2017_CBS_08536 - Eerstelijnszones - Vorming eerstelijnszones - Goedkeuring

Het Vlaamse zorglandschap is op een erg gefragmenteerde wijze georganiseerd en vanuit te veel verschillende structuren. Het toekomstbeeld van hoe zorg zou georganiseerd moeten zijn om in te kunnen spelen op het toenemend aantal zorgvragen, is discipline en sector overstijgend en veronderstelt een integrale benadering van de persoon met een zorg- en ondersteuningsnood. De gezondheidssector en de welzijnssector moeten hiervoor op een meer structurele en geformaliseerde manier gaan samenwerken.

Om deze sectoren actief te ondersteunen om interdisciplinair en integraal te gaan werken, worden op drie niveaus structuren opgericht, gefinancierd vanuit Vlaanderen: eerstelijnszones (75.000-125.000 inwoners), regionale zorgzones (400.000 – 500.000 inwoners) en het Vlaams Instituut voor de Eerste Lijn. De focus ligt in een eerste fase op de afbakening van de eerstelijnszones. In een latere fase voeren de partners actief in een eerstelijnszone volgende opdrachten uit:

• intersectorale en interdisciplinaire samenwerking stimuleren;
• inhoudelijke afstemming van preventie, curatie, begeleiding, ondersteuning, rehabilitatie in welzijn en gezondheid realiseren;
• ondersteuning van de praktijk en dienstverlening onder andere bij toepassing (nog te ontwikkelen) methodiek geïntegreerde zorgplanning;
• detectie van noden en behoeften bij de bevolking;
• ondersteuning van lokale besturen bij buurtgerichte zorg.

Op basis van het aantal inwoners zouden er in Antwerpen in principe vier eerstelijnszones moeten gevormd worden. Domus Medica, de grootste Vlaamse huisartsenvereniging, heeft hiervoor reeds een voorstel uitgewerkt dat op dit moment met de verschillende betrokken partners afgetoetst wordt. Voor de concrete afbakening wordt rekening gehouden met historische gegroeide samenwerkingsverbanden. De afbakening ligt nog niet vast en vormt een belangrijk onderdeel van de gesprekken die tussen de verschillende vereiste partners zullen gevoerd worden. Deze verplichte partners zijn:

• openbare besturen: alle gemeentebesturen uit de zone (inclusief OCMW);
• beroepsbeoefenaars in de eerstelijn: huisartsen, thuisverpleegkundigen, kinesitherapeuten, tandartsen en apothekers;
• geestelijke gezondheidszorg: psychologen, eerstelijnspsychologische functie, GGZ-partners;
• diensten of centra, indien aanwezig in de eerstelijnszone: gezinszorg en aanvullende thuiszorg, oppashulp, lokale dienstencentra, maatschappelijk werk van de ziekenfondsen, centra voor algemeen welzijnswerk (CAW), woonzorgcentra, Huizen van het Kind;
• erkende verenigingen van gebruikers en mantelzorgers, indien aanwezig in de eerstelijnszone.

Om de vorming van deze zones in goede banen te leiden neemt de stad Antwerpen als lokaal bestuur een trekkende rol op. Deze wordt als volgt ingevuld:

• als lokaal bestuur is de stad Antwerpen penhouder voor de vier eerstelijnszones en dient de stad Antwerpen het dossier in;
• als lokaal bestuur formuleert de stad Antwerpen samen met de andere partners antwoorden op de vragen die gesteld worden om het dossier te kunnen indienen.

Het dossier dat ingediend moet worden voor Vlaanderen bestaat naast de afbakening en de formele engagementen van de verplichte (en optionele) partners uit een antwoord op een aantal inhoudelijke vragen en motivatiecriteria. Hiervoor maakt de stad Antwerpen zelf een voorstel op dat wordt afgetoetst en aangevuld door de overige partners.

Het gaat concreet over volgende vragen.

• Waarom vinden de indieners de voorgedragen zone geschikt als eerstelijnszone?
  • Is de voorgestelde afbakening een coherente eerstelijnszone waar intersectorale samenwerking tussen gezondheid, welzijn en lokaal bestuur bevorderd wordt?
  • Welke intersectorale samenwerkingen tussen welzijns- en gezondheidsorganisaties bestaan er al in de voorgestelde eerstelijnszone?
  • Kan er al een plan van aanpak voor de realisatie van de meest prioritaire opdrachten van de eerstelijnszone opgemaakt worden?
• Welke is de gedeelde visie over geïntegreerde eerstelijnszorg?
  • Op welke prioritaire thema’s en doelgroepen willen we inzetten binnen elke eerstelijnszone?
  • Is er een consensus tussen de verplichte en optionele partners over wat we begrijpen onder geïntegreerde eerstelijnszorg?
  • Hoe zullen we de werking van de eerstelijnszone evalueren en bijsturen?
• Welke engagementen willen de partners opnemen?
• Welke concrete  bijdrage kan elke partner leveren aan de werking van de eerstelijnszone (personeel, financiële middelen, middelen in natura, enzovoort)?

Als lokaal bestuur is de stad Antwerpen de meest geschikte partner om de trekkende rol op te nemen omdat:

• de stad Antwerpen de patiënt/burger vertegenwoordigt en geen beroepsgroep;
• de stad Antwerpen een neutrale partner is;
• de stad Antwerpen geografisch overkoepelend is;
• de stad Antwerpen vanuit het stedelijke gezondheidsbeleid werkt aan een geïntegreerde eerstelijnszorg;
• de stad Antwerpen de regie voert over het lokaal sociaal beleid;
• de stad Antwerpen indien nodig als overkoepelende en neutrale partner kan bemiddelen tussen verplichte partners.

Andere partners en hun rol

Op een startmoment op 14 september 2017 werden alle aanwezige partners bevraagd over de rol die zij zichzelf zien opnemen: trekker, ondersteuner of deelnemer. Afhankelijk van wie welke rol wenst op te nemen, zullen verdere taakafspraken gemaakt worden.

Relevante ziekenhuisnetwerken worden meegenomen als optionele partners.

Interne afstemming

Binnen de administratie van de stad Antwerpen wordt een interne stedelijke werkgroep opgericht waarin minimaal de bedrijven/diensten vertegenwoordigd zijn die een verplichte partner zijn en werken aan de uitvoering van het gezondheids- en welzijnsbeleid (onder andere OCMW, Huis van het Kind, gezondheid, enzovoort). Deze werkgroep concretiseert de visie en de engagementen die de lokale overheid kan en wil opnemen om de werking van een geïntegreerde eerstelijnszorg te ondersteunen.

Op 26 mei 2015 (jaarnummer 280) keurde de gemeenteraad de aanpassing meerjarenplan 2014-2019 en budgetwijziging 2015 goed. Met deze beslissing werd eveneens de scherp gestelde doelstelling gezondheid goedgekeurd. Eén van de actieplannen hieronder luidt: “De toegankelijkheid van eerstelijnszorg is verbeterd". Eerstelijnszorg is een belangrijke toegangspoort tot zorg. Een laagdrempelige toegang tot de eerstelijnszorg verbetert de gezondheidssituatie van de burger. De stad wil de Vlaamse beleidsintenties om de eerstelijnszorg te optimaliseren ondersteunen.

Met de conclusies van de eerstelijnsconferentie van 16 februari 2017 met als thema 'De reorganisatie van de eerste lijn in Vlaanderen' kregen de Vlaamse beleidsintenties concreet vorm. De in juli 2017 verstuurde Vlaamse omzendbrief ‘Oproep tot de vorming van eerstelijnszones’ zette het effectieve hervormingstraject van de eerstelijn in. Deze oproep is de start van een proces dat zich verder zal ontvouwen tussen vandaag en 2025.

Als lokaal bestuur is de stad Antwerpen één van de vereiste partners voor de vorming van een eerstelijnszone. Ten laatste op 31 december 2017 moeten voorstellen tot afbakening van eerstelijnszones ingediend zijn.