtbal op minder dan 1.600 parkeerplaatsen. Intussen zijn de ambities bijgesteld naar een kleiner gebouw in Wommelgem (omwille van het reservatiegebied) en een groter op Luchtbal (omwille van maximaal dubbel gebruik van parkeerplaatsen).

De stad Antwerpen vraagt dan ook om zowel bij de P+R-gebouwen die nu gepland worden, als bij het ontwerp van elk nieuw P+R-gebouw dit algemeen concept te volgen.

Om de P+R-gebouwen te kunnen realiseren met bovenstaande kwaliteiten, maakt de stad Antwerpen middelen vrij voor een bijdrage. De stad Antwerpen zal 1.100,00 EUR bijleggen per parkeerplaats, of een kleine 10% van de bouwkost van de gebouwen. De stad Antwerpen zal deze middelen als toelage geven aan de bouwheer van de parkeergebouwen, in deze BAM.

De stad Antwerpen zal in ruil een pakket van eisen samenstellen, vertrekkende van het algemeen concept, en dit als randvoorwaarde meegeven aan de opdrachthouder van de P+R-gebouwen. De stad Antwerpen zal ook nagaan dat deze randvoorwaarden gevolgd worden in het ontwerp- en uitvoeringstraject.

Reservatiegebied

P+R Wommelgem en P+R Merksem zijn in reservatiegebied gelegen. Dit reservatiegebied is bedoeld voor de uitvoering van de A102. Vandaag is nog niet duidelijk hoe het ontwerp van de infrastructuur er concreet zal uitzien ter hoogte van de parkeergebouwen. Omgekeerd is vandaag wel de nood hoog om de parkeercapaciteit op deze sites te verhogen. Om de nodige capaciteit te kunnen voorzien, moeten parkeergebouwen van een aantal bouwlagen voorzien worden. Stevige constructies zijn dus onvermijdelijk.

P+R Merksem heeft een inplanting ten noorden van een leidingenstrook, hierdoor is een conflict van het gebouw met het tracé van de A102 minder dreigend.

Voor P+R Wommelgem kan verwacht worden dat het gebouw effectief zal moeten verwijderd worden wanneer de A102 wordt aangelegd. Om toch zo veel als mogelijk rekening te houden met het tijdelijk karakter van de gebouwen is gekozen voor houten liggers: ze zijn herbruikbaar en hout is een ecologisch interessant bouwmateriaal omdat het al bij productie heeft bijgedragen aan de vermindering van CO2. Er wordt dus gekozen om ook op deze locatie de eenvormige architectuur van de P+R-gebouwen door te trekken en de herkenbaarheid van de locatie als overstap voor combi-mobiliteit te versterken.

Mobiliteit

Alle locaties zijn geselecteerd omwille van hun strategische locatie aan wat vandaag de uiteinden van de stamassen van de tram zijn. Op die manier kan zo snel mogelijk een oplossing geboden worden aan mobiliteitsproblemen die zich vandaag al stellen. Overal waar een verhoging van de parkeercapaciteit gepland wordt met meer dan 200 parkeerplaatsen, is verplicht een mobiliteitsstudie uitgevoerd om te bekijken of er geen onaanvaardbare mobiliteitsproblemen worden gecreëerd door het nieuwe parkeergebouw. Het is belangrijk om te onderlijnen dat de P+R's een deel van het bestaande verkeer zullen opvangen waardoor de verkeersintensiteiten stroomafwaarts zullen afnemen. Door de uitbreiding van de P+R's en de versterking van het openbaar vervoer zullen de bestaande verkeersintensiteiten in de ruime omgeving verlagen.

Uit de mobiliteitsstudie voor P+R Merksem blijkt dat het kruispunt van de Bredabaan met de Hortsebaan zal blijven functioneren. De uitrit van de P+R zal op de Fortsteenweg georganiseerd worden en het verkeer kan bufferen op de ventweg van de Bredabaan. Plaatselijk moeten een aantal aanpassingen aan de Fortsteenweg uitgevoerd worden.

Uit de mobiliteitsstudie voor P+R Wommelgem blijkt dat het rond punt zelf kan blijven functioneren, maar dat de wachtrijen naar het rond punt toe wel een stuk langer worden.

Uit de mobiliteitsstudie voor P+R Luchtbal blijkt dat het kruispunt dat binnen het project Noorderlijn zal aangelegd worden, ontworpen is op maat van het mobiliteitsprofiel van de site. Er ontstaan dus geen mobiliteitsproblemen door het oprichten van het P+R-gebouw.

De mobiliteitsstudie voor de P+R Linkeroever is in opmaak, maar dit parkeergebouw wordt ontsloten door de nieuwe parallelweg. Deze parallelweg is ontworpen om de capaciteit van het parkeergebouw te kunnen afwikkelen.

De parkeergebouwen worden echte hubs van duurzame mobiliteit. Het is de bedoeling deelwagens, huurcamionettes, bedrijfsfietsen, enz. aan te trekken en een plaats te geven in het gebouw. 10% van de parkeerplaatsen zal voorzien zijn van een elektrisch laadpunt. Dit aantal kan op termijn uitbreiden naar 50%. Per parkeergebouw zullen ook vijf (5) snelladers voorzien worden. De fietsenstallingen worden gecombineerd met fietsreparatiepalen.

De stad Antwerpen zal samen met BAM een informatietraject opstarten voor de buurgemeentes, districten, belangengroepen en bewoners in de omgeving van de verschillende, geplande P+R-gebouwen.

Ondersteunende functies

De stad Antwerpen is voorstander van kleine, ondersteunende functies in de P+R-gebouwen. Ze verhogen de sociale controle. Ze hebben potentieel een meerwaarde voor het financiële model van de parkeergebouwen, maar dit dient verder onderzocht te worden. Sanitaire voorzieningen van deze functies kunnen gedeeld worden met de gebruikers van het parkeergebouw. De juridische context laat vandaag enkel op P+R Luchtbal en P+R Wommelgem deze ondersteunende functies toe.

Beheersstructuur

De P+R's zullen niet gratis zijn. Er moet een parkeervergoeding gevraagd worden om de kosten van de exploitatie en het onderhoud te kunnen dragen.

Bij betalend parkeren op de P+R moet ook gekeken worden naar de aanwezige parkeerplaatsen in de omgeving van de P+R. Dit moet onderdeel uitmaken van het informatietraject dat de stad Antwerpen, samen met de BAM, zal starten voor de buurgemeentes, districten, belangengroepen en bewoners in de omgeving van de verschillende, geplande P+R-gebouwen.

P+R Linkeroever wordt voorzien in de zuidelijke aansluitlus van de parallelweg op de N70 en Linkeroever. Hij wordt bediend door de vier premetro-tramlijnen die de Schelde kruisen. Voor drie van deze lijnen wordt dat in principe hun terminus.
Het P+R gebouw Linkeroever beantwoordt aan de milderende maatregel opgelegd in de plan-MER Oosterweelverbinding (2014) en maakt dan ook integraal deel uit van de bouwvergunning en aanbesteding van de infrastructuurwerken Linkeroever zoals door BAM wordt voorbereid. Het gaat voorlopig enkel om een parkeergebouw daar het GRUP op deze locatie geen commerciële functies toelaat. Het gebouw wordt momenteel ontworpen voor 1.620 parkeerplaatsen. Het parkeergebouw wordt opgebouwd met drie beuken met daartussen de nodige patio’s om maximale daglichttoetreding mogelijk te maken.
Het bouwvergunningsdossier wordt geïntegreerd in de bouwaanvraag voor de Infrastructuurwerken Linkeroever (indiening voor de zomer 2016).
De bouw is onderdeel van de gunningsprocedure Infrastructuurwerken Linkeroever. Contractsluiting is voorzien in juni 2017, start van de werken in het najaar van 2017. De bouw van de P+R is voorzien tijdens de eerste 18 maanden van het project Linkeroever.

P+R Luchtbal

P+R Luchtbal wordt voorzien ten oosten van de Ekersesteenweg, vlak bij de Noorderlaan en het aansluitingscomplex Ekeren op A12. Hij wordt geïntegreerd met de tramterminus die aangelegd wordt in het project Brabo 2 en zal dus bediend worden door nieuwe tramlijnen.
Voor P+R Luchtbal loopt een MER- en RUP-procedure waarin naast een zone voor grootschalige detailhandel ook een zone voor een parkeergebouw wordt voorzien. Voor de grootschalige detailhandel is daarbij een maximale parkeernorm van 1.500 parkeerplaatsen vastgelegd en voor de P+R de stedelijke ambitie van 1.200 parkeerplaatsen. Deze normen zijn meegenomen in de mobiliteitseffectenrapportage (Mober) waarbij rekening wordt gehouden met overlap tussen beide functies. Het parkeergebouw wordt ontworpen voor 1.800 parkeerplaatsen gespreid over zeven verdiepingen (hoogbouw), in twee delen gescheiden door de stijg- en daalinfrastructuur, in twee fasen te bouwen. Indien gewenst kunnen bijkomende parkeerplaatsen door de retailer op eigen terrein voorzien worden. De eerste fase (publieke P+R) kan aansluiten op de fasering van de werken aan de Noorderlijn en benut worden van zodra een tramontsluiting is gerealiseerd (Beschikbaarheidscertificaat tramontsluiting in Brabo 2 vastgelegd op 28 februari 2017). De tweede fase (gemengde publiek/private parkeerfaciliteit) wordt gebouwd van zodra de terreinen van het containerpark beschikbaar zijn.
Bouwaanvraagdossier wordt opgemaakt tegen juli 2016. De bouwvergunning kan verleend worden indien eerst het RUP finaal is goedgekeurd. De aanbesteding wordt parallel opgestart zodat de bouw van fase 1 vanaf zomer 2017 kan starten. 

P+R Merksem

P+R Merksem is een uitbreiding van de bestaande P+R Keizershoek op de Bredabaan op minder dan 1 km van het aansluitingscomplex Kleine Bareel. Hij wordt bediend door premetro trams 2 en 3 aan hun terminus. P+R Merksem kan vergund worden binnen het bestaande BPA Keizershoek dat voorziet in P+R. Het BPA laat geen commerciële functies toe. De P+R bevindt zich in de reservatiestrook voor de aanleg van de A102. Echter is de inplanting wel aan de noordelijke zijde van de leidingenstrook. Hierdoor is een mogelijk conflict van het gebouw met het tracé minder dreigend. De Mober voor deze P+R laat zien dat de voorgenomen uitbreiding van aantal parkeerplaatsen tot 690 vlot afwikkelbaar zal zijn. Het bouwaanvraagdossier wordt opgemaakt tegen juli 2016 met aansluitend aanbesteding zodat de bouw vanaf zomer 2017 kan starten.

P+R Wommelgem

P+R Wommelgem is een uitbreiding van de bestaande P+R aan de afrit Wommelgem op de E313 en de R11. Deze terminus wordt bediend door premetro tramlijn 8 die nu al via de Reuzenpijp tot het centraal station rijdt en met de nieuwe open helling die in Brabo 2 wordt gerealiseerd zal doorrijden over de zuidelijke Leien (beschikbaarheidscertificaat 31 mei 2017).
De P+R Wommelgem kan vergund worden onder de planologische context van gebied voor overstap in de afbakening van het Grootstedelijk Gebied Antwerpen. Ook deze locatie ligt echter in de reservatiestrook A102. De vergunning is bijgevolg tijdelijk (tien jaar). Op deze locatie kan ook verwacht worden dat het gebouw effectief zal moeten worden verwijderd wanneer de A102 wordt aangelegd. Dit houdt in dat speciale aandacht besteed wordt aan het modulaire karakter en de mogelijkheid om onderdelen van het gebouw bij demontage te recupereren.
Uitbreiding op maaiveld is niet haalbaar binnen de gestelde timing van beschikbaarheid van de prioritaire P+R, wegens zonering van het naastliggend gebied als parkgebied. De Mober voor deze P+R laat zien dat een uitbreiding tot 690 parkeerplaaten nog afwikkelbaar is op de omliggende wegenis, maar dat de wachtijen op R11 beduidend zullen toenemen. Daarom wordt voorgesteld om de uitbreiding te beperken tot 400 à 450 parkeerplaatsen.
Er wordt geopteerd om ook op deze locatie de eenvormige architectuur van de P+R gebouwen door te trekken en de herkenbaarheid van de locatie als overstap voor combi-mobiliteit te versterken. Het bouwaanvraagdossier wordt opgemaakt tegen juli 2016 met aansluitend aanbesteding zodat de bouw vanaf zomer 2017 kan starten. 

Twee van de vier voorliggende locaties zijn gelegen in zones bestemd in het gewestplan als reservatiegebied (algemeen stedenbouwkundig voorschrift artikel 18 punt 7.3 bij het vastgesteld gewestplan Antwerpen (K.B. 03.10.79, gewijzigd met BVR 27.10.98 en BVR 07.07.00). Het reservatiegebied is bedoeld voor de uitvoering van de A102.

Vergunningen voor constructies in reservatiegebied kunnen aangevraagd worden volgens de in grondkleur aangegeven bestemming en zolang ze tijdelijk zijn. Voor de parkeergebouwen in reservatiegebied gelegen zal een tijdelijke vergunning worden aangevraagd voor de duur van de werken, dus zo’n tien jaar. Bij aanleg van de infrastructuur waarvoor het reservatiegebied bedoeld is, moeten de constructies verwijderd zijn, tenzij ze de aanleg van de infrastructuur niet hinderen.

 

Ondersteunende functies zijn mogelijk in:

• P+R Wommelgem: "zone voor overstap" in GRUP Afbakening grootstedelijk gebied Antwerpen;
• P+R Luchtbal: "zone voor centrumfuncties" in RUP Havana.

In juni (Linkeroever), augustus (Luchtbal) en het najaar (Merksem en Wommelgem) zullen de stedenbouwkundige vergunningen aangevraagd worden voor de parkeergebouwen.

De uitvoering van de parkeergebouwen start medio 2017 en afhankelijk van de grootte van de gebouwen zullen de werken één tot anderhalf jaar duren.