2016_CBS_09962 - Stad aan het Water. Eilandje Fase 2 - Ontwikkelingsstrategie Innovatieve Stadshaven - Goedkeuring

De stad Antwerpen heeft in haar meerjarenplan 2014-2019 een budget van 200.000 euro ingeschreven op het project Eilandje fase 2 op het boekingsadres 1SWN060102P07222/224/515. In 2016 is 20.000 euro voorzien, in 2017 een bedrag van 80.000,00 euro en in 2018 een bedrag van 100.000,00 euro.

Ontwikkelingsstrategie in 2 fasen

De herontwikkeling van het Eilandje gaat uit van de transformatie  van een voormalig havengebied naar een nieuw stedelijk gemengd gebied.  Deze herontwikkeling zal in twee fasen verlopen, met focus op twee deelgebieden :

• Eilandje fase 1 : de omgeving van het Willem- en het Bonapartedok, de Montevideowijk,  de Cadixwijk en het Droogdokkeneiland.
• Eilandje fase 2: het Kempeneiland, de omgeving langs de Noorderlaan-Asiadok en het Mexico-eiland.

Deze gefaseerde aanpak  op maat van de bestaande marktdynamiek laat toe dat :

• de binnenstad geleidelijk aan het deelgebied Eilandje fase 1 inneemt;
• de huidige aanwezige economische bedrijvigheid in het deelgebied Eilandje fase 2 kan behouden worden in afwachting van de toekomstige ontwikkeling van Eilandje fase 2, zolang het de toekomstmogelijkheden van een herontwikkeling niet hypothekeert.  

De herontwikkeling van Eilandje Fase 1 is bijgevolg maatgevend voor de bestaande concessies en gebruiken in Eilandje Fase 2.

Protocol stad en Haven regelt grondoverdracht

Op 16 februari 2009 (jaarnummer 197) keurde de gemeenteraad het samenwerkingsprotocol goed tussen de stad Antwerpen en het Gemeentelijk Havenbedrijf . Dit protocol regelt de grondoverdracht in functie van de herontwikkeling van het Eilandje.  Dit protocol heeft twee belangrijke uitgangspunten :

1. Het 'gebied Eilandje' is bestemd voor stadsuitbreiding.  Met uitzondering van de dienstgebouwen van het Havenbedrijf zal het patrimonium (grondgebied) volgens afgebakende deelgebieden gefaseerd overgedragen worden aan de stad.  Tot op heden werden de deelgebieden Oude Dokken, de Montevideowijk, de Cadixwijk horende tot de eerste ontwikkelingsfase van het Eilandje reeds overgedragen . De overdrachten voor de Kempenstraat en een deel van het Droogdokkeneiland zijn in voorbereiding.
2. De contractuele termijnen van lopende concessies op het Eilandje worden gerespecteerd.  Het Havenbedrijf staat geen nieuwe concessies of concessieverlengingen toe of kort geen termijnen in zonder akkoord van de stad Antwerpen.  Volgende uiterste concessietermijnen werden geformuleerd voor de verschillende deelgebieden;

• 31 december 2008 voor Oude dokken, Montevideo en Cadix;
• 31 december 2008 voor Droogdokkeneiland;
• 31 december 2019 voor het deelgebied Noorderlaan (Asiadok);
• 31 december 2024 voor het Mexico-eiland;
• 31 december 2024 voor het Kempeneiland.

Deze fasering werd opgesteld in functie van een gefaseerde ontwikkeling tot stedelijk gebied.

Concessieverlengingen waarvan de einddatum de uiterste datum niet overschrijdt, kunnen door het Havenbedrijf autonoom worden toegekend. Enkel in onderling overleg tussen de stad Antwerpen en het Havenbedrijf kan van deze vastgestelde uiterste concessiedatum worden afgeweken.

Aangezien Eilandje fase 1 nog een potentieel heeft van circa 200.000 m² te ontwikkelen vloeroppervlakte, wordt voorgesteld om de huidige ontwikkelingsstrategie en de daaraan gekoppelde uiterste concessietermijnen voor de drie deeleilanden van Eilandje fase 2 algemeen te evalueren en te herzien.

“Denknota verdere ontwikkeling, Eilandje Fase 2, Antwerpen”

AG VESPA organiseerde  twee denkdagen op 14 en 23 juni 2016 en nodigde hierbij verschillende stadsdiensten, kabinetten, interne en externe partners uit.  Doel was om een visie en uitgangspunten te formuleren over de toekomstige positionering en de bestemming van Eilandje fase 2.  De synthese van deze beide dagen werd samengevat in een “Denknota verdere ontwikkeling, Eilandje Fase 2, Antwerpen”. Deze nota wordt als bijlage toegevoegd aan dit besluit en tevens ter kennisneming voorgelegd.

Vertrekkende vanuit een gebiedsanalyse werden een aantal ruimtelijke en programmatorische toekomstscenario’s voorgesteld.  Daarnaast werden de verschillende sturende mechanismen, structuren alsook lopende (bovenlokale) projecten en processen in de omgeving in beschouwing genomen. Op basis hiervan werd een werkhypothese geformuleerd voor een ontwikkelingsstrategie voor Eilandje fase 2.

 “Innovatieve Stadshaven” als hypothese

 “Innovatieve Stadshaven” wordt als werktitel en hypothese naar voor geschoven als meest valabele scenario voor de toekomst van Fase 2 van het Eilandje.  Het concept van de 'Innovatieve Stadshaven' is gestoeld op vijf uitgangspunten :

1. Verknopen van Stad en Haven

Eilandje fase 2 wordt een innoverende stadshaven waar de stad en haar economische activiteiten kunnen aansluiten op internationale en regionale waternetwerken van economisch belang.  De cruciale uitdagingen en geformuleerde onderzoeksvragen hierbij zijn:

• Hoe kan de stad zich als productie- en consumptie-eenheid promoten in een stadshaven, als tussengebied tussen de logistieke haven en de residentiële woonstad?
• Hoe wordt de haven terug een deel van de stad en van de stedelingen?
• Hoe worden de  economische activiteiten binnen een woonstad behouden, waar werk en productie steeds meer in de verdringing zijn gekomen ?

2. Voeren van een gericht locatiebeleid

Eilandje fase 2 neemt  een prominente positie in als economisch relevant gebied tussen zeehaven en achterhaven (Economisch netwerk Albertkanaal).  

• Deze positie krijgt expliciet gestalte aan Asiadok-Straatsburgdok-Kattendijkdok, daar waar er primordiale waterverbindingen mogelijk zijn. Bij voorkeur wordt dit gekoppeld aan een duurzame ontsluiting van het gebied en zijn omgeving via het water.
• Het watergebonden karakter en economische activiteiten zijn belangrijke afwegingscriteria om een verlenging langer dan de langstlopende concessie te evalueren.  Voorrang wordt gegeven aan  innoverende, duurzame én stadsgebonden bedrijven die op een slimme en multimodale wijze de site weten te valoriseren, en hiermee een bijdrage weten te leveren aan de verknoping van economische activiteiten in combinatie met de residentiële woonstad .
• De ruimtelijke scheiding tussen residentiële ontwikkelingen en de zwaardere economische functies wordt niet langer gelegd in het midden van de watervlakken, maar wordt als barrière wezenlijk vertaald óp de eilanden zelf. Voortschrijdend inzicht leert dat geluid zich makkelijk voortzet over watervlakken en dat daardoor conflicterende activiteiten  en bestemmingen rondom eenzelfde dok niet of moeilijk verenigbaar zijn (bijvoorbeeld wonen aan Houtdok-Zuidkaai versus havenactiviteiten aan Houtdok-Noordkaai). De ontwikkeling en fasering per deeleiland zal daarom steeds gebeuren vanuit het perspectief van aan de dokranden tot aan de overzijde van het dok.

3. Toekomstgericht plannen

Eilandje fase 2 staat voor  een toekomstgericht klimaatresistente ontwikkeling die zich inschrijft en inspeelt op bovenlokale planprocessen zoals  de haalbaarheidsstudie Schijn-Schelde-verbinding. Tevens dient onderzocht te worden hoe de kernstad kan verbonden worden via de groene ruimte van de Singel van Zuid tot Noord over het Eilandje tot aan de Schelde.

4. Voeren van een actieve grondregie

Voor het Eilandje fase 2 als innoverende stadshaven wordt een (pro)actieve grondregie en -beleid gevoerd door :

• de unieke publieke grondpositie ter hand te nemen en in te zetten om het gebied als Stadshaven te positioneren. Vervroegde overdracht van het grondgebied met bijbehorende concessies dienen geregeld te worden zodat er een actieve grondregie kan worden opgezet om de gewenst profilering van het gebied te kunnen bereiken;
• de maximale concessietermijnen voor de drie deeleilanden van de tweede fase algemeen te verlengen, aangezien er binnen de gemengde stedelijke ontwikkeling van Eilandje fase 1 nog circa 200.000m² ontwikkelingspotentieel is;
• de maximale concessietermijnen worden afgestemd op de nu langst lopende concessies op elk deeleiland.  Dit betekent concreet dat wordt voorgesteld om de maximale eindtermijn voor de concessies per deelgebied als volgt vast te leggen:

• Kempeneiland                               31 december 2024
• Asiadok-Noorderlaan                     31 december 2030
• Mexico-eiland                               31 december 2044

Zo komen de drie deeleilanden op een logische en gestructureerde manier vrij van concessies en kunnen er in functie van de toekomstige ontwikkelingsstrategieën nieuwe afspraken worden gemaakt. Hierbij kunnen verlengingen langer dan de einddatum overwogen worden voor eindgebruikers waarvan de activiteiten en het toekomstperspectief reeds passend zijn of worden aangepast aan de gewenste ambitie en uitgangspunten voor de innovatieve stadshaven. Hiervoor kunnen ook herlokalisaties worden voorgesteld binnen het projectgebied. Er worden geen ontwikkelingsconcessies goedgekeurd, enkel verlengingen in functie van eindgebruikers en daarbij horende investeringen.

5. Opmaken van een masterplan en uitwerken van een pilootproject

Voor Eilandje fase 2 wordt een meerledige studieopdracht uitgeschreven om het idee van de innoverende stadshaven te concretiseren en te vertalen in een masterplan met volgende componenten:

• Een  totaalvisie ‘innovatieve stadshaven’ dat door ruimtelijk en economisch onderzoek verder uitgewerkt en concreter wordt gemaakt. Er worden kernwaarden en indicatoren bepaald op basis waarvan de toekomstige vestigingen kunnen getoetst worden. Deze visie moet op basis van een marktonderzoek de nodige realiteitszin krijgen.

• De ruimtelijk structuur voor elk van de deeleilanden wordt uitgetekend met een duidelijke zonering en ontsluitingsstructuur . Dit levert krijtlijnen op die maatgevend/sturend zijn voor :

• het huidige concessiebeleid, concrete acties of herbestemmingsvragen.
• lopende en bovenlokale onderzoekstrajecten

Voorbeeld is de haalbaarheidsstudie Schijn-Scheldevallei . Deze studie zal uitspraken doen over wat wellicht de barrière/buffer zal kunnen worden tussen de economische dominante en residentiële stedelijke functies op het Mexico-eiland.

• Het Kempeneiland als pilootproject, waar de langslopende concessie de grootste beperking oplegt ( slechts tot 31 december 2024). Dit is het eiland dat bij uitstek het meest onder invloed staat van de stedelijke ontwikkeling in het zuiden (ZNA, tram en nieuwe ontsluiting) en in het westen (jachthaven Kempische Dok en Cadix). De voormalige vrachtwagenparking op het eiland kan bij de verdere uitwerking meteen als testcase van de ‘doorschuifmanager’ uit Labo Werk worden ingezet. Deze vrijgekomen locatie (na werf van ZNA) is prima om gewenste stedelijke bedrijvigheid aan te trekken en een plek te geven. Deze uitwerking zal meteen ook de juiste randvoorwaarden kunnen bepalen voor de nieuwe brugverbinding over het Asiadok die noodzakelijk is om de Cadixwijk volledig te kunnen ontwikkelen. De ingebouwde barrièrewerking van de nieuwe ontwikkelingen tussen stedelijk-residentiële karakter en de mogelijks hinderlijke bedrijven moet op dit deeleiland expliciet worden onderzocht en uitgewerkt.

• Bijzondere havengebonden gebouwen en infrastructuur kunnen binnen het concept van innoverende stadshaven verbeeldend werken, en als hefboomprojecten een nieuwe toekomst mee aankondigen zoals het pomphuis en het nieuwe havenhuis doen. Een ruimtelijk-architecturale analyse en een eventuele herbestemmingsonderzoek wordt opgestart. Hierbij wordt (niet limitatief) gedacht aan;

• de Wijnsilo op het Kempeneiland;
• de Silo op de hoek van het Asiadok en Hardevoort;
• de oude brugconstructies of bruggenhoofden;
• de oude loodsen langsheen Asiadok;
• enzovoort.

Uit het samenwerkingsprotocol tussen de stad Antwerpen en het Havenbedrijf. Overdracht gronden. 16 februari 2009

Bij uitvoering van dit samenwerkingsprotocol zullen de diverse deelgebieden van het Eilandje stapsgewijs mits aparte aktes aan de stad of AG VESPA (of een aangestelde derde) overgedragen worden. De overgedragen gronden zullen dan deel uitmaken van het financieel patrimonium dat door AG VESPA (of een aangestelde derde) beheerd wordt.