2017_CBS_03017 - Patrimonium Cultuur. Wapper 9-15, Antwerpen. Museum Rubenshuis - Restauratie portiek en tuinpaviljoen. Collegiale brief - Goedkeuring

Conform artikel 57 § 3, 1° van het Gemeentedecreet van 15 juli 2005  is het college van burgemeester en schepenen bevoegd voor de daden van beheer over de gemeentelijke inrichtingen en eigendommen.

In 1610 kocht Peter Paul Rubens een huis met grond aan de Wapper, dat hij in de daaropvolgende jaren naar de nieuwste inzichten liet uitbreiden met een halfcirkelvormige beeldengalerij, een schildersatelier, een triomfpoort als portiek en een tuinpaviljoen. De portiek sloot het binnenhof af door het oude, zestiende-eeuwse woonhuis te verbinden met het nieuwe schildersatelier dat Rubens in de stijl van een Italiaans palazzo ontwierp.

Het Rubenshuis is wettelijk beschermd als monument op 22 februari 1936 en tijdens de tweede wereldoorlog is het complex door stadsbouwmeester Emiel Van Averbeke gereconstrueerd.

Rubens’ tuinportiek en tuinpaviljoen zijn de enige resterende kunstwerken uit het architecturale oeuvre van Peter Paul Rubens. Ze zijn van uitzonderlijke waarde en getuigen van de architecturale voortrekkersrol die Rubens vertolkte ten noorden van de Alpen.

In de laatste decennia zijn de sculpturale delen echter sterk gedegradeerd en een interventie dringt zich op. Een uiterst gedetailleerd restauratiedossier is opgemaakt door MAAT_WERK architecten en beschrijft hoe deze unieke kunstwerken het best beschermd en bewaard worden voor de toekomst. De conservatie en restauratie van deze twee monumenten is minutieus voorbereid via vooronderzoeken, proefrestauraties en het samenstellen van een internationale expertencommissie.

De opdrachtgever stelt zeer hoge eisen aan de aannemer die deze monumenten gaat conserveren voor de volgende decennia. Elke ingreep zal immers gesuperviseerd worden door een expertenteam met het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium. Tenslotte waakt op de achtergrond de internationaal samengestelde expertencommissie en het agentschap Onroerend Erfgoed Vlaanderen.

De oplevering van deze restauratie is gepland als apotheose van het barokjaar Antwerp Baroque City, signed by Rubens.

De laatste restauratiecampagne van de tuinportiek en het tuinpaviljoen van Rubens dateert van de periode van de tweede wereldoorlog. Sindsdien zijn weinig conserverende maatregelen uitgevoerd, maar is het verval sterk toegenomen. Er is aanzienlijk materiaalverlies aan vooral de sculpturale elementen en de natuurstenen onderdelen.

Om dit tegen te gaan zijn over de jaren verschillende tijdelijke beschermende ingrepen gebeurd:

• bescherming tegen regen door de plaatsing van een dak in de jaren 1990;
• bescherming tegen vallende stenen door de plaatsing van een structureel net in 2010;
• bescherming tegen vallende brokstukken door de onderstutting van de centrale schelp in 2013;
• bescherming tegen vallende balusters door de plaatsing van een veiligheidsperimeter rond het tuinpaviljoen in 2016.

Deze beschermende maatregelen zijn tijdelijk maar verhinderen de verdere aftakeling niet. 

De ontvankelijkheidsverklaring van het restauratiedossier houdt het recht in om alvast dringende maatregelen te treffen ten bedrage van maximaal 1/5 van het ramingsbedrag. Onroerend Erfgoed heeft zich op 8 augustus 2016 akkoord verklaard om met dit bedrag het tuinpaviljoen te restaureren. Het restauratiedossier is op 13 september 2016 gepubliceerd als beperkte aanbesteding. Op 25 oktober 2016 vond de kandidatuurstelling plaats, waarna de selectie gebeurde. Op 24 maart 2017 was de opening van de offertes. De aannemer voor de uitvoering van het restauratiedossier is bekend en start voor de zomervakantie aan de restauratie van het tuinpaviljoen. Voor de restauratie van de portiek wacht het bestuur op de goedkeuring door Onroerend Erfgoed. 

Omwille van de hoogdringendheid om het verlies aan erfgoedwaarde te kunnen stoppen en de unieke monumenten afdoende te beschermen, te conserveren en te restaureren vraagt het bestuur aan de Minister-president om – krachtens Ministerieel besluit van 16 maart 2015 betreffende bijzondere structurele voorafnames voor de toekenning van een erfgoedpremie – het dossier goed te keuren zodat de aannemer de restauratie van beide monumenten kan uitvoeren.

Hiertoe is een collegiale brief opgesteld die ter goedkeuring wordt voorgelegd. De brief is vergezeld van een motivatienota.

Conform artikel 11.4.1 en 11.4.2 van het Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei 2014 kan de Vlaamse Regering meerjarenpremieovereenkomsten sluiten voor grote of langdurige werkzaamheden aan of in beschermde goederen.