2017_CBS_09980 - Parochiekerk Pius X, Groenenborgerlaan 216, Wilrijk - Voorwaardelijk gunstig advies voorlopige bescherming - Goedkeuring

Voorafgaand aan de voorlopige bescherming van monumenten vraagt het agentschap Onroerend erfgoed onder meer een advies aan de betrokken gemeenten. De minister beslist, rekening houdend met de uitgebrachte adviezen, tot de voorlopige bescherming. Vervolgens organiseert de gemeente een openbaar onderzoek. Rekening houdend met de bezwaren en opmerkingen uit het openbaar onderzoek beslist de minister dan al dan niet tot de definitieve bescherming. De periode tussen de voorlopige en de definitieve bescherming duurt maximum negen maanden. De minister kan deze periode eenmalig met drie maanden verlengen.

 

 

De parochiekerk Pius X, naar ontwerp van architecten Paul Meekels en Lode Wouters uit 1961, is uitgevoerd in brutalistische stijl. Het ontwerp werd herzien in functie van de veranderende liturgie. De inzegening van de voltooide kerk vond plaats op 16 december 1967. Het bouwwerk behoort tot het vroege oeuvre van Paul Meekels, ontworpen net na zijn stage bij Léon Stynen in het midden van de jaren 1950. Een rationeel minimalisme, bepaald door ruimtelijke helderheid, constructieve logica en een economie van materialen en middelen, vormt de rode draad in zijn veeleer bescheiden oeuvre. Inspiratie voor het gebouw vond de architect onder meer in de kapel Notre-Dame du Haut in Ronchamps van Le Corbusier. Paul Meekels en Lode Wouters ontwierpen zelf het meeste meubilair.

 

De bescherming omvat de kerk met klokkentoren, evenals een aantal cultuurgoederen, meer bepaald de zit- en knielbanken, die integrerend deel uitmaken van het gebouw.

 

De bescherming gebeurt op basis van volgende erfgoedwaarden:

• De historische waarde. De kerk bevindt zich op de breuklijn gevormd door het Tweede Vaticaans concilie, dat een kantelpunt vormt in de traditie van de kerkelijke architectuur. Ze is de getuige van een nieuwe kerkelijke realiteit die tot op vandaag doorwerkt.
• De architecturale waarde. De kerk behoort tot de meest vooruitstrevende voorbeelden van naoorlogse kerkelijke architectuur in België en is exemplarisch voor de evolutie daarvan. Het gebouw is representatief voor het brutalisme, waarvan Paul Meekels één van de belangrijkste vertegenwoordigers was. Het wordt gekenmerkt door helderheid en eenvoud, zowel in ontwerp als gebruikte materialen. Binnen het oeuvre van Meekels neemt de kerk een bijzondere plaats in als eerste realisatie van een groot kerkgebouw.
• Artistieke waarde. De kerk is ontworpen als totaalkunstwerk, inclusief de interieuraankleding. Het kerkelijk meubilair vormt samen met het gebouw een absolute harmonie. De meeste originele interieurelementen bleven op hun originele plaats bewaard.

Deze bescherming kadert in een bredere visie op de bescherming van naoorlogse parochiekerken in Antwerpen. Ook de parochiekerk Sint-Anna ten Drieën door architect Jos Ritzen uit 1968-1970 op Linkeroever en de kerk Onze-Lieve-Vrouw Altijddurende Bijstand door architect Alfons Hoppenbrouwers uit 1966-1968 in Deurne horen in dit rijtje thuis.

Afweging

Wanneer de voorgenomen bescherming afgetoetst wordt ten opzichte van het door de gemeenteraad goedgekeurde Parochiekerkenplan van de stad dan is deze hiermee verenigbaar. Bij de cultuurhistorische screening van de Antwerpse parochiekerken bleek de kerk hoog te scoren op het vlak van architecturale en kunsthistorische waarde. Zowel kerk als interieur worden als waardevol gekenmerkt.

Naar gebruik heeft het bisdom de intentie om de eredienstfunctie op deze site te behouden.Het kerkbestuur beschikt op vandaag over voldoende middelen zowel voor de exploitatie als het onderhoud en de investeringen aan het gebouw. Er stellen zich geen dringende problemen inzake beheer en/of instandhouding van het gebouw.

Een medegebruik wordt mogelijk geacht, evenals nevengebruik. Het opdelen van de ruimte is niet wenselijk maar een herbestemming van de hoofdruimte is mogelijk. De sloop wordt onwenselijk geacht. Voor dit kerkgebouw is in het Parochiekerkenplan geen verandertraject vooropgesteld voor het gebouw of het gebruik. Dat betekent dat de huidige evolutie of het huidig gebruik verdergezet wordt. De toekomst van een beschermd monument is echter in de eerste plaats bepaald door de herbestemmingsmogelijkheden. Wanneer in een verdere toekomst een herbestemming toch aan de orde zou zijn is het belangrijk om binnen de krijtlijnen van de bescherming een andere functie mogelijk te maken. Indien het interieur, meer bepaald de zitbanken, mee beschermd worden, zullen de mogelijkheden om inkomsten te verwerven uit nevengebruik en een toekomstige bestemming mogelijk beperkt worden.

De bescherming zorgt voor de verankering van het behoud van het gebouw en de inrichting en het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 voorziet ook in financiële stimuli voor het kwaliteitsvol beheer van beschermd onroerend erfgoed.

Het district Wilrijk, evenals de heemkundige kring Wilrica gaven te kennen positief tegenover de bescherming te staan.

Het advies van de dienst Samenleven/Levensbeschouwingen, dat integraal als bijlage opgenomen is bij dit besluit, luidt voorwaardelijk gunstig. Om het toekomstige gebruik en een regelmatig onderhoud van het kerkgebouw te verzekeren is het noodzakelijk dat de bescherming de mogelijkheden tot multifunctioneel gebruik van de kerk zoals voorzien in het Parochiekerkenplan bevestigt. Het respectvol toevoegen van interieurelementen die bijvoorbeeld projecties mogelijk maken, het vervangen van de stoelen of het verplaatsen van bepaalde elementen dienen mits overleg mogelijk te blijven.