2018_CBS_02835 - Droogdokkeneiland - Programma Droogdokkensite. Aanpak en samenwerking provinciaal Havenbelevingscentrum - Goedkeuring

Alternatieve opzet van samenwerking met provincie

In de besprekingen over het bouwproject van het Havenbelevingscentrum wordt grote terughoudendheid van de provincie Antwerpen ervaren wat betreft het gedelegeerd bouwheerschap aan AG VESPA. De provincie geeft aan dit bouwproces liever zelf uit te voeren, vermoedelijk mede ingegeven doordat zij zelf beschikt over een uitgebreide patrimoniumafdeling.

Deze alternatieve opzet van samenwerking waarbij de provincie zou optreden als bouwheer van het Havenbelevingscentrum, kan door de stad overwogen worden, doch onder bepaalde randvoorwaarden, dewelke zijn ingegeven vanuit de complexiteit van de site en de ambitie deze als één geheel te blijven beschouwen en realiseren. De geformuleerde randvoorwaarden zijn de volgende:

Oprichten van een Stuurgroep en procesafspraken

• Er wordt een Stuurgroep opgericht met alle betrokken actoren (provincie, Havencentrum, stad, AG VESPA, Havenbedrijf) , en dit met het oog op een optimale projectregie, afstemming en kwaliteitsbewaking.
  Nadrukkelijk onderdeel van de ontwerpopgave van het Havenbelevingscentrum is immers de contextuele inpassing van het gebouw, rekening houdend met een aantal sleutelkwesties rond openbaar domein, erfgoed, mobiliteit, synergie met andere delen van Droogdokkeneiland, en sanering;
• Deze contextuele inpassing van het gebouw wordt in elke fase beoordeeld, en slechts in consensus tussen de actoren kan worden overgegaan naar een volgende fase in het proces.
  Minstens worden al volgende fasen van goedkeuring onderscheiden: projectdefinitie, aanstelling ontwerper na wedstrijd, schetsontwerp, definitief ontwerp, omgevingsvergunningsaanvraag, aanbestedingsdossier, uitvoeringsontwerp, uitvoering.

Ontwerp en realisatie van het gebouw

• Selectie van de ontwerper voor het gebouw gebeurt via de procedure van ontwerpwedstrijd via de wedstrijdpool van de stad en AG VESPA;
• Nadrukkelijk onderdeel van deze wedstrijd, van beoordeling van de inzendingen, en van de ontwerpopdracht is de contextuele inpassing van het gebouw;
• De provincie is als toekomstig bouwheer trekker en eindverantwoordelijke voor de projectdefinitie. Zij coördineert de opmaak ervan en levert het eindresultaat af. AG VESPA ondersteunt en begeleidt de provincie bij de opmaak van de projectdefinitie wat betreft de afstemming op de ruimtelijke voorwaarden die de omgeving en het stedelijk beleid stelt, en bewaakt op deze manier de inpassing van het ontwerp in de omgeving;
• AG VESPA kijkt de projectdefinitie als geheel na en beoordeelt
• of deze in overeenstemming is met de bepalingen in de architectenovereenkomst van de wedstrijdpool
• of deze een goede basis biedt voor een transparante en kwalitatieve beoordeling van de wedstrijdontwerpen
• AG VESPA en de provincie hebben een gelijk aantal stemgerechtigde juryleden bij de beoordeling van de ontwerpen, een jury welke wordt voorgezeten door de stadsbouwmeester, en de gunning van de ontwerpopdracht kan pas plaatsvinden indien er een consensus is;
• AG VESPA wordt door de provincie vergoed voor de prestaties tijdens de fases projectdefinitie en wedstrijd.

Ontwerp en realisatie van het openbaar domein

• Ontwerp en aanleg van het openbaar domein rondom het gebouw gebeurt onder regie van AG VESPA;
• Er vindt een kostendeling plaats tussen stad en provincie voor de aanleg en onderhoud van het openbaar domein rondom het gebouw. De verdeelsleutel hiervan is nog te bepalen op basis van de inplanting en ontwerp van het gebouw;
• Indien het Havenbelevingscentrum gebruik wenst te maken van watergebonden infrastructuur, zoals een aanliggend dok voor havenrondvaarten, zijn de kosten voor aanleg van benodigde infrastructuur en onderhoud ervan ten laste van de provincie.

RUP en plan-MER

• Opmaak van RUP en plan-MER gebeurt onder regie van AG VESPA, die daarvoor een studiebureau aanstelt via het raamcontract van de stad;
• AG VESPA wordt door de provincie vergoed voor de studiekosten voor opmaak RUP, plan-MER en desgevallend bijkomend advies, alsook voor de begeleidingskost van AG VESPA gedurende deze periode, dewelke geraamd wordt op 23 maanden.

Sanering

• Bijkomende saneringskosten ten gevolge van inplanting van het Havenbelevingscentrum in de "groene vinger" zijn ten laste van de provincie.

Zakelijke rechten

• Terbeschikkingstelling van de grond door de stad aan de provincie voor de oprichting van het gebouw gebeurt via toekenning van een zakelijk recht (nog te bepalen: recht van opstal of erfpacht), niet via verkoop van grondeigendom.

Overdracht Eilandje: protocol stad-Havenbedrijf

In de zitting van 16 februari 2009 (jaarnummer 197) werd het samenwerkingsprotocol tussen de stad en het Havenbedrijf Antwerpen goedgekeurd door de gemeenteraad. Dit protocol kwam tot stand in het kader van de uitvoering van fase 1 van het Eilandje (het zuidelijk deel bestaande uit de Oude Dokken, Montevideo- en Cadixwijk) die als beleidsdoelstelling was opgenomen in het bestuursakkoord 2007-2012.

In dit protocol werden nieuwe afspraken gemaakt tussen de stad Antwerpen en het Havenbedrijf over de gebiedsafbakening van het Eilandje, over de herbestemming en ontwikkeling van het gebied, over de aansturing van de ontwikkeling, over de wijze en de timing van de overdracht van het gebied, over het concessiebeleid op het gebied, over de baten en lasten die met de overdracht en de herontwikkeling gepaard gaan en tenslotte over de overdracht en het beheer van de dokken en de bijbehorende infrastructuur.

Een aantal zones werden echter uitgesloten uit het protocol, waaronder de Droogdokkensite: het complex Algemene Werkhuizen Noord (AWN) op de Droogdokkenweg. Op 27 november 2017 keurde de gemeenteraad de overdracht van fase 2 van de gronden op het Droogdokkeneiland van het Havenbedrijf naar stad Antwerpen goed (jaarnummer 00739). Via gemeenteraadsbesluit van 29 januari 2018 (jaarnummer 00078) werden aanvullende formele afspraken gemaakt tussen de stad Antwerpen en het Havenbedrijf in verband met de overdracht van het complex.

De Droogdokkensite

In 2011 maakte het ontwerpbureau Van Belle & Medina + Vogt, een globale visie op voor het Droogdokkeneiland.  Er werd een combinatie voorzien van een parkgedeelte aan de westzijde - het Droogdokkenpark, en een erfgoedsite met een maritiem museum ter hoogte van de droogdokkensite - het complex Algemene Werkhuizen Noord op de Droogdokkenweg.

Op basis van deze visie werd een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) voor het Droogdokkeneiland opgemaakt, dat in september 2013 werd goedgekeurd. Het RUP voorziet gemengde functies op de site (groen en stedelijke functies) en er zijn drie bouwkaders afgebakend met stedelijke functies, waarvan één in het park, één op de AWN-site ter hoogte van de huidige gebouwen, en één ten noorden van de site ter hoogte van de huidige Suez- en Panamaloods.

In 2014 werd een haalbaarheidsstudie opgestart voor een maritiem museum op de Droogdokkensite. De studie werd uitgevoerd in opdracht van AG VESPA door Compagnie O architecten en onderzocht beide bouwkaders op de Droogdokkensite. Op 27 maart 2015 nam het college kennis van de resultaten van de haalbaarheidsstudie en besliste de AWN-site als voorkeurslocatie te weerhouden (jaarnummer 2473). AG VESPA kreeg de opdracht om de projectcoördinatie voor het Maritiem Museum op zich te nemen en een samenwerkingsovereenkomst voor volledige projectcoördinatie, opmaak projectdefinitie en organisatie van architectuurwedstrijd op te maken.

Op 3 april 2015 besliste het college om het project Maritiem Park in te dienen voor de negende oproep Stadsvernieuwing van de Vlaamse overheid en conceptsubsidie aan te vragen (jaarnummer 2740), met als doel een programmatorisch masterplan voor de hele Droogdokkensite te laten opmaken. Deze conceptsubsidie werd verkregen en de opdracht tot conceptbegeleiding programmatorisch masterplan werd door AG VESPA gegund aan het team 51N4E - ndvr - RebelGroup - Witteveen + Bos.

Op basis van dit programmatorisch masterplan werkte het Coördinatieoverleg Droogdokken een aangepast scenario uit voor de toekomstige invulling van de Droogdokkensite. Het programmatorisch masterplan werd daarvoor als inspiratiebron gebruikt, maar niet op alle punten gevolgd. Op 12 mei 2017 keurde het college (jaarnummer 4301) de voorgestelde onderdelen en aanpak voor invulling van de Droogdokkensite goed, en koppelde daar de nodige opdrachten aan.

Het Havenbelevingscentrum op Droogdokkensite

Als onderdeel van het programma op de Droogdokkensite besliste het college daarbij ook in te gaan op de vraag van het provinciebestuur Antwerpen om het Havenbelevingscentrum te vestigen op de site. Via collegiale brief, onderdeel van het collegebesluit van 12 mei 2017 (jaarnummer 4301), stelde de stad Antwerpen aan de provincie de 'groene vinger' tussen dok 6 en dok 8 voor als nader te onderzoeken zone waar de inplanting van het centrum idealiter zou gebeuren. Daarbij gaf de stad ook aan dat een RUP-aanpassing nodig zou zijn aangezien deze locatie zich buiten de in het RUP Droogdokkeneiland aangeduide bouwkaders bevindt, en dat een goede projectcoördinatie zich zou opdringen aangezien de stad de site architecturaal en stedenbouwkundig zoveel mogelijk als één geheel wil blijven benaderen. Ook de complexiteit van de site, met onder meer sanering, aanleg openbaar domein Droogdokkenpark, synergie met het Maritiem Museum, behoud en beheer van erfgoed, ontsluiting en parkeren, eenvormige buitenaanleg en routes over de site, was voor de stad aanleiding om voor te stellen dat AG VESPA het gedelegeerd bouwheerschap namens de provincie zou opnemen voor de bouw van het Havenbelevingscentrum, en dit minstens tot en met de selectie van de ontwerper.