2017_CBS_08539 - Sociale Planning - Ruimtelijke veiligheid. Invoering adviesplicht ruimtelijke veiligheid bij ruimtelijke ingrepen - Goedkeuring

De aspecten ruimtelijke veiligheid en leefbaarheid komen vaak pas aan de oppervlakte bij oplevering en ingebruikname. Thema’s als veiligheidstoezicht, sociale controle, (potentiële) gebruiksconflicten, leesbaarheid, barrières, veiligheidsperceptie en leefbaarheidsbeheer komen soms onvoldoende of te laat aan bod in het ontwerpproces. Ook worden kansen om tot een evenwichtiger ruimtegebruik te komen, door bijvoorbeeld het aantrekken van een diverser gebruikersprofiel of nieuwe gebruikersgroepen, niet altijd optimaal benut. Dit geldt zowel voor publieke als private projecten publieke ruimte. Op basis van deze vaststelling wordt voorgesteld om een adviesplicht ruimtelijke veiligheid in te voeren bij een selectie van projecten met betrekking tot publieke ruimte. Het aspect leefbaarheid en ruimtelijke veiligheid dient structureel te worden verankerd in het ontwerpproces  van een  publieke ruimte (ogeacht of dit publiek of privaat is). Net zoals dit nu al gebeurt voor groen, mobiliteit, enzovoort.

Binnen het kader van de adviesplicht ruimtelijke veiligheid wordt een ruime definitie van het concept 'ruimtelijke veiligheid' gehanteerd.  Het advies ruimtelijke veiligheid brengt de situatie op vlak van ruimtegebruik, leefbaarheid en veiligheid (incl.subjectieve beleving) van de huidige ruimtelijke inrichting in kaart en doet aanbevelingen voor het nieuwe ontwerp.

Concreet kan het advies ruimtelijke veiligheid adviseren over volgende aspecten.

• Ruimtelijke veiligheid               

Wat is de situatie op vlak van sociale controle: is er voldoende avondpassage, bewoning/activiteit op gelijkvloers, ook ’s avonds? Is er een verlichtingsplan? Houdt het inrichtings- en beheerplan groen rekening met voldoende doorkijk? Inplanting veiligheidscamera’s?

• Leefbaarheidsbeheer na oplevering                    

Kan extra toezicht vermeden worden via infrastructurele ingrepen? Advisering rond eventueel afsluitbeheer  (binnengebieden, ANPR, verdwijnpalen, enzovoort)? Verwachten we intensief gebruik dat het onderhoudsschema impacteert?

• Profiel gebruikers: wie gebruikt de ruimte?                            

Welke groepen zien we? Maar ook wie zien we niet? Waarom? Is er claimgedrag waardoor sommige gebruikers de plek mijden? Welke vandaag niet aanwezige gebruikersgroepen kunnen zorgen voor een evenwichtiger ruimtegebruik in het nieuwe ontwerp?

• Profiel gebruik: hoe wordt de ruimte gebruikt?                  

Wat is het gewenste gebruik van de ruimte? Welk informeel gebruik zien we vandaag in de huidige toestand? Bedreigt of versterkt dit spontaan gebruik de leefbaarheid? Kunnen we misbruik in het nieuwe ontwerp voorkomen waar nodig?

• Piekmomenten en conflicten intensiteit gebruik                       

Wat zijn de piekmomenten van een plek? Hoe lang gebruiken de verschillende gebruikers een plek? Geeft dit aanleiding tot leefbaarheidsproblemen of conflicten?

• Schaal ruimtegebruik en schaalconflicten     

Gebruiken vooral buurtbewoners het project? Is het projectgebied een ontmoetingsplek voor de wijk? Of is het karakter eerder stedelijk? Zijn er schaalconflicten (bijvoorbeeld buurt als woonbuurt versus buurt als stedelijke uitgaansbuurt)?

Het advies ruimtelijke veiligheid wordt ingevoerd in twee fasen. Een eerste fase, de proefperiode, loopt tot eind 2018. Tijdens deze eerste fase worden de projecten geselecteerd op basis van een pre-screening door de bedrijfseenheden Stadsontwikkeling en Samen Leven aan de hand van volgende criteria:

• masterplan/visievorming buurt/wijk/stadsdeel;
• bouwblokprojecten met publieke ruimte inclusief binnengebieden;
• publieke ruimtes met verblijfskarakter (parken, pleinen, straten met verblijfskarakter, woonerven, enzovoort);
• publieke ruimtes in wijken met hoge densiteit, leefbaarheidsproblematiek of schaalconflicten.

De geselecteerde projecten betreffen projecten van de groep stad Antwerpen (stad, district, AG VESPA en andere).

Tijdens de tweede fase worden projecten geselecteerd op basis van onderstaand dubbel criterium. Projecten die voldoen aan beide voorwaarden vallen onder adviesplicht leefbaarheid.

• Financieringscriterium

Projecten met adviesplicht worden minstens deels gefinancierd door de groep stad Antwerpen. Privaat gefinancierde projecten met overdracht publieke ruimte naar stad Antwerpen bij oplevering zijn ook adviesplichtig. Openbaar vervoer infrastructuur (stationsgebouwen NMBS, busperrons De Lijn, enzovoort) waarover groep stad Antwerpen adviseert valt ook onder de adviesplicht.

• Toegankelijkheidscriterium

Projecten met publiek toegankelijke buitenruimte zijn adviesplichtig. Projecten met publiek toegankelijke binnenruimte zijn enkel adviesplichtig indien een publieke voorziening aanwezig is. Dit omvat zowel publieke voorzieningen in eigen berheer als beheer via concessie (bijvoorbeeld publieke doorgang MAS museum, publieke toiletten parking Gedempte Zuiderdokken).

De geselecteerde projecten nemen verplicht een niet bindend advies ruimtelijke veiligheid (in de vorm van randvoorwaarden en aandachtspunten) op in de argumentatie bij besluitvorming projectdefinitie, voorontwerp en definitief ontwerp. De bedrijfseenheid Samen Leven adviseert.

Er wordt een advies ruimtelijke veiligheid opgenomen op volgende momenten tijdens de  besluitvorming door college van burgemeester en schepenen of Raad van Bestuur AG VESPA:

• goedkeuring van de proces- en startnota/projectdefinitie;
• goedkeuring van het voorontwerp;
• goedkeuring van het definitief ontwerp.
  

Op 14 april 2014 (jaarnummer 09814) nam het college kennis van de toewijzing van de conceptsubsidie Vlaams Stedenbeleid voor stadsvernieuwingsprojecten voor een thematisch onderzoek rond ruimtelijke veiligheid in de publieke ruimte. De conceptstudie levert een methodiek aan om de aspecten ruimtelijke veiligheid beter in beeld te krijgen tijdens het ontwerpproces. Op 25 november 2016 (jaarnummer 10289) keurde het college de resultaten van de conceptstudie goed.

In navolging van deze studie wordt door de bedrijfseenheid Samen Leven in samenwerking met de bedrijfseenheid Stadsontwikkeling onderzocht hoe de resultaten van de conceptsubsidie kunnen worden vertaald naar de ontwerppraktijk van veilige en leefbare ruimtes. Op 7 juni 2017 nam het managementteam (jaarnummer 00323) kennis van de stand van zaken van het proefproject leefbaarheidsscan. Deze omgevingsscan brengt de leefbaarheidssituatie in kaart. Deze analyse vormt de basis voor een leefbaarheidsadvies. Dit advies formuleert richtlijnen en aandachtspunten inzake ruimtelijke veiligheid, leefbaarheid, ruimtegebruik en gebruiksconflicten. In mei 2017 werd het proefproject leefbaarheidsscan opgestart in district Antwerpen. Voor een selectie ruimtelijke ingrepen in district Antwerpen wordt bij opstart (projectdefinitie, voorontwerp) van het ontwerpproces een leefbaarheidsscan uitgevoerd. Er is geen verplichting het advies mee op te nemen in de projectdefinitie of het voorontwerp.