Op 25 juni 2018 werd een selectie van 18 overkappings- en leefbaarheidsprojecten die in eerste fase gerealiseerd zullen worden goedgekeurd door afgevaardigden van de Vlaamse regering en het stadsbestuur.
Het gaat om volgende 18 projecten:
Naast deze Ringprojecten is 10,5 miljoen euro voorzien voor verder studiewerk rond onder andere het verkeerskundig systeem op de zuidoostelijke ring, tunnelveiligheid, multimodale knopen en overkappingskansen voor de volgende fasen.
Als bij uitwerking van de geselecteerde Ringprojecten budgettaire ruimte zou ontstaan, kunnen ook onderdelen van deze reserveprojecten gerealiseerd worden:
Naast de concrete projecten werden ook een visienota per segment door de ontwerpteams en overkoepelende ruimtelijke en stedenbouwkundige principes door de intendant opgemaakt, als kader voor toekomstige projecten in de Ringzone. Hoewel nog geen “af” masterplan, vormen de resultaten voor het college een basis voor de verdere ontwerpmatige en bouwtechnische uitwerking van de geselecteerde projecten voor de eerste fase en als richtinggevend voor de volgende fasen.
Het geheel van 31 strategische projecten overschrijdt de beschikbare 1.25 miljard euro. Het college benadrukt het belang van de uitvoering van alle voorgestelde projecten. De volledige overkapping van de Ring blijft daarbij de na te streven ambitie. Een selectie van projecten voor de eerste fase is noodzakelijk, maar is geen keuze om de resterende projecten niet te realiseren. Wel om deze in een volgende investeringsronde uit te voeren.
Het college onderschrijft de selectie van strategische projecten voor deze eerste fase. Volgende argumenten verwoorden het specifieke belang daarvan voor de stad Antwerpen:
Leefbaarheid verbeteren voor zoveel mogelijk inwoners
Het verbeteren van de leefbaarheid in de Ringzone was het hoofddoel van het proces dat onder leiding van de intendant werd ingezet. Het is voor het college dan ook van groot belang dit hoofddoel ook in de eindbeoordeling terug te vinden. De strategische projecten die op het vlak van luchtkwaliteit, geluidsklimaat, groentekorten en barrièrewerking voor zoveel mogelijk inwoners een verbetering geven, zijn voor het stadsbestuur dan ook de eerste prioriteit.
Overkappingen zullen hiertoe een belangrijke bijdrage leveren, maar zijn voor het stadsbestuur niet noodzakelijk het enige middel. Daar waar een overkapping op korte termijn (nog) niet mogelijk is, omwille van tunnelveiligheid of omwille van het feit dat de onderliggende weginfrastructuur nog moet worden herzien, is terecht gekozen voor de snelle uitvoering van een ambitieus bermenproject. Een dergelijk project omvat de nodige maatregelen ter verbetering van het geluidsklimaat en de luchtkwaliteit, en levert een waardevolle groene verblijfsruimte op die ook plaats biedt aan ecologie en waterbuffering in functie van klimaatadaptatie en aan de optimalisatie van het langzaam verkeersnetwerk voor fiets- en voetgangers.
Het uitrollen van een ambitieus bermenproject in alle segmenten is qua kostprijs relatief beperkt en levert op korte termijn directe leefbaarheidswinsten op voor zoveel mogelijk bewoners. In grote delen van de ringzone tonen de ontwerpers bovendien aan dat het bermenproject in een volgende fase grotendeels gerecupereerd kan worden als opstap naar een overkapping.
Werk met werk maken
Met de realisatie van de infrastructuurwerken Linkeroever, de Oosterweelverbinding en de heraanleg van Knoop Zuid staan in Antwerpen de komende jaren grote infrastructuurwerken op stapel. Het onmiddellijk overkappen van die nieuwe infrastructuur, daar waar mogelijk en zinvol in functie van de leefbaarheid en de stadsontwikkeling, moet daarbij de basisattitude zijn. Op die manier kunnen overkappingen immers sneller, goedkoper en met minder hinder uitgevoerd worden.
De selectie van grote overkappingen in het noorden/oosten van de Ringzone samen met de realisatie van de Oosterweelverbinding en in het zuiden samen met de herstructurering van Knoop Zuid zorgen in combinatie met de onmiddellijk kwalitatieve inrichting van de reeds in de Oosterweelwerken geplande overkapping ter hoogte van Steenborgerweert/Dam voor belangrijke ruimtelijke potenties voor wijken die het vandaag op een aantal vlakken moeilijk hebben, zoals Luchtbal, Dam, Deurne Noord en Kiel.
Modal shift als noodzakelijke voorwaarde voor een grootschalige overkapping
De realisatie van een ambitieuze modal shift is de noodzakelijke voorwaarde voor een grootschalige overkapping van de Antwerpse ring en zal op zich ook een belangrijke impact hebben op de leefbaarheid in de stad en de regio. Strategische projecten die bijdragen tot de verbetering van de modal shift zijn voor het stadsbestuur dan ook erg belangrijk.
Het verder uitbouwen en optimaliseren van de multimodale knooppunten in de ringzone is een absolute prioriteit in functie van het verbeteren van de modal shift. In het ontwerpproces Over de Ring zijn hiertoe interessante aanzetten gedaan. De meeste voorstellen zijn echter nog onvoldoende voldragen en vergen bijkomend studiewerk en engagementen van de verschillende actoren.
Daarnaast zal een verfijning en optimalisatie van het langzaam verkeersnetwerk, waar mogelijk en nuttig in combinatie met een versterking van het ecologisch netwerk, alvast op korte termijn een belangrijke bijdrage leveren zowel aan de modal shift als aan het verbeteren van de barrièrewerking en dus de leefbaarheid.
Een snelle realisatie van de zuidelijke Scheldebrug als fietsverbinding tussen linker- en rechteroever heeft bovenop de modal shift ook een belangrijke positieve impact op minder hinder in de regio en specifiek op de bereikbaarheid van het Waasland tijdens de werken aan de R1.
Hefboom voor stadsontwikkeling
Naast de 31 strategische projecten worden in de visienota’s ook interessante voorstellen en ontwerpend onderzoek neergelegd voor de stadsontwikkeling rond de ring. De overkapping en de leefbaarheidsmaatregelen in eerste fase maken een intensivering van het stedelijk weefsel in de ringzone op korte termijn mogelijk. Door het verbeteren van de leefbaarheid en de realisatie van bijkomende publieke ruimte en groen, ontstaan nieuwe of andere ontwikkelingsmogelijkheden. Zo creëren de strategische projecten de noodzakelijke randvoorwaarden om onderbenutte terreinen en brownfields om te vormen tot aantrekkelijke nieuwe gemengde woon/werkgebieden, om bestaande wijken nieuwe impulsen te geven en om rafelige stadsranden om te vormen tot sterke fronten aan de ringzone.
De stadsontwikkelingsprojecten bieden niet enkel plaats voor nieuwe woningen en bedrijvigheid. Ze voorzien ook in de broodnodige voorzieningen zoals scholen, sportinfrastructuur ... waarvan zowel de nieuwe als de bestaande inwoners gebruik kunnen maken.
De stad zal haar ruime expertise op dit vlak inzetten om, aanvullend op de strategische projecten, het opgeleverde ontwerpend onderzoek voor het stadsontwikkelingsprogramma verder uit te werken en tot uitvoering te brengen. De "Hoederentiteit", waarvoor AG Vespa recentelijk een Vlaamse subsidie als strategisch coördinator heeft ontvangen, is daarvoor het uitgelezen instrument.
De volledige overkapping van de Ring als stip aan de horizon
De uitvoering van de eerste fase strategische projecten is voor het stadsbestuur geen eindpunt maar een begin. Het opstarten van bijkomend onderzoek met het voorziene studiebudget naar de herinrichting van de zuidoostelijke ring (inclusief de knoop E313/E34) is dan ook één van de prioriteiten. Wanneer er duidelijkheid is over de inrichting en de mobiliteitsstromen van de zuidoostelijke ring, dan kunnen de overkappingsprojecten in dit segment in kaart worden gebracht en worden opgestart.
Een snelle, efficiënte en kwalitatieve uitvoering van de eerste fase projecten
Met het “Over de Ring” proces onder leiding van de intendant is een hoogdynamisch en intensief proces ingezet voor het grootste mobiliteits- en leefbaarheidsproject van de eeuw. Het college wil op dit elan verder gaan.
Geen van de actoren kan de uitvoering van dit ambitieuze programma alleen. Samenwerking en samenspraak is het motto, ook voor de volgende fase.
De stad maakt zich alvast op om, in samenwerking met de Vlaamse partners, de verantwoordelijkheid op te nemen voor die projecten en/of projectonderdelen die volgens het subsidiariteitsprincipe en logischerwijze door de stad worden getrokken. De stad zal daartoe al haar beschikbare expertise en ervaren projectleiders inzetten in functie van een snelle, efficiënte en kwalitatieve uitvoering van de geselecteerde projecten. De stad zal zich eveneens inzetten om de nodige samenwerkingsverbanden met de betrokken actoren op te zetten en waar mogelijk ook de nodige inspanningen leveren om via subsidies bijkomende middelen aan te trekken om het uitvoeringsbudget te vergroten.
Voor de leefbaarheidsprojecten die samen met de Oosterweelverbinding en de Infrastructuurwerken Linkeroever dienen uitgevoerd te worden, is een snelle uitwerking binnen de urgente timing van deze projecten en in samenwerking met BAM nodig om werk met werk te combineren. Het is zaak om bij de verdere ontwerpmatige en bouwtechnische uitwerking op de ingeslagen weg door te gaan, met opnieuw een ‘hogedrukketel’ als ontwerpproces en brede betrokkenheid van de werkgemeenschap waaronder ook de stadsadministratie. De stad organiseert zich er daarom op om het verdere proces en vergunningenprocedures zo vlot mogelijk te laten lopen, zodat er zo snel mogelijk tot realisatie kan worden overgegaan.
Eind 2015 keurde het Vlaamse Gewest de aanstelling goed van een intendant voor leefbaarheidsprojecten in de stedelijke zones rond de R1 – Ring om Antwerpen. De intendant en zijn team zijn in januari 2016 van start gegaan met als opdracht in twee jaar tijd samen met verschillende organisaties en burgers een traject te doorlopen om te komen tot concrete en realiseerbare overkappingen en leefbaarheidsprojecten voor de Antwerpse ring met als ambitie een overkapping van de volledige ring.
In maart 2017 is het “Toekomstverbond voor de bereikbaarheid en leefbaarheid – Een ring rond de stad en een ring voor de stad” tussen het Vlaamse Gewest, de stad Antwerpen en de burgerbewegingen stRaten-generaal, Ademloos en Ringland voor een bereikbare en leefbare Antwerpse regio tot stand gekomen. In het kader van de eerste grote fase in de leefbaarheidsmaatregelen voorzien de Vlaamse regering, de stad Antwerpen en het Havenbedrijf Antwerpen NV een bedrag van 1,250 miljard euro dat ingezet wordt op basis van de uitkomst van het selectiedossier van de intendant.
Het ontwerpproces “Over de Ring” onder leiding van intendant Alexander D’Hooghe bestond uit een hogedruk co-creatief proces. Eerst werd er door middel van uitgebreid overleg met alle betrokken partijen een ambitienota voor de hele ringzone opgemaakt. Vervolgens gingen 6 ontwerpteams op basis van de ambitienota aan de slag met een zone van de ring. Zo werden er door de ontwerpteams en de intendant 31 strategische projecten voorgesteld die in eerste fase de leefbaarheid in de Ringzone zullen verbeteren. Deze concrete overkappings- en leefbaarheidsprojecten werden geëvalueerd op basis van 4 belangrijke criteria: leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) en draagvlak.
De beoordeling van de leefbaarheid hield rekening met de impact op de luchtkwaliteit, geluidsreductie, ecologie, klimaat en mobiliteit. De beoordeling van de ruimtelijke kwaliteit werd toevertrouwd aan een expertenpanel. De MKBA werd opgesteld door het adviesbureau Deltares. De inschatting van het draagvlak berust op de consensusnota die opgeleverd werd door elk ontwerpteam en waarin staat over welke onderdelen grote eensgezindheid bestaat, vaak bekrachtigd door de handtekeningen van de rechtstreeks betrokken partijen. Ook de mening van de meer dan 2.000 bezoekers van de Ringdagen (26-30 mei 2018) werd meegenomen om het draagvlak bij de Antwerpenaren correct in te schatten.
Op basis van al deze evaluaties formuleerde de intendant aanbevelingen naar het beleid wat betreft een selectie van strategische projecten.
Het college neemt kennis van de resultaten van het ontwerpproces “Over de Ring” onder leiding van intendant Alexander D’Hooghe.
Het college neemt kennis van de visienota’s van de ontwerpteams en de overkoepelende ruimtelijke en stedenbouwkundige principes als kader voor verder onderzoek en uitwerking van de leefbaarheids- en stadsprojecten.
Het college bekrachtigt de selectie van de 18 projecten en de 4 reserveprojecten.
Projecten:
Reserveprojecten:
Het college beslist om in samenwerking met de Vlaamse partners en onder leiding van de (opvolger van de) intendant, werk te maken van een snelle, efficiënte en kwalitatieve uitvoering van de geselecteerde projecten.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
| SW en AG Vespa | Tegen begin september 2018 een stedelijk actieplan ‘Over de Ring’ uit te werken en voor te leggen. Het actieplan omvat onder meer een beschrijving van de taken die door de verschillende bedrijfseenheden van de stad moet worden opgenomen in functie van een snelle, efficiënte en kwalitatieve uitvoering van de geselecteerde projecten en het verdere proces. De Scheldebrug wordt daarbij versneld opgestart als minder hinder maatregel tijdens de werken aan de R1. |
| AG Vespa | De hoederentiteit op te starten en een operationeel ontwikkelingsplan op te maken en voor te leggen voor de uitvoering van stadsprojecten in relatie tot de geselecteerde strategische projecten voor de eerste fase. |