De stad heroriënteert haar financieel engagement van een bijdrage in de Oosterweelverbinding naar flankerende maatregelen en stedelijke leefbaarheidsprojecten voor een totaalbedrag van 177,5 miljoen euro.
Van dit totaalbedrag is bij budgetwijziging 2016 reeds 55 miljoen euro naar flankerende maatregelen geheroriënteerd (vanuit het oorspronkelijke Oosterweelbudget) in deze meerjarenbegroting 2016-2019 (1SMB040206) en zal er nog 15 miljoen euro moeten worden voorzien in 2020.
Van dit totaalbudget is bij budgetwijziging 2016 reeds 5 miljoen euro naar stedelijke leefbaarheidsprojecten geheroriënteerd (vanuit het oorspronkelijke Oosterweelbudget) in deze meerjarenbegroting in 2019 (1SMB040207) en zal nog 102,5 miljoen voor stedelijke leefbaarheidsprojecten in de volgende meerjarenbegroting(en) moeten worden voorzien.
In de Overeenkomst Vergoeding Meerwaarde Eilandje en de Overeenkomst Aanleg Stedelijk Plein en Nutsleidingen werd uitgegaan van bovengenoemde bedragen op prijspeil 2010. Deze overeenkomsten werden stopgezet en in de nieuwe overeenkomst werd geen prijspeil opgenomen. Dat betekent een duidelijk en vast bedrag, onafhankelijk van het tijdstip waarop de bedragen betaald zullen worden.
De Vlaamse regering besliste op 24 september 2010 om de Oosterweelverbinding te sluiten met twee tunnels in plaats van met een combinatie tunnel – viaduct. In dat kader werden de bijdragen van de stad Antwerpen en het Havenbedrijf Antwerpen NV vastgelegd op 350,3 miljoen euro in totaal.
In uitvoering van die beslissing van de Vlaamse regering heeft de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) met de stad Antwerpen drie overeenkomsten gesloten, namelijk (i) de overeenkomst van 18 november 2011 in het kader van “de aanleg van het Stedelijk Plein als onderdeel van het Masterplan 2020 en de betaling door de stad Antwerpen van een toelage aan BAM voor meerkosten in verband met de gewijzigde nutsleidingenproblematiek op Rechteroever”, (ii) de overeenkomst van 18 november 2011 in het kader van “de betaling door de stad Antwerpen van een vergoeding aan BAM ingevolge de stedenbouwkundige meerwaarde Eilandje tegen uitgifte door BAM van niet stemgerechtigde Winstbewijzen”, en (iii) de overeenkomst van 21 december 2011 in het kader van “de verkoop van bepaalde onroerende goederen en de toekenning van een recht van opstal op bepaalde onroerende goederen noodzakelijk voor de realisatie van de Oosterweelverbinding”.
De hierboven vermelde overeenkomsten dienen herbekeken te worden in het kader van de noodzakelijke investeringen voor een breed flankerend beleid in het kader van de bereikbaarheid van de Antwerpse regio en de Antwerpse haven en voor de verbetering van de stedelijke ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid. De financiële engagementen van de stad Antwerpen en het Havenbedrijf Antwerpen NV worden aangehouden, maar georiënteerd in de lijn van bovenstaande filosofie.
Deze nieuwe afspraken zijn in het belang van elk van de partijen. Voor de stad Antwerpen is het, gelet op het groot aantal omvangrijke projecten die in eenzelfde periode zullen uitgevoerd worden, van groot belang dat een goed flankerend beleid en een succesvolle minder-hinder aanpak wordt uitgewerkt en geïmplementeerd, die de individuele projecten overstijgt. Maatregelen die een duurzaam effect beogen op de “modal shift” en de bereikbaarheid van de stad zijn cruciaal. Ook de aspecten rond ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid zijn van groot belang voor de stad Antwerpen.
Eind 2015 keurde het Vlaamse Gewest de aanstelling goed van een intendant voor leefbaarheidsprojecten in de stedelijke zones rond de R1 – Ring om Antwerpen. De intendant en zijn team zijn in januari 2016 van start gegaan met als opdracht in twee jaar tijd samen met verschillende organisaties en burgers een traject te doorlopen om te komen tot concrete en realiseerbare overkappingen voor de Antwerpse ring met als ambitie een overkapping van de volledige ring. Daarbij worden het ruimtelijk aspect en het aspect leefbaarheid belicht. Stedelijke leefbaarheidsprojecten, waaronder overkappingen van de R1, zijn bijzonder relevant geworden. BAM heeft in haar ontwerp reeds overkappingen opgenomen over delen van de open sleuven aan Schijnpoort en Dam en heeft ook voorzien dat een latere overkapping verenigbaar is met haar project.
De financiële engagementen van de stad Antwerpen en het Havenbedrijf Antwerpen NV worden aangehouden maar geheroriënteerd naar flankerende maatregelen en stedelijke leefbaarheidsprojecten. Deze nieuwe afspraken vormen de basis voor een nieuwe overeenkomst.
BAM en de stad Antwerpen komen overeen om de Overeenkomst Vergoeding Meerwaarde Eilandje en de Overeenkomst Aanleg Stedelijk Plein en Nutsleidingen in onderling overleg te beëindigen. De Overeenkomst Onroerende Goederen Oosterweelverbinding gesloten tussen BAM, de stad Antwerpen en het Vlaams Gewest, blijft van toepassing.
Voortbouwend op de Overeenkomst Onroerende Goederen Oosterweelverbinding, wordt het principe verwerkt dat alle betrokken besturen en rechtspersonen naast de eigendomsoverdracht bijkomend ook het tijdelijk ter beschikking stellen van onroerende goederen aan BAM ten behoeve van de Oosterweelverbinding, verrichten onder voorwaarden zoals bepaald in de Overeenkomst Onroerende goederen Oosterweelverbinding en zonder dat hiervoor een vergoeding verschuldigd is vanwege BAM. Deze afspraken worden verder geconcretiseerd in het in opmaak zijnde protocol tussen stad en BAM. Binnen de bestaande overeenkomst Onroerende Goederen Oosterweelverbinding, vraagt BAM enkele extra gronden in eigendom te krijgen, die in 2011 nog niet in beeld kwamen. Ook deze bijkomende overdrachten worden geconcretiseerd in het protocol tussen stad en BAM dat in opmaak is.
Rond de Overkapping Schijnpoort worden volgende afspraken gemaakt: BAM staat in voor de realisatie van de overkapping Schijnpoort (dekplaat en waterdichting) en de stad Antwerpen staat in voor de eindafwerking bovenop de overkapping Schijnpoort (gronddekking en aanplantingen). Deze eindafwerking wordt gefinancierd met de middelen voor stedelijke leefbaarheidsprojecten. Van zodra BAM de Overkapping Schijnpoort heeft gerealiseerd, zal BAM aan de stad Antwerpen een recht van opstal toekennen op de Overkapping Schijnpoort.
Rond de Overkapping Dam worden volgende afspraken gemaakt: BAM staat in voor de realisatie van de Overkapping Dam en zal deze wat eindafwerking betreft groen inzaaien. Over een specifiekere inrichting van de Overkapping Dam worden later verdere afspraken gemaakt, zodra het toekomstig ontwerp voor deze overkapping, dat momenteel binnen het proces van de intendant wordt uitgewerkt, duidelijker is.
Wat betreft de flankerende maatregelen verbindt de stad Antwerpen er zich toe om investeringen te doen en maatregelen te nemen in het kader van een geheel van flankerende maatregelen naar aanleiding van het project Oosterweelverbinding en andere grote werven ter bevordering van de bereikbaarheid, voor een budget van 70 miljoen euro. De stad Antwerpen zal hierover jaarlijks rapporteren aan Vlaanderen. Het college keurde op 1 juli 2016 (jaarnummer 05918) een lijst projecten als indicatief kader goed.
Wat betreft de leefbaarheidsprojecten verbindt de stad Antwerpen zich voor een bedrag van 107,5miljoen euro. De investeringen zijn afhankelijk van de resultaten van het proces dat onder leiding van de intendant voor leefbaarheidsprojecten wordt doorlopen.
In de overeenkomst wordt ook een artikel over prefinanciering vastgelegd, waar de stad Antwerpen op dit moment niet de intentie heeft daar een beroep op te doen. Zowel het Havenbedrijf Antwerpen NV als de stad Antwerpen kunnen ten belope van de financiële verbintenissen voor de leefbaarheidsprojecten, een prefinanciering verlenen aan het Vlaams Gewest of werkzaamheden ten eigen laste nemen die anders volgens specifieke bepalingen door het Vlaams Gewest ten laste zouden moeten worden genomen, voor projecten van of voor rekening van het Vlaams Gewest die kaderen in leefbaarheid en mobiliteit in de Antwerpse regio.
Het college beslist de overeenkomst tussen het Vlaams Gewest, BAM, het Havenbedrijf Antwerpen NV en de stad Antwerpen, over de heroriëntering van de Oosterweelmiddelen naar flankerende maatregelen en stedelijke leefbaarheidsprojecten aan de gemeenteraad ter goedkeuring voor te leggen.