2018_CBS_01681 - Pilootproject 'vierkant groen' - Verkeerslichtenregeling kruispunt Londenstraat-Kattendijkdok-Oostkaai-Bordeauxstraat - Goedkeuring

'Vierkant groen' laat toe om een kruispunt volledig conflictvrij af te wikkelen. Er is dan namelijk per cyclus één fase waarbij alle voetgangers en fietsers op het kruispunt tegelijk groen krijgen, terwijl het gemotoriseerd verkeer moet wachten. Diagonaal het kruispunt oversteken, is niet toegestaan. De veiligheid van de fietsers en voetgangers gaat er dus op vooruit, aangezien er nauwelijks risico is op aanrijdingen van voetgangers en fietsers door afslaande wagens en vrachtwagens. Een bijkomend voordeel voor fietsers is dat zij in één fase twee takken van het kruispunt kunnen oversteken, en dus minder voor het rode licht zullen staan als ze deze beweging uit willen voeren.

De keuze voor een regeling met vierkant groen op het kruispunt Londenstraat-Kattendijkdok-Oostkaai-Bordeauxstraat steunt op de visie om maximaal in te zetten op verkeersveiligheid (voor voetgangers en fietsers). Vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid is een conflictvrije regeling voor de dubbelrichtingsfietspaden op de as Londenstraat-Amsterdamstraat zeer sterk aangewezen. Uit analyses van de lokale politie blijkt immers dat de kans op een fietsongeval zeer sterk stijgt op dubbelrichtingsfietspaden.

Zonder de toepassing van vierkant groen zouden zowel de fietsers en voetgangers op de as Londenstraat apart aan de beurt komen, net als de fietsers en voetgangers die de Londenstraat dwarsen. Ook de dwarse oversteken zijn immers dubbelrichtingsoversteken. Door alle fiets- en voetgangersbewegingen tegelijk toe te laten, is er een tijdswinst van ongeveer 30 seconden.

Vierkant groen zorgt dus in het geval van een volledig conflictvrije regeling op dit kruispunt voor een verbeterde verkeersveiligheid, terwijl ook de wachttijd voor de verschillende verkeersdeelnemers zo weinig mogelijk stijgt. 

De invoering van de vierkant groen-regeling op dit kruispunt werd ook getoetst aan de aanbevelingen die Fietsberaad Nederland hanteert voor het implementeren van vierkant groen:

• Het kruispunt (geometrisch) is niet te uitgestrekt. Een te uitgestrekt kruispunt leidt tot lange groen- en ontruimingstijden, aangezien de snelheid van de actieve weggebruiker te laag ligt. Het kruispunt is vrij compact. 
  Het aantal rijstroken op de Londenstraat en Kattendijkdok-Oostkaai is klein. Evenwel, conflictvrij en zonder vierkant groen zou de wachttijd gevoelig hoger zijn met de nodige ontruimingstijden voor voetgangers (en fietsers).
• De intensiteit van het gemotoriseerd verkeer is niet hoger dan 25.000 motorvoertuigen per etmaal.
  Dat is niet het geval op dit kruispunt. De dagintensiteiten liggen er heel wat lager dan 25.000 voertuigen. 
• Er wordt tweemaal groen per cyclus voorzien. Hierdoor halveert de gemiddelde wachttijd voor fietsers. Bovendien zal het aantal fietsers per groenfase kleiner zijn, waardoor de mogelijke zachte conflicten verminderd worden. 
  Dit is een aanbeveling om de wachttijden voor fietsers te verkorten. Op dit kruispunt bedraagt de maximale wachttijd voor fietsers en voetgangers 60 seconden. Evenwel, conflictvrij en zonder vierkant groen zou de wachttijd op dit kruispunt gevoelig hoger zijn.
• De bromfietsers rijden op de rijbaan: het snelheidsverschil tussen de actieve weggebruiker en tweewielige motorvoertuigen is te groot. In de praktijk bleken de zware ongevallen namelijk steeds betrokken met bromfietsers.
  Bromfietsers rijden op de rijbaan op alle takken van dit kruispunt.
• Het aandeel linksafslaand fiets- en voetgangersverkeer is meer dan 10%. 
  Hier zijn momenteel geen gegevens over. Dit is ook moeilijk, aangezien de onmiddellijke omgeving recent aan veranderingen onderhevig was, en er de komende maanden en jaren ook nog heel wat zal wijzigen. Door de veelheid aan bestemmingen in de onmiddellijke omgeving, gecombineerd met de fietsbarrière van de trambaan, lijkt het zeer aannemelijk dat het aandeel linksafslaand fietsverkeer meer dan 10% zal bedragen.
  Fietsers en voetgangers moeten echter wel voldoende aandacht hebben voor elkaar, aangezien zij wel onderling in conflict kunnen komen. 

Omwille van deze reden wil de stad Antwerpen de invoering van deze regeling op het kruispunt Londenstraat-Kattendijkdok-Oostkaai-Bordeauxstraat ondersteunen met flankerende maatregelen:

• aan alle zijden van het kruispunt een infobord, dat fietsers op de nieuwe regeling wijst, verduidelijkt dat geen enkele fietsrichting voorrang heeft en fietsers dus voldoende rekening moeten houden met elkaar en met voetgangers;
• het voorzien van een speciale 'fietslens' in het verkeerslicht. In plaats van het klassieke fietspictogram zal er gewerkt worden met een fietspictorgram met vier pijlen er rond. Ook de toepassing van deze lens is niet voorzien binnen het verkeersreglement. Meerdere Nederlandse steden die vierkant groen toepassen, maken gebruik van een dergelijke lens. In Nederland is de toepassing van vierkant groen immers wel voorzien in het verkeersreglement.

Deze maatregelen moeten verkeersdeelnemers informeren over deze regeling. De stad Antwerpen zal het kruispunt ook uitrusten met wachttijdindicatie.

Ook binnen het project van de verkeerslichtencoördinatiecentrale (VLCC) zal de stad mogelijk vierkant groen-regelingen toepassen wanneer dit de beste optie blijkt vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid en verkeersafwikkeling voor de verschillende verkeersdeelnemers.  

Uiteraard zal de stad Antwerpen het kruispunt Londenstraat-Kattendijkdok-Oostkaai-Bordeauxstraat van meet af aan monitoren. Na drie maanden wordt een evaluatie voorzien.

De wegcode, artikel 61.3.2, stelt dat “… wanneer de verkeerslichten op een kruispunt geplaatst zijn, mogen het groene of oranjegele licht slechts verschijnen wanneer de rode lichten branden voor het verkeer dat uit de dwarswegen komt”. 

Een aanpassing van de wegcode is begin 2019 voorzien.

Het verkeerslicht op het kruispunt Londenstraat-Kattendijkdok-Oostkaai-Bordeauxstraat krijgt een nieuwe (tijdelijke) lichtenregeling. Deze regeling zal bij wijze van proef gebruik maken van het principe 'alle fietsers tegelijk groen (AFTG)', hierna  'vierkant groen' genoemd. Het is de eerste toepassing van dit principe in Antwerpen op een volwaardig viertakskruispunt. Deze maatregel vermijdt bijvoorbeeld dodehoekongevallen. Op het drietakskruispunt Doornstraat-Kleine Doornstraat in het district Wilrijk, draait sinds 8 december 2011 met een verkeerslichtenregeling waarbij alle fietsers tegelijkertijd groen krijgen.Dit is echter geen 'volledige' of formele vierkant groen-regeling, aangezien het een drietakskruispunt betreft. De regeling op dat kruispunt leidt niet tot verkeersveiligheidsproblemen tussen voetgangers en fietsers of tussen fietsers onderling.

Momenteel is de mogelijkheid om verkeerslichten van een vierkant groen-regeling te voorzien nog niet opgenomen in de wegcode en dus ook niet geregeld. Het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) nam wel reeds initiatief om het verkeersreglement te laten wijzigen op dit vlak. De aanpassing en goedkeuring is voorzien voor begin 2019. Vanaf dan zou - wettelijk gezien - aan voetgangers en fietsers op kruispunten uit alle richtingen tegelijk groen licht gegeven worden. 

In Hasselt rolde AWV reeds in 2015 als proefproject meerdere verkeerslichtenregelingen op de 'Groene Boulevard' uit met vierkant groen-regelingen.