Met de collegebeslissing van 6 maart 2015 (jaarnummer 1791) werden de bevoegdheden van de districtscolleges gecoördineerd. Artikel 10 bepaalt dat het districtscollege bevoegd is voor lokale straten en pleinen. Park Spoor Noord en Kempensraat zijn bovenlokaal openbaar domein en vallen onder de bevoegdheid van het college. Het district heeft adviesbevoegdheid.
Het voorontwerp voor het openbaar domein Kempenstraat dat nu voorligt werd als goed bevonden door het coördinatieoverleg openbaar domein, mits verwerking van de opmerkingen. De toekomstige invulling van het openbaar domein is bij deze in afdoende mate bepaald dat er een informatievergadering kan worden georganiseerd naar de bevolking toe. Die zal plaats vinden nog voor de zomer van 2017.
Het ontwerp is ondertussen dermate afgestemd dat het niet veel ruimte meer overlaat voor interpretatie of wijzigingen. Dit door de randvoorwaarden vooropgesteld, en de timing in functie van het tijdig in uitvoering laten gaan van het ontwerp. De planning werd hierbij afgestemd op de opening van het ZNA ziekenhuis en de werken van Brabo 2.
Op 15 mei 2012 besliste de raad van bestuur van Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) om een nieuw ziekenhuis te bouwen ter hoogte van de Kempenstraat. ZNA wees de uitvoering toe aan “Kairos – Euro Immo Star”. De stedenbouwkundige ontwikkelingskost werd door het college goedgekeurd op 6 juni 2014 (jaarnummer GR_00577).
Hierbij werd afgesproken welke delen van het openbaar domein aangelegd dienen te worden met de stedenbouwkundige last:
zone tussen noordelijke bouwpercelen Kop Spoor Noord en dokrand Asia- en Kempisch dok;
noord-zuid straat tussen bouwperceel w2 en w3;
ondertunneling Hardenvoortviaduct (verbindingstunnel met Park Spoor Noord ter hoogte van de noord-zuid straat tussen bouwperceel w2 en w3).
In navolging van de samenwerkingsovereenkomst werd een ontwerpteam aangesteld voor het ontwerp en de uitvoering van de aanleg openbaar domein en een studiebureau voor de realisatie van de verbindingstunnel.
Parallel aan het ontwerp en het studiewerk van de hierboven vermelde ontwikkelingsdelen waarvoor AG Vespa de leiding neemt, is er ook de ontwikkeling van het deel openbaar domein met betrekking tot het openbaar vervoer. Dit deel wordt geleid door Brabo 2, context Noorderlijn. AG VESPA heeft de opdracht gekregen om de totaliteit van het openbaar domein Kempenstraat als één integraal project te coördineren. Dit werd beslist door het college op 9 december 2016 (jaarnummer 10758).
In de afstemming van de bouwplannen van Brabo 2 en plannen openbaar domein ZNA werd geconstateerd dat een herontwerp van de ganse zone (wegens onuitvoerbaar) noodzakelijk was. De goedgekeurde bouwaanvraag van Brabo 2 komt momenteel niet overeen met de bouwvergunning van ZNA.
Start fase definitief ontwerp openbaar domein Kempenstraat.
De opmaak van het definitief ontwerp gebeurt op basis van het goedgekeurde voorontwerp voor het openbaar domein Kempenstraat, mits de integratie van een aantal belangrijke ontwerpdetails zoals hieronder samengevat. Bijgevoegd bij dit besluit bevindt zich de ruimtelijke vertaling van het goedgekeurde ontwerp met plannen en doorsneden.
Beschrijving voorontwerp integraal project openbaar domein Kempenstraat
De ontwikkelingszone voor het ontwerp openbaar domein strekt zicht van West naar Oost uit van de Binnenvaartstraat tot de Asiadok- Oostkaai. Als noordgrens geldt de dokrand, in het westelijke deel (zone A) de dokrand van het Kempisch dok, en in het oostelijke deel (zone B) de dokrand van het Asiadok. Het ontwerp van zone A is sterk bepaald door de aanwezigheid van het ziekenhuis. Zone A eindigt dan ook aan de oostelijke gevel van het ziekenhuis. In zone A wordt de eerder strakke vormgeving van het beeldkwaliteitsplan Eilandje toegepast. In afstemming met de ondergrondse parking is de vormgeving een onmiddellijk gevolg van de aanwezigheid van de parking. Een grote daktuin op de contour van de parking wordt ingericht als parktuin. Zone B is de zone die start net voorbij de verbindingstunnel (connectie met Park Spoor Noord, onder het Hardenvoortviaduct door). In de groenzones van zone B wordt de vormentaal van Park Spoor Noord overgenomen. Beide zones openbaar domein zijn hoofdzakelijk groen. Verharde zones zijn minimaal aanwezig en beperken zich tot de functionele verbindingsassen. De trambaan vormt een hoofdader doorheen het ontwerp. Het gebruik van openbaar vervoer wordt daarbij gesuggereerd als primair transport middel. Dit naast verplaatsingen te voet of per fiets. Voor auto’s is de toegankelijkheid beperkt. Er zijn geen parkeermogelijkheden bovengronds en de rijwegen zijn beperkt tot de in- en uitritten voor de ondergrondse parking en de noodzakelijke circulaties voor de hulpdiensten en leveringen. Het ontwerp houdt rekening met de toekomstige ontwikkeling van het Kempisch eiland.
Specifiek uitgewerkte ontwerpdetails te vermelden bij dit voorontwerp:
Tramperron
Het tramperron kreeg zijn definitieve locatie na afstemming met De Lijn en Tramcontactors Noorderlijn.
Afstemming in- en uitritten
De hulpdiensten hebben een afzonderlijke in/uitrit. Deze rijbaan wordt ook gebruikt voor leveringen. Een tweede in/uitrit wordt voorzien voor de bezoekers van het ziekenhuis en de woontorens. Dit maakt dat er een duidelijk onderscheid moet zijn tussen de rijbaan voorzien voor particulier gebruik en die voor professioneel gebruik. Om dit te bereiken wordt er gebruik gemaakt van een duidelijke Y-splitsing en boven de rijweg worden grote portieken geplaatst met signalisatieborden aan opgehangen.
Veilige oversteekplaatsen
Gezien de aanwezigheid van afzonderlijke rijvakken voor elk type vervoersmiddel krijgen we een reeks aan rijstroken die elkaar opvolgen (trambaan, fietspad, rijweg voor particulier autoverkeer, rijweg voor professioneel autoverkeer). Op vraag van de verkeerspolitie werd de oversteekplaats in zone B, ter hoogte van de Y-splitsing waar al deze rijstroken in één lijn doorkruist moesten worden, weggewerkt. De oversteekplaats bevindt zich nu voor de Y-splitsing.
Ter hoogte van de Asiadok- Westkaai maakt de trambaan een bocht onder het Hardenvoortviaduct door. Deze onderdoorgang is verkeerstechnisch een gevaarlijk punt. Het ontwerp werd zo aangepast dat het gebied er omheen ontoegankelijk is gemaakt. Dit door middel van hekwerk langs de ene zijde van de trambaan, en een landschappelijke barrière langs de andere zijde (wadi’s, niveauverschillen en beplanting).
Een gevolg van het afsluiten van de doorgang is een gewijzigde brandweer interventieroute. Om alsnog een doorsteek te kunnen maken naar Hardenvoort zal de brandweer de fietspadenstructuur van Park Spoor Noord gebruiken. Deze wijziging werd doorgevoerd met akkoord van de brandweer.
Sfeer Park Spoor Noord
Ten opzichte van het referentieontwerp van Brabo 2 kreeg het openbaar domein Kempenstraat extra groen. Zo werd er voorbij de verbindingstunnel met Park Spoor Noord (net ten oosten van het ziekenhuis) maximaal vergroend, door de zone tussen het Asiadok en de bouwlijn ‘w3 – skatebowl’ (zone B) aan te leggen overeenkomstig de visie en vormentaal van Park Spoor Noord. Tevens werd beslist om de platanen die zich reeds aan de dokrand bevinden te behouden.
De verbindingstunnel met Park Spoor Noord slaat een brug tussen het openbaar domein Kempenstraat en het park aan de andere zijde van het viaduct. De vormentaal vloeit op deze lijn in elkaar over door de typische betonpaden van Park Spoor Noord te laten “stranden” op het openbaar domein Kempenstraat. Twee materialen verzoenen zich, beton enerzijds en de platine Kandla Grey van het openbaar domein Kempenstraat anderzijds.
Opstelplaatsen
Het ontwerp houdt rekening met de toestroom van elke vorm van verkeer. Het voorziet onder andere ook in toegankelijkheid voor leveringen van vrachtwagens voor het ziekenhuis. Om te vermijden dat vrachtwagens de rijweg versperren, wordt er een wachtzone in het ontwerp geïntegreerd. Ook aan standplaatsen voor taxi’s werd gedacht. Deze stellen zich ondergronds in de parking op.
Fietsers kunnen hun fiets op verschillende plaatsen stallen. Om zo min mogelijk plaats in te nemen werd er ook een fietsenstalling voorzien bovenop één van de inritten. Hier wordt gekozen voor een fietsrek van het type ‘NMBS’ omdat deze door hun compacte ontwerp over een zeer grote capaciteit beschikken. De fietsenstalling type NMBS kan 80 fietsen stallen. Ook op andere plaatsen binnen het ontwerp worden fietsenstallingen voorzien. Op die manier wordt voldaan aan het totaal gevraagde aantal fietsstalplaatsen, 210 stalplaatsen, zoals bepaald bij de bouwvergunning ZNA.
Er wordt ook een Vélo- station in het ontwerp opgenomen. Deze wordt ingepland ter hoogte van de NMBS fietsenstalling en wordt zo centraal gepositioneerd in het ontwerp. Vanuit de dienst Stadsontwikkeling werd geadviseerd om een opstelling te maken met 36 Vélo-locks.
Meubilair
De straatmeubilaris wordt toegepast voor de banken en de verlichting. Naast dit standaard meubilair wordt de groenzone over het ziekenhuis verder uitgebreid met op maat gemaakt zitmeubilair. Dit zitmeubilair is deel van de nooduitgangen van de ondergrondse parking van ZNA. De materiaalkeuze voor de aankleding van deze nooduitgangen, een houten lattenstructuur, zorgt voor een geïntegreerde oplossing met een natuurlijke uitstraling.
Het geïntegreerde ontwerp van de nooduitgangen heeft geleid tot een afwijking op de straatmeubilaris. De stad Antwerpen geeft aan dat de aankleding van de nooduitgangen niet door hen beheerd zullen worden.
Verbindingstunnel Park Spoor Noord
Tussen de noordelijke en de zuidelijke bouwpercelen van Kop Spoor Noord loopt het Hardenvoortviaduct. De aanleg van twee noord–zuid straten linkt beide delen functioneel en ruimtelijk aan elkaar en maakt de connectie tussen de wijk Antwerpen Noord en het Eilandje.
De realisatie van de ondertunneling van het Hardenvoortviaduct is de laatste missing link in het realiseren van bovenstaande doelstelling. De tunnel komt in het verlengde te liggen van de De Pretstraat en maakt de verbinding met de Kempenstraat.
Via een studie werd de technische en financiële haalbaarheid van de ondertunneling onderzocht. De studie gaf inzage in de mogelijke uitvoeringsmethoden die voor deze specifieke context kunnen aangewend worden. Naast de bouwtechnische en financiële verschillen werd niet limitatief de mogelijke impact op de verkeersdoorstroming op het viaduct, afstemming met project Brabo 2, impact van de werfinrichting op Park Spoor Noord en de omliggende bouwprojecten onderzocht.
Hieruit werd op basis van randvoorwaarden vanuit ruimtelijk, structureel, infrastructureel en verkeerskundig oogpunt het voorontwerp gedistilleerd.
Beschrijving voorontwerp tunnel
De breedte van het viaduct bedraagt 27 meter, tussen de rand van de weg (ontwerp Brabo 2) 17,3 meter. Het voorzien van een centrale lichtopening is een belangrijk aandachtspunt bij de vormgeving aangezien bij extra lichttoetreding het comfort en veiligheidsgevoel van de gebruikers toeneemt. De centrale lichtopening wordt afgeschermd middels een balustrade. Om de lichtopbrengst en ruimtelijke kwaliteit te vergroten wordt ter hoogte van de lichtopening de begroeide middenberm naar beneden geplooid.
De breedte van de tunnel wordt afgestemd op de breedte van één travee om de impact op de arcades van de keermuren in te perken.
De bogen hebben een beperkte hoogte; 3,05 meter centraal en 2 meter op het laagste punt. Hierom worden in het ontwerpvoorstel ter hoogte van 1 travee de bogen afgebroken en kan zo voldoende vrije hoogte gerealiseerd worden noodzakelijk voor de belevingskwaliteit van deze passage. Door afbraak van de bogen kan de lengte van de tunnel eveneens worden beperkt worden tot +- 17,3 meter. De rand van het Hardenvoortviaduct komt dieper te liggen. Belangrijke meerwaarde is dat de passage voor fietsers en voetgangers lokaal overbrugd wordt door de bovenliggende wegenis en dus minder als tunnel ervaren wordt.
De ontworpen wegenis op het viaduct wordt geoptimaliseerd (symmetrisch) waardoor de centrale opening zo breed mogelijk wordt gemaakt zonder de zijstroken waarin de bogen zich bevinden te belasten met wegverkeer.
Fase 1 van het integraal openbaar domein project Kempenstraat was de afbakening van het projectgebied met integratie van de Brabo 2, de site van ZNA en het openbaar domein. Fase 2 is de opstart van het ontwerp, deelfase voorontwerp is hierbij afgerond. Het voorontwerp werd aan het coördinatie overleg van 18 april 2017 voorgelegd en goedgekeurd (verslag in bijlage). De volgende deelfase is het definitief ontwerp, wat nu dient aangevat te worden.
De uitvoering van de werken wordt afgestemd op het project Brabo 2 en de bouw van het ZNA ziekenhuis. De aanleg van het openbaar domein zal in de laatste bouwfase van het ziekenhuis worden uitgevoerd.
De werken van de tunnel moeten in functie van de doorstroming op het viaduct eerder worden uitgevoerd, gekoppeld aan de werken aan het Hardenvoortviaduct (gecoördineerd door Brabo 2).
Het coördinatieoverleg openbaar domein geeft een gunstig advies op het voorgestelde ontwerp op voorwaarde dat:
er meer duidelijkheid en afspraken komen omtrent het beheer;
binnen het project een overgang van materialisering wordt gezocht met de materialen vanuit de tunneldoorsteek en naar uitvoering toe het profiel en de niveaus op elkaar afgestemd worden tussen de verschillende projecten. Concreet wordt er afgesproken dat in de zone tussen het ZNA ziekenhuis en bouwperceel w3 , er in de voorziene kandla grey verharding een strook beton wordt ingepast. Die betonstrook legt een link met de vormgeving en het materiaalgebruik van park Spoor noord. De strook beton loopt niet door tot tegen de Kempenstraat maat stopt vb. 3 meter voor die lijn.
de beplantingskeuze wordt aangepast naar inheemse soorten (stadsbeheer bezorgt lijst aan studiebureau)
de positie en aantal fietsstallingen naar de volgende fase verder wordt bekeken
de blindengeleiding verder uitgewerkt wordt naar de volgende fase
de standaard inrichtingsprincipes en signalisatie van tramoversteken in de vrije bedding worden opgenomen
de verlichtingsarmaturen worden toegepast conform afspraken met ontwerp en uitvoering
de problematiek van de wachtzone voor vrachtwagens verder wordt onderzocht.
Verbindingstunnel
de materialen (gezaagde kassei en betonstrook) richting ZNA worden doorgetrokken en binnen project ZNA een logische overgang gezocht wordt. De betonstrook richting Ellermanstraat achterwege te laten;
de niveaus en afwateringsprincipes tussen de plannen van de tunnel en het plan ZNA en omgeving op elkaar af te stemmen;
onder de zitbanken géén rioolkolken worden voorzien, naar onderhoud toe is dit niet mogelijk;
buffer tussen afrastering en rijweg conform draaiboek te voorzien;
het detail en de beplanting achter de zitbanken ter hoogte van de middenberm verder uit te werken naar de volgende fase in overleg met de betrokken stadsdiensten;
de beplantingskeuze en aanplantingswijze verder te bekijken met stadsbeheer.
De districtsraad Antwerpen keurt met 24 stemmen voor en 7 onthoudingen het volgende besluit goed.
Voor: van Craenenbroeck Lutgard, Cordy Paul, Schiltz Willem-Frederik, Stallaert Lieve, van der Vloet Jan, Poppe Anne, Ramachi Morad, Verstraeten Regina, Wuyts Christophe, Boeckmans Adrjen, Van Winkel Cordula, Germeys Pieter, Struyf Paul, Laenens Marco, Vanlommel Dirk, Deckers Filip, De Wilde Nicolas, Wuyts Marita, Markowitz Samuel, Braeckmans Jan, Van den Borne Tom, Vandecasteele Raphaël, Amaliki Karima, Peeters Nadine
Onthouding: Beck Theo, Kruyniers Jan, Ugurlu Sener, De Brie Paula, Scheck Tatjana, Anseeuw Chris, Geerts Anton
De districtsraad Antwerpen geeft advies op het voorontwerp openbaar domein Kempenstraat:
1. De districtsraad van Antwerpen geeft negatief advies op het voorontwerp openbaar domein Kempenstraat wat betreft de materialisatie tenzij:
a. Er rond het ziekenhuis zelf echt vlak, zeer comfortabel, niet glad materiaal wordt gebruikt voor de aanleg van het openbaar domein. Platines, gezaagde kasseien of natuursteen die glad wordt bij regenweer voldoen hier niet aan; beton(straatstenen) bijvoorbeeld voldoet hier wel aan.
b. Er voor alle voet- en fietsverbindingen binnen dit project ook altijd een strook wordt voorzien uit echt vlak, zeer comfortabel, niet glad materiaal. Enkel platines of gezaagde kasseien voldoen hierbij niet; beton(straatstenen) bijvoorbeeld voldoet hier wel aan
2. De districtsraad van Antwerpen adviseert positief op de rest van het voorontwerp op voorwaarde dat:
a. Er vooraf heel helder moet bepaald worden wie welke onderdelen van het openbaar domein moet onderhouden én er vooraf een duidelijke inschatting van de jaarlijkse onderhoudskosten wordt gemaakt.
b. Alle gebruikte materialen voor voet- en fietspaden en rijwegen robuust en onderhoudsvriendelijk zijn en maximaal gebruikscomfort hebben.
c. Het fietspad de afmetingen van het vademecum fietsvoorzieningen volgt: in dit geval een breedte van 3,5 meter.
d. Ook alle lokale fietsbewegingen uitgetekend worden, inclusief de as De Pretstraat – Asiadok Westkaai en de as Bredastraat/Hardenvoort – Kempenstraat. Alle lokale fietsbewegingen moeten comfortabel, verkeersveilig en reglementair zijn.
e. Er via bewegwijzering en materialisatie helder wordt aangegeven welke de preferentiële fietsroutes zijn
f. Fietsenstallingen voor bezoekers worden voorzien op alle soorten fietsen (moderne fietsen zijn vaak breder dan klassieke, bakfietsen, …). De fietsenstallingen voor bezoekers zijn ook voorzien op het veilig stallen van duurdere (elektrische) fietsen.
g. De oplevering van het groen kan enkel gebeuren nadat er een A-kwaliteit wordt behaald en de praktijk ter plekke uitwijst dat deze duurzaam is.
h. Alle bestaande platanen behouden worden.
i. Voor het dagelijkse onderhoud (straatveger, zwerfvuil, … ) en voor groenonderhoud alle delen van het project eenvoudig en veilig bereikbaar zijn.
j. De onderdoorgang onder het Hardenvoortviaduct een betonpad krijgt waarvan de breedte minstens overeen komt met de brede betonpaden in Spoor Noord.
k. In de onderdoorgang kunnen geen obstakels/ betonnen poefen voorzien worden. Bij schemer of in het donker zijn ze onvoldoende te onderscheiden voor fietsers.