Terug

2017_CBS_03064 - Patrimonium diverse. Herdenking van WO II en de gedeporteerde Joodse bevolking - Verplaatsing Joods monument - Goedkeuring

college van burgemeester en schepenen
vr 31/03/2017 - 09:00 Collegezaal, stadhuis
Goedgekeurd

Samenstelling

Aanwezig

Bart De Wever, burgemeester; Koen Kennis, schepen; Caroline Bastiaens, schepen; Ludo Van Campenhout, schepen; Claude Marinower, schepen; Marc Van Peel, schepen; Rob Van de Velde, schepen; Nabilla Ait Daoud, schepen; Fons Duchateau, schepen; Roel Verhaert, stadssecretaris

Secretaris

Roel Verhaert, stadssecretaris

Voorzitter

Bart De Wever, burgemeester
2017_CBS_03064 - Patrimonium diverse. Herdenking van WO II en de gedeporteerde Joodse bevolking - Verplaatsing Joods monument - Goedkeuring 2017_CBS_03064 - Patrimonium diverse. Herdenking van WO II en de gedeporteerde Joodse bevolking - Verplaatsing Joods monument - Goedkeuring

Motivering

Algemene financiƫle opmerkingen

De nodige budgetten zullen per fase voorzien worden.

Aanleiding en context

Wereldoorlog II is de grootste humanitaire ramp van vorige eeuw. Wereldwijd vielen vele miljoenen slachtoffers waarvan 50% onder de burgerbevolking.

De Joodse bevolking werd in Europa slachtoffer van genocide, Holocaust of de Shoah. De helft van de Belgische Joodse bevolking overleefde de Shoah niet.
In Antwerpen werd de aanwezige Joodse bevolking zeer hard getroffen. Razzia’s en deportaties maakten deel uit van de georganiseerde Jodenvervolging in Antwerpen die eindigde in de Holocaust, een uniek historisch feit van staatsgeorganiseerde massavernietiging door een ontwikkeld land.
Vanuit de Mechelse Dossinkazerne werden tussen 1942 en 1944 in totaal 25.484 Joden en 352 zigeuners weggevoerd. Meer dan de helft van deze Joodse gedeporteerde slachtoffers was afkomstig uit Antwerpen waar een grote Joodse gemeenschap leefde. 67% van de Antwerpse Joden werd gedeporteerd.  Hoe moorddadig de vernietigingskampen waren, blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat amper 5% van de gevangenen terugkeerde uit Auschwitz-Birkenau.

Ook andere groepen zoals vrijmetselaars, mensen met een andere seksuele geaardheid, zigeuners, politieke tegenstanders of mensen met een handicap werden geviseerd, gedeporteerd en naar vernietigingskampen gebracht.

Naast de deportaties vielen ook vele andere inhumane acties gericht tegen de Antwerpse Joodse bevolking, te betreuren. Gedurende het grootste deel van deze periode kon de bezetter overal in België rekenen op medewerking van de overheden. 
Daar tegenover zijn er ook voorbeelden bekend van optreden van moedige burgers die mensen schuiladressen of valse documenten boden. Velen bleven anoniem, sommigen werden erkend als ‘Rechtvaardige onder de volkeren’.

Wereldoorlog II heeft door het oorlogsgebeuren onder de Antwerpse burgers nog meer talrijke onschuldige slachtoffers gemaakt. Talrijk waren de doden en zwaargewonden ten gevolge van de bombardementen met de V-bommen, op het moment dat de stad al was bevrijd. Er vielen minstens 4.000 doden en 7.000 gewonden, en 27.000 woningen werden onherstelbaar vernield.

Antwerpen heeft enkele herdenkingsmonumenten zoals het monument voor de gedeporteerde Joodse bevolking dat in 1997 op de Belgiëlei werd geplaatst; in 2012 werd in het stadhuis een gedenkplaat onthuld over de rol van de Antwerpse politie en het toenmalige stadsbestuur. Ter herdenking van de inslagen en slachtoffers van de V-bommen werd een gedenkplaat aan de Leopold De Waelplaats in 2004 ingehuldigd. Gelet op het grote aantal Antwerpse slachtoffers van Wereldoorlog II dient de herinnering aan en erkenning  van de genocide en het massageweld tegen onschuldige slachtoffers een plaats te krijgen. De reeds aanwezige Antwerpse herinneringsmonumenten vragen een bredere aandacht en erkenning en een betere omkadering.

Argumentatie

De Holocaust gebeurde meer dan 70 jaar terug, maar deze gebeurtenissen geven de wereld vandaag nog steeds vorm. De kennis en informatie over deze gebeurtenissen, stellen ons in staat om doordacht om te gaan met het verleden, heden en toekomst.

Binnen deze kennis over de Holocaust ligt de herinnering aan de slachtoffers centraal. De stad Antwerpen wenst mee de herinnering aan deze slachtoffers levendig te houden. In het kader hiervan neemt de stad Antwerpen volgende initiatieven, waaronder ten minste:

  • het huidige monument gelegen op de Belgiëlei te verplaatsen naar de Louiza-Marialei, zijde Rubenslei, waarbij de inplanting wordt opgenomen binnen de ontwerpopdrachten omschreven in het beheersplan van het Stadspark. Het beeld “Meisje met de Geit” wordt verplaatst naar het Stadspark;
  • het huidige monument op te frissen tegen 23 april 2017;
  • het oprichten van een wetenschappelijke adviesraad om een totaalvisie te ontwikkelen op de herdenking van de Tweede Wereldoorlog en de Joodse deportatie, inclusief een digitale toepassing die via de beschikbare namen van slachtoffers de herinnering aan de slachtoffers levendig houdt.
  • Daarbij staan de permanente herdenking van de slachtoffers en de strijd voor de democratische waarden die ons verbinden, centraal.
  • In deze totaalvisie worden bijvoorbeeld ook fysieke herdenkingspunten op historisch relevante locaties, de herdenking van de slachtoffers van de V-bommen en de herdenking van de bevrijding opgenomen.

De  verplaatsing van het monument en de heraanleg van de omgeving voor de herdenking van de Holocaust is gepland voor de herdenkingsceremonie van  de holocaust van 8 mei 2018.

Adviezen

Beeld in de stad Gunstig advies
  1. Verplaatsing Joods monument

    De commissie Beeld in de Stad adviseert gunstig  in verband met het voorstel verplaatsen herdenkingsmonument voor  de gedeporteerde Joodse bevolking van de huidige locatie, middenberm van de kop van de Brialmontlei, naar een nieuwe locatie aan Louiza-Marialei. De dienst monumentenzorg heeft geen bezwaar tegen de verplaatsing van het herdenkingsmonument voor de gedeporteerde Joodse bevolking naar deze locatie en de herplaatsing van het beeld ‘Meisje met Geit’. Daarbij moeten de nog aanwezige historische karakteristieken van de plek -zijnde de onverharde groene middenstrook met afgeronde hoeken en geflankeerd door een dubbele bomenrij- wel gerespecteerd worden. De inplanting van de afscherming met zitelementen bestaande uit ijzeren platen en betonnen kubussen moet buiten het plantsoen opgesteld worden

    De commissie Beeld in de Stad  is ervan overtuigd dat deze her-locatie van het bestaande monument een goede oplossing biedt voor de problematiek van een al of niet nieuw ‘Shoah-monument’, en waarvoor er geen kwaliteitsvolle en voor iedereen aanvaardbaar alternatief werd gevonden.
    De commissie gaat er vanuit dat met deze herplaatsing van het bestaande herdenkingsmonument voor de gedeporteerde Joodse bevolking er geen nieuw beeld moet komen.

    De commissie Beeld in de Stad adviseert positief over het principe van verplaatsing naar Louiza-Marialei maar vraagt toch naar het concrete voorstel/ontwerp van de inplanting. Het ontwerp dient ook te worden afgestemd met de dienst monumentenzorg.

  2. Verplaatsing ‘Meisje met Geit’

    De commissie Beeld in de Stad wil er op aandringen dat er een goede nieuwe locatie wordt gevonden voor het beeld ‘Meisje met Geit’ dat nu op de plaats in het groen plantsoen aan de Louiza-Marialei staat en moet verplaatst worden voor het herdenkingsmonument. In principe is een her-locatie in het stadspark een goed alternatief maar toch moet er gestreefd worden naar een even grote zichtbaarheid als nu. Monumentenzorg heeft ook geen bezwaar tegen de verplaatsing ‘Meisje met Geit’.
Monumentenzorg Gunstig advies

De Louiza-Marialei maakt integraal deel uit van de bescherming als monument van het Stadspark. Het is de middelste van drie korte verbindingsstraten tussen de Leien en het Stadspark. Gelegen tegenover de hoofingang van het park en als uitvloeisel van het aanlegplan tekende Friedrich Eduard Keilig in 1868 een ontwerp voor een square op de middenberm. De huidige inplanting van de standbeelden herinnert aan de cirkelvormige perken die Keilig binnen de landschappelijke aanleg en beplanting voorzag. Het afgeronde graspaviljoen verwijst in zijn vorm naar het –oorspronkelijk met een smeedijzeren hekwerk afgeboorde- plantsoen van Keilig. In het midden bevond zich een ellipsvormig wandelpad afgeboord met grasstroken en beplanting. Het geheel werd geflankeerd door een dubbele bomenrij.

De dienst monumentenzorg heeft geen bezwaar tegen de verplaatsing van het herdenkingsmonument voor de gedeporteerde Joodse bevolking naar deze locatie en de herplaatsing van het beeld ‘meisje met geit’. Daarbij moeten de nog aanwezige historische karakteristieken van de plek -zijnde de onverharde groene middenstrook met afgeronde hoeken en geflankeerd door een dubbele bomenrij- wel gerespecteerd worden. De inplanting van de afscherming met zitelementen bestaande uit ijzeren platen en betonnen kubussen moet buiten het plantsoen opgesteld worden. Het ontwerp dient te worden afgestemd met de dienst monumentenzorg.

Besluit

Het college van burgemeester en schepenen beslist:

Artikel 1

Het college keurt de verplaatsing van het huidig monument van de Belgiëlei naar de Louiza-Marialei goed mits goedkeuring van Onroerend Erfgoed.

Artikel 2

Het college keurt de verplaatsing van het beeld “Meisje met de Geit” van de Louiza- Marialei naar het stadspark in Antwerpen goed mits goedkeuring van Onroerend Erfgoed.

Artikel 3

Het college keurt goed om een digitale applicatie te onderzoeken en te ontwikkelen ter herdenking van de slachtoffers van de Holocaust, in samenwerking met Kazerne Dossin.

Artikel 4

Het college keurt goed dat er een wetenschappelijke raad wordt opgericht om de opdracht te begeleiden.

Artikel 5

Het college keurt goed om een wetenschappelijke adviesraad op te richten die consensus nastreeft over:

  • een totaalvisie op de herdenking van de Tweede Wereldoorlog;
  • de herdenking van de holocaust;
  • de ontwikkeling van een digitale applicatie om via de beschikbare namen van de Antwerpse slachtoffers van de Holocaust de herinnering levendig te houden.

Artikel 6

Het college geeft opdracht aan:

Dienst Taak
CS en BZ/SA ontwikkelen van een digitale toepassing (herdenkingsapp) in samenspraak met Kazerne Dossin
BZ/SA oprichten van een wetenschappelijke adviesraad
SB verplaatsen van het monument
SW heraanleggen van de omgeving in functie van de installatie van het monument
AN budget voorzien voor de heraanleg van de nieuwe locatie van het monument
SB budget voorzien voor de verplaatsing van het monument
SB projectbegeleiding voor de verplaatsing van het monument
SB en SW afstemmen met district Antwerpen met betrekking tot de verplaatsing van het monument en bijkomende werken


Artikel 7

Dit besluit heeft in principe geen financiƫle gevolgen.