2017_CBS_11139 - Cultuur. Musea en Erfgoed Antwerpen - Initiatieven herdenkingsjaar Gilbert van Schoonbeke in 2019. Principebeslissing - Goedkeuring

Door de organisatie van deze verschillende initiatieven kan de stad de opdracht om een divers publiek - burgers en bezoekers -  te bereiken waarmaken. De activiteiten sluiten aan bij de werking van de betrokken partners, instellingen en diensten die via tentoonstellingen, evenementen en activiteiten de verzamelingen willen valoriseren en actualiseren, en tevens het onderzoek op de collecties en de belangstelling voor het patrimonium willen bevorderen.

In 2019 zal het 500 jaar geleden zijn dat Gilbert van Schoonbeke in Antwerpen werd geboren. Ter gelegenheid daarvan wil de stad een aantal herdenkingsinitiatieven organiseren of ondersteunen.

Gilbert van Schoonbeke speelde een zeer belangrijke rol in het Antwerpen van de 16de eeuw, de 'Gouden Eeuw'. Na het beleg van de stad in 1542 door Maarten van Rossem, kreeg hij in 1549 de opdracht de gehavende stadswallen te herstellen. Van Schoonbeke bouwde de wallen herop – de zogenaamde 'Spaanse omwalling' – en ontwikkelde meteen ook de Nieuwstad, een drassig gebied ten noorden van de oude omwalling. De nieuwe stadsmuren omsloten ook de gronden van de Nieuwstad, waar een industrieterrein kwam en een uitbreiding van de haven. De bakstenen voor zijn bouwprojecten vervaardigde Van Schoonbeke in steenbakkerijen die hij oprichtte in de Rupelstreek, de brandstof voor de ovens was turf die hij ontgon in de buurt van Utrecht, waar hij aan de basis ligt van het stadje Veenendaal, en die naar Antwerpen werd gevoerd ten dele via door Van Schoonbeke ontwikkelde waterwegen.

Behalve met de bouw van de Spaanse omwalling en de incorporatie van de Nieuwstad, drukte Van Schoonbeke zijn stempel op het 16de-eeuwse Antwerpen met diverse projecten. Als waagmeester nam hij het initiatief tot de nieuwe Stadswaag. Hij bouwde het Tapissierspand, een gesloten handelshal aan de Graanmarkt. In het gebied Nieuwstad trok hij drie vlieten en tussen de vlieten bouwde hij industriële panden. Hij richtte onder meer het Waterhuis op, een waterdistributiecentrale die 16 nieuwe brouwerijen in de buurt van water voorzag. In de buurt van het Harmoniepark en de Markgravelei ontwikkelde hij een residentieel gebied met 'hoven van plaisantie' voor de rijke burgerij. Tijdens zijn korte leven (hij werd slechts 37) nam hij de ontwikkeling van één derde van alle nieuwe straten in Antwerpen uit de 16de eeuw voor zijn rekening. Hij kreeg dan ook met recht de bijnaam 'Meliorator Antverpiae'.

De belangrijkste getuigenis van Van Schoonbekes activiteiten, is het Waterhuis, vandaag beter bekend als 'Brouwershuis'. Deze vroegmoderne hydraulische installatie werd eeuwenlang door de Antwerpse Brouwersnatie gebruikt als maatschappelijke zetel en was als waterdistributiecentrale op beperkte schaal in gebruik tot 1930. In 1931 werd het bij het Museum van Oudheden (Steen en Vleeshuis) gevoegd. In de jaren 1950 werd de bij de hydraulische installatie horende molenaarswoning grondig verbouwd in functie van de exploitatie als museum. In 2000 werd het museum gesloten, eind 2014 werd een restauratiedossier ingediend bij de Vlaamse overheid met het oog op subsidiëring. Deze restauratie is beperkt tot de hydraulische installatie en de bijhorende vertrekken van de brouwersnatie; de molenaarswoning werd er niet in opgenomen. Voor de herinrichting van dit deel met het oog op exploitatie van het geheel wordt door de vereniging die de belangen van het Brouwershuis behartigt, de vzw Vrienden van het Brouwershuis, naar sponsorgelden gezocht. 

De Vrienden van het Brouwershuis namen ook contact op met de stad met het oog op de 500ste verjaardag van de geboorte van Gilbert van Schoonbeke in 2019. Zij deden uitgebreide voorstellen tot een programma voor een themajaar. De stad zal geen groots opgezet themajaar organiseren maar gericht een aantal herdenkingsinitiatieven bundelen. 

Initiatieven waartoe de stad zich kan engageren, zijn in het bijzonder:

• de inrichting van een presentatie over Van Schoonbeke en het Antwerpen van zijn tijd, waarin bestuurszaken/stadsarchief en Musea en Erfgoed kunnen samenwerken, mogelijk in samenspraak met de Vrienden van het Brouwershuis als partner. Mogelijke thema’s zijn Van Schoonbeke en de waterproblematiek, de demografische groei, de uitbreiding van de haven, de politieke ontwikkelingen. Daarnaast zijn ook kleinere presentaties die licht werpen op een aspect van de tijd van Van Schoonbeke mogelijk;
• de ontwikkeling van een Van Schoonbekewandeling, waarbij nog bestaande gebouwen uit de Gouden Eeuw, de (ruime) tijd van Gilbert van Schoonbeke (Vleeshuis, Stadhuis, Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Brouwershuis, Karbonkelhuis, Hof van Liere, Sint-Andrieskerk, Sint-Pauluskerk, Sint-Jacobskerk,  Maagdenhuis, Museum Plantin-Moretus…) en plekken in de stad waar Van Schoonbeke onder andere als urbanist sporen heeft nagelaten (Stadswaag, Eilandje, Bourlaschouwburg…), worden aangedaan;
• het plaatsen van tekstpanelen op straat op deze plekken, met een korte historische duiding die het verband legt met Gilbert van Schoonbeke en/of het opnemen van deze teksten in de MuseumApp;
• het inrichten van concerten met muziek uit de tijd van Gilbert van Schoonbeke, bijvoorbeeld in Museum Vleeshuis|Klank van de Stad;
• verder afstemmen over de organisatie van of de medewerking aan een congres of symposium waarbij historische en hedendaagse stedenbouwkundige ontwikkelingen aan elkaar kunnen gekoppeld worden. Wat Van Schoonbeke in de 16de eeuw realiseerde is nog steeds relevant voor de hedendaagse stedenbouw. Verleden heden en toekomst zouden in dit thema kunnen verbonden worden (en historici en stedenbouwkundigen bij elkaar gebracht);
• het onderzoeken en uitwerken van een bestemming en exploitatievoorstellen voor het Brouwershuis, niet als museum, maar als monument in een geheel van getuigen van de Gouden Eeuw;
• het onderzoeken van mogelijke ondersteuning van specifieke initiatieven voorgesteld door de Vrienden van het Brouwershuis.

De herdenkingsinitiatieven moeten binnen de reguliere budgetten worden gerealiseerd. 

Gemeentedecreet artikel 57, § 3,1°: Het college van burgemeester en schepenen is bevoegd voor de daden van beheer over de gemeentelijke inrichtingen en eigendommen, binnen de door de gemeenteraad desgevallend vastgestelde algemene regels.