De Parkbrug, een verkeersveilige verbinding voor zwakke weggebruikers tussen park Spoor Noord en het Eilandje, overspant de Italiëlei ter hoogte van de Noorderplaats. De Parkbrug werd op 7 juli 2016 in gebruik genomen. De afwikkeling zijde Eilandje gebeurd conform de overeenkomst die met de toenmalige eigenaar van de site op 23 april 2007 werd afgesloten en dit via een lift en trap met automatische fietsgeul.
De komende tien jaar staat Antwerpen voor verschillende grootschalige werken met impact op zowel het hoofdwegennet als het onderliggende wegennet. Een breed flankerend beleid is cruciaal om de hinder hiervan op te vangen en de bereikbaarheid van de Antwerpse regio tussen 2015 en 2022 te waarborgen.
Om de doorstroming voor fietsers te optimaliseren werd er via een haalbaarheidsstudie onderzocht of een helling voor de Parkbrug aan de kant van het Eilandje mogelijk is. Volgende randvoorwaarden werden hierbij gehanteerd:
Het binnengebied tussen de Italiëlei en het Willemdok is een complexe omgeving met een veelheid aan looplijnen. De meesten zijn passanten, anderen vinden hun bestemming in dit binnengebied. Om een hoogteverschil van vijf meter en zestig cemtimeter te overwinnen is een helling nodig van 140 meter, uitgaande van een maximale hellingsgraad van vier %.
Draagkracht ondergrondse parking
Bij het ontwerp van de fietshelling moet de invloed op de bestaande structuur tot een minimum beperkt worden. Men moet trachten enkel de beschikbare sterktereserves in de bestaande structuur te benutten en zo aanpassingen aan de huidige structuur en bijkomende kosten te vermijden.
Ontwerp
De Fietshelling situeert zich in het binnengebied tussen Italiëlei, Londonstraat en Entrepotkaai. Zowel op vlak van architectuur, stabiliteit gelden strikte randvoorwaarden.
Het ontwerp bouwt verder op de haalbaarheidsstudie. Uit deze haalbaarheidsstudie volgen twee voorkeursvarianten: de ‘cirkelvormige’ en de ‘lusvormige’ fietshelling. Het ontwerp start met een kritische vergelijking van beide varianten. De trade-off matrix geeft een overzicht van deze analyse. Hieruit volgt duidelijk dat de lusvormige variant op de verschillende aspecten het beste scoort. De volgende stap is evident: er wordt gekozen voor de variant die over het algemeen goed scoort op de verschillende criteria en verbeteren de negatieve punten.
De helling wordt in plan georiënteerd parallel aan de gevels van de bestaande gebouwen. In functie van brandvoorschriften wordt een voldoende ruime afstand van acht meter behouden tussen de helling en de gevels.
Het comfort van de fietsers wordt sterk verhoogd door het vergroten van de bochtstralen en het verbreden van de nuttige breedte. De verbreding gebeurt aan de binnenzijde van de helling, de minimale afstand tot de gevels van acht meter blijft behouden. De bochtstralen worden zo groot mogelijk genomen, rekening houdend met de randvoorwaarden.
De steunpunten van de fietshelling bevinden zich boven de bestaande kolommen in de parking. Deze kolommen bezitten een sterktereserve. Het risico op interventies in de parking wordt tot een minimum beperkt. Enkel voor één steunpunt nabij het oude deel van de parking dient een versterking te worden toegevoegd.
Conform de richtlijnen van het Vademecum voor Fietsvoorzieningen, is voor het overbruggen van het hoogteverschil van 5,5m een maximale helling van 4% aangewezen. Om het comfort van de fietsers te verhogen, wordt de helling variabel gemaakt. Een sterkere helling in het begin die geleidelijk afzwakt, zorgt ervoor dat fietsers bij het stijgen in het steilere begin van de helling gebruik kunnen maken van de startsnelheid. Fietsers rijden de helling dan makkelijker op met een constante redelijke snelheid. Bijkomend voordeel in dit geval is een reductie van de zone waar het brugdek lager dan 2,5 m is. Dit vergroot dus de zone waar men onder de helling door kan met 18,5m.
De aanzet van de fietshelling is georiënteerd in de richting van de brug en zo dicht mogelijk bij de Parkbrug geplaatst. Dit verhoogt de leesbaarheid van de helling. Het is duidelijk dat dit de toegang is om de Parkbrug te bereiken. Uit vooronderzoek blijkt ook dat deze oriëntatie overeenstemt met de belangrijkste richtingen voor fietsers die gebruik maken van de Parkbrug.
De start van de helling is voldoende breed gemaakt om de toegang vanuit de verschillende richtingen mogelijk te maken.
Inzake architectuur liggen de meeste mogelijkheden in een lichte staalstructuur. Het gewicht op de bestaande structuur wordt beperkt. Staal laat daarbij toe een structuur te ontwerpen met een maximale transparantie en een relatief laag eigengewicht. In het onderste deel van de helling komt de structuur in contact met de afwerking van het plein. Het is niet duurzaam om hier de structuur in staal te voorzien, gezien dit de kans op corrosie vergroot en bovendien vele delen ontstaan die niet bereikbaar en onderhoudbaar zijn. Daarom voorzien we een deel van de helling in structureel beton. De verbrede voet van de helling is een aanvulling in licht beton dat rechtstreeks op de bestaande betonplaat kan gestort worden in een vorm die naadloos overgaat in de afwerking van het plein.
De context vraagt om een zeer transparante leuning. Een ‘klassieke’ leuning zou de structuur onnodig verzwaren. Zeker in dit geval, omdat er in zijaanzicht twee hellingen boven elkaar te zien zijn. De slijtlaag is een gietasfalt met dikte 30mm, ingestrooid met granulaten. Het brugdek wordt aangestraald door middel van armaturen die in de handgreep zijn ingewerkt.
Structuur
In dwarssnede worden de naastliggende delen van het dek verbonden met elkaar door V-vormige kolommen. Het steunpunt van de kolommen bevindt zich boven de bestaande kolommen in de parking. De fietshelling wordt zo een ‘monoliet’ geheel, waarvan de hoofdstructuur zich binnen de zone van de helling bevindt. Het brugdek is een gesloten koker die in staat is de torsie ten gevolgen van de excentrische steunpunten op te nemen.
De hoofdsteunpunten liggen allemaal op één lijn. Om het kantelevenwicht te verzekeren is een laterale steun nodig. Hiertoe worden twee pendelkolommen toegevoegd. De gevel ter hoogte van de aansluiting aan de patio is niet geschikt om krachten loodrecht op de gevel op te nemen. De pendelkolommen ontlasten de gevel. De verbinding van de fietshelling met de gevel wordt vrij gelaten in de richting loodrecht op de gevel.
De structuur is over de hele lengte van de helling zonder voegen. Het vaste punt van de structuur is nabij de aansluiting op het plein. Er is slechts één voeg: ter hoogte van de aansluiting op de patio. Het vast punt van de structuur bevindt zich ook dicht bij deze aansluiting. Dit maakt dat de breedte van de voeg in de afwerking klein kan zijn. Het statisch schema van de helling respecteert de uitzettingsvoegen van de bestaande structuren.
Eigendomsstructuur
Het gebied waar de helling wordt gebouwd is in eigendom van verschillende eigenaars vertegenwoordigd door Anker 18 die optreden als syndicus voor partijen onder andere voor wat betreft het beheer en onderhoud van de ondergrondse parking en bovengrond binnengebied. Zij zijn nauw betrokken in de opmaak van het ontwerp en hebben zich principieel akkoord gesteld met de bouw van fietshelling.
Antwoorden op de vragen van het coördinatieoverleg openbaar domein:
Het coördinatieoverleg openbaar domein geeft een gunstig advies op voorwaarde dat
Antwoord: in het definitieve ontwep werd een verbreding van het dwarspofiel opgenomen.
reling van de brug verder wordt uitgewerkt in functie van de bescherming van het glas of andere variante
Antwoord: de glazen balustrade werd in kader van toekomstig beheer en onderhoud niet weerhouden in het definitieve ontwerp. De voordelen van een glazen balustrade met name transparantie werden meegenomen in de uitwerking van het nieuwe voorstel.
in een afzonderlijk traject kan worden bekeken of het maaiveld vergroend kan worden + aanlanding en maaiveld geoptimaliseerd worden;
Antwoord: een voorstel voor het verbeteren van de kwaliteit van het binnengebied door vergroenen of andere ingrepen wordt in overleg met de eigenaars en de betrokken stadsdiensten opgemaakt. Dit maakt geen deel uit van het ontwerp dat ter goedkeuring voorligt.
Antwoord op de vragen van de districtsraad tot verdere uitwerking:
De districtsraad Antwerpen geeft gunstig advies op het voorontwerp fietshelling Parkbrug op voorwaarde dat:
Bij de verdere uitwerking het ontwerp op de volgende punten in overeenstemming wordt gebracht met het fietsvademecum:
het aanbrengen van een horizontaal deel, waar de stijgende fietsers even op adem kan komen;
het verbreden van de fietsbrug zodat met slingerbeweging en de snelheidsverschillen tussen stijgende en dalende fietsers wordt rekening gehouden.
Antwoord: de fietshelling werd conform de voorschriften van het vademecum ontworpen. Het verbreden werd opgenomen in het definitieve ontwerp.
Extra aandacht wordt besteed aan signalisatie naar de brug en verlichting van de routes naar de brug.
Antwoord: een voorstel voor het verbeteren van de kwaliteit van het binnengebied door vergroenen of andere ingrepen wordt in overleg met de eigenaars en de betrokken stadsdienten opgemaakt. Dit maakt geen deel uit van het ontwerp dat ter goedkeuring voorligt.
Extra aandacht wordt besteed aan maatregelen om (water)gladheid te vermijden.
Antwoord: Het fietspad is voorzien in gietasfalt.
Antwoorden op de vragen van eigenaars:
De eigenaars van het binnengebied hebben zich principieel akkoord gesteld met de bouw van fietshelling onder voorbehoud van:
Formaliseren afspraken omtrent beheer en onderhoud binnengebied
Antwoord: de onderhandelingen over toekomstige beheer en onderhoud van het binnengebied zijn lopende en moeten geformaliseerd worden voor aanvang van de werken.
Wensen betrokken te worden in de verdere uitwerking van ontwerpdetails zoals optimaliseren nuttige breedte, de balustrade en de vergroening van het binnenplein.
Signalisatie en markering van fietspaden.
Antwoord: op regelmatige basis wordt teruggekoppeld met de eigenaars en worden hun opmerkingen waar mogelijk meegenomen. De uitwerking van het binnengebied gebeurd in overleg met de eigenaars.
Opmaak lichtstudie
Antwoord: dit wordt opgenomen in het uitvoeringsdossier.
Na de goedkeuring van het definitieve ontwerp door het college wordt de bouwvergunning ingediend. Parallel aan het vergunningstraject wordt de aanbestedingspocedure opgestart met als doel om aansluitend bij het afleveren van de stedenbouwkundig vergunning de werken te starten. De werkzaamheden zullen naar verwachting minstens één jaar in beslag nemen.
Op 23 april 2007 (jaarnummer 839) keurde de gemeenteraad de overeenkomst tussen nv AMCA, de stad Antwerpen en het autonoom gemeentebedrijf Antwerpen Nieuw Noord, voor de Parkbrug Spoor Noord, goed.
Op 28 januari 2008 (jaarnummer 134) keurde de gemeenteraad het addendum op de samenwerkingsoverenkomst tussen nv AMCA, de stad Antwerpen en het autonoom gemeentebedrijf Antwerpen Nieuw Noord, voor de Parkbrug Spoor Noord, goed.
Het college keurde het fietsactieplan stad Antwerpen 2016 "Antwerpen wereldfietsstad, fietsen in eerste klasse" goed.
Op 24 februari 2017 (jaarnummer 1718) keurde het college de haalbaarheidsstudie helling zijde Eilandje goed en gaf AG VESPA de opdracht om een ontwerp op te maken en ter goedkeuring voor te leggen aan het college.
Het voor deze opdracht vereiste budget bedraagt 1.791.931,00 euro en is voorzien op functiegebied 1SMB040206A00000, flankerende maatregelen, budgetpositie 228 in de budgetperiode 1700, 1800 en 1900.
De antwoorden op het advies werden opgenomen in het besluit bij goedkeuring definitief ontwerp.
De opmekingen op het advies werden opgenomen in het besluit bij goedkeuring definitief ontwep.
De college keurt het definitieve ontwerp fietshelling Parkbrug goed.