2018_DCAN_00461 - Stad aan het water. Gedempte Zuiderdokken - definitief ontwerp herinrichting openbaar domein - Kennisneming

Overeenkomstig artikel 10 van het collegebesluit van 6 maart 2015 (jaarnummer 01791) waarin de bevoegdheid voor lokale straten wordt overgedragen van het college aan het districtscollege en de gemeenteraadsbeslissing van 30 maart 2015 (jaarnummer 00147) waarin de bovenlokale locaties werden vastgelegd, zijn de Vlaamsekaai, de Waalsekaai en het speelplein Regenboogpark (noordelijk speelterrein aan de Scheldestraat) op de Gedempte Zuiderdokken respectievelijk twee lokale straten en een speelplein waarvoor het districtscollege bevoegd is.

Artikel 285 van het Gemeentedecreet: "Benevens de beslissingsbevoegdheden waarover de districtsraad beschikt op grond van dit decreet, heeft de districtsraad ook een algemene adviesbevoegdheid voor alle aangelegenheden die betrekking hebben op het district. De districtsraad kan bij reglement die algemene adviesbevoegdheid of delen ervan overdragen aan het districtscollege."

Het definitief ontwerp vervolledigt de vastgelegde krachtlijnen van de Gedempte Zuiderdokken. Het ontwerp wordt verder gedetailleerd en technisch uitgewerkt. Alle verschillende facetten van het ontwerp worden verder uitgewerkt en afgestemd met de verschillende stadsdiensten. Het definitief ontwerp vormt zo de basis voor de gefaseerde uitvoering de komende jaren.

Vier krachtlijnen van de Gedempte Zuiderdokken:
Het voorliggend ontwerp bestaat uit drie 'tafels', een 'kroon', vier pleinen en een 'front of house' aan de verschillende cultuurhuizen:

1. drie 'tafels' markeren het voormalige Kooldok, Schippersdok en Steendok. De drie 'tafels' hebben de exacte grootte van de drie voormalige dokken. Ze introduceren op een grote schaal nieuwe publieke ruimte op de Gedempte Zuiderdokken. Ze krijgen elk een eigen karakter en zorgen tegelijkertijd voor een duidelijke samenhang in het ontwerp. De 'tafels' keren niet terug naar de activiteit van de voormalige haven, maar vervangen deze door een nieuwe stedelijke activiteit die inspeelt op de behoeften van de wijk en de actieve rand van de Gedempte Zuiderdokken met de vele horeca, winkels en enkele unieke cultuurhuizen;
   
   
2. de 'kroon' vormt een groene omkadering van Dok Zuid. De 'kroon' is een dynamische en koele stedelijke plek onder een genereus bomendak. Binnen de 'kroon' wikkelt de circulatie zich af. Tegelijkertijd is deze ruimte ook een verblijfsruimte met plaats voor terrassen van de omliggende horeca, picknicktafels en banken. De kroon zorgt voor een opwaardering van de randen van de Gedempte Zuiderdokken door het versterken van de groenstructuur;
   
   
3. vier pleinen op Dok Zuid organiseren de belangrijkste verbindingen met de omgeving: zowel richting de Schelde als richting de Zuidwijk. De pleinen zijn open verharde ruimten. Door een verschil in maat en karakter zijn de vier pleinen sterk complementair, zowel wat betreft het alledaags gebruik als wat betreft de evenementen die hier een plek kunnen krijgen. De pleinen worden op Dok Zuid gedefinieerd als de locaties voor evenementen;
   
   
4. 'Front of house' creëert een belangrijke publieke voorruimte aan de vier cultuurhuizen: het FOMU, M HKA, Zuiderpershuis en de Zuiderkroon. Met het creëren van een 'Front of house' – een publieke voorruimte – voor al deze cultuurhuizen, wordt de wisselwerking tussen binnen en buiten, tussen deze programma’s en het plein geïntensifieerd. Er ontstaat een drempelruimte die bijzondere kansen biedt voor een nieuwe publieke cultuur.

De 'weides' en de 'pockets' faciliteren een belangrijk deel van het stedelijk programma
Op de drie 'tafels' wordt er ingezet op grote open weides die een veelheid aan informeel gebruik mogelijk maken: van liggen op het gras tot verschillende vormen van sport en spel. Deze weides vormen een open figuur over Dok Zuid die van noord naar zuid loopt. 

In het definitief ontwerp worden op de drie tafels een aantal wijzigingen aangebracht. Zo wordt ter hoogte van Steendok het stedelijk dak aangepast. In het voorontwerp werd geen budget voorzien voor de realisatie van het stedelijk dak. In het definitief ontwerp wordt de luifel verkleind en geheroriënteerd. Ook worden in het definitief ontwerp twee scenario's voorzien zowel met als zonder het stedelijk dak. Door deze aanpassing konden ook de twee multisportvelden optimaler ingetekend worden zodat de beleving van het park en de looplijnen worden verbeterd. Op deze tafel worden de pockets ook herschikt  en een pocket toegevoegd zodat hier nog een bijkomend informeel sportveld kon worden voorzien.  

In de tafel ter hoogte van Schippersdok zijn twee bomenclusters met halfverharding voorzien. Hier wordt telkens een grote cirkelvormige bank voorzien midden in deze plek. Zo ontstaat er een ontmoetingsruimte waar men aangenaam, zowel in de zon als de schaduw, kan verblijven.

Uit de bevraging van de bewoners kwam de noodzaak van het behoud van de hondenloopzone naar boven. Ter hoogte van de tafel aan Kooldok wordt er daarom een hondenloopzone toegevoegd in één van de pockets. Eén van de twee voorziene informele sportvelden wordt hierdoor verplaatst naar Steendok.

De Gedempte Zuiderdokken als museumtuinen
Het park, de nieuwe publieke ruimte en de cultuurhuizen vormen samen 'Dok Zuid museumtuinen'. Deze titel belichaamt zowel een ambitie als een ontwerp waarin kunst geïntegreerd wordt in de openbare ruimte. In samenspraak met de betrokken diensten en de aangrenzende cultuurhuizen worden, binnen het projectbudget, een aantal kunstenaars aangesteld die een globaal idee uitwerken met de focus op de verschillende aangeduide zones: de centrale cirkel aan het Waterpoortplein, de Waterpoort, het waterbassin en de speeltuinen. Nadat de kunstenaars hun voorstellen voorgelegd hebben wordt door de stad bekeken of er een specifiek uitvoeringsbudget wordt voorzien.

Het definitief ontwerp detailleert de pergola, het waterbassin, de wadi's, de cirkelbank, de spiegelvijver aan de Waterpoort, het voetpad en het stedelijk dak

In het voorontwerp werden op Dok Zuid  een aantal elementen voorgesteld.  De elementen creëren plekken van een verhoogde intensiteit qua gebruik en/of beleving. In het definitief ontwerp wordt hier aan verder gewerkt en wordt gefinaliseerd.

1. de pergola recupereert de structuur van een voormalige hangar van de Scheldekaaien aan de noordelijke kop van de Gedempte Zuiderdokken. Onder deze pergola kunnen onder andere buitenklassen worden georganiseerd. Het ontwerp voorziet in de plaatsing van een groot krijtbord met daarvoor een bank in een halve cirkel;
2. het waterbassin vormt het centrum van het Museumplein. Het waterbassin is een speelfontein waarin kinderen kunnen spelen met water. In het definitief ontwerp wordt dit door het ontwerpteam in samenwerking met de kunstenares Carmen Perrin verder uitgewerkt tot een speels en visueel interessante plek. Het waterbassin bestaat uit een spiraalvormig element die zowel in droge als gevulde toestand een speelaanleiding vormt.
3. de centrale wadi wordt aan één zijde afgeboord met een genereuze zittrap. In deze trap wordt de historische kademuur van het Schippersdok  terug zichtbaar gemaakt. Stapstenen doorheen de wadi vormen een interessante spelaanleiding en een meer avontuurlijke doorsteek tussen kroon en weide. De wadi zal permanent water bevatten. Afhankelijk van de grootte van de regenbui zal het waterpeil in de wadi meer of minder stijgen tot maximaal 30cm onder het maaiveld;
4. de cirkelbank op het Waterpoorplein wordt in het definitief ontwerp verschoven naar het Schippersdok, waar er twee cirkelvormige banken worden voorzien onder de bomencluster. Zo is het Waterpoortplein flexibeler voor verschillend gebruik en onstaan er twee aangename verblijfsplekken onder de bomen.
5. spiegelvijver aan de Waterpoort: rond de Waterpoort wordt een cirkel aangelegd. De helft van deze cirkel ligt verdiept met een helling richting het Waterpoortplein. Wanneer het regent zal deze ruimte zich vullen met regenwater en ontstaat een spiegel waarin het historisch gebouw van de Waterpoort tijdelijk weerspiegeld wordt;
6. de voetpaden en parkeervakken liggen op hetzelfde niveau om een wisselend gebruik mogelijk te maken (bijvoorbeeld de inrichting van een terras). De voetpaden worden uitgevoerd in graniet, de parkeervakken krijgen een materialisatie die visueel voldoende verschilt van de voetpadzone (bijvoorbeeld kassei);
7. het stedelijk dak is een overdekte ruimte op de zuidelijke kop van de Gedempte Zuiderdokken. In het voorontwerp werd beslist om dit niet in het huidige uitvoeringsbudget te voorzien. In het definitief ontwerp worden daarom twee scenario's uitwerkt, zowel met als zonder stedelijk dak. Het stedelijk dak wordt verschoven en verkleind zodat de kop van het park zowel zonder als met luifel optimaal kunnen werken.

In het definitief ontwerp worden de plantsoorten verder vastgelegd. In de kroon worden de bestaande platanen aangevuld met 4 inheemse soorten namelijk de linde, olm, zomereik en esdoorn. De tafels worden in het ontwerp voorzien van een grote verscheidenheid aan soorten. Hiermee worden op lange termijn meerder doelstellingen verzekerd:

• sterke en duurzame groenvolumes;
• verscheidenheid in grootte en groeiwijze (wat continuïteit weergeeft);
• veel verschillende bloeitijdstippen, bladvormen, herfstkleuren, vruchten, bladtinten;
• stam- en schorsstructuren en bloemgeuren;
• zowel pionierssoorten als trage groeiers;
• de juiste plant op de meeste geschikte groeiplaats en onderbeplanting, telkens aangepast aan de boomkeuze.

Binnen het bomenplan zijn enkele specifieke patronen te herkennen:

• Schippersdok: langs beide zijden zijn clusters of ‘boeketten’ ontworpen waarin enkele bomen voor de basis zorgen aangevuld met fel bloeiende en verkleurende soorten. De boeketten zijn telkens beschermd door de cirkelvormige banken;
• regentuinen: hier wordt gekozen voor bomen die veel water kunnen verdragen en samen een groen massief vormen. Hier worden elzen, wilgen, zwarte berk en moerascypres aangepland;
• pockets: Zowel het doorzicht als de pockets zelf worden bepaald door de boomkeuzes. Een aantal grote bomen versterken het perspectief van het geheel (picanoten, tamme kastanje en vleugelnoten). Terwijl er per pocket een aparte sfeer wordt gecreëerd. De ene pocket krijgt fruitsoorten, de andere bloeiende bomen of afwijkende bladkleuren.

Om deze ambitieuse parkaanleg te realiseren wordt de bodemlaag van de Gedempte Zuiderdokken volledig vervangen. De bestaande grond wordt over een dikte van 1m tot 1,5m vervangen door een nieuwe opbouw, aangepast aan de specifieke beplanting en gebruik van het park. Zo wordt de ambitie om een park voor de komende generaties te realiseren mogelijk gemaakt.

Het tuinenconcept en de rijkheid aan bloemrijke planten vergt een intensief beheer. De bedrijfseenheid Stadsbeheer heeft in een doorrekening  met het POORT-model berekend dat de beheerkost voor:

• groenonderhoud 265.605,00 euro (exclusief btw) bedraagt op jaarbasis voor de gehele Gedempte Zuiderdokken.Gelet op de gefaseerde aanleg zal dit gradueel in de budgetten moeten opgenomen worden vanaf 2022 (na definitieve oplevering eerste fase);
• stadsreiniging 490.878,00 euro (exclusief btw) bedraagt op jaarbasis voor de gehele Gedempte Zuiderdokken. Dit moet gradueel opgenomen worden vanaf 2020 (na voorlopige oplevering eerste fase)

Coördinatie van de beheermaatregelen is in de toekomst noodzakelijk voor de Gedempte Zuiderdokken

In het definitief ontwerp worden alle beheersaspecten uit het ontwerp benoemd en afgetoetst met de betrokken diensten. Alle architecturale elementen, verharding, groenaanleg, enzovoort. zullen worden toegekend aan de verschillende bedrijfseenheden binnen de stad in functie van beheer. Zo zijn van bij de realisatie van de publieke ruimte afspraken vastgelegd over het beheer. De bedrijfseenheden zullen na de goedkeuring van het definitief ontwerp afstemmen welke dienst het beheer zal coördineren .

Atelier Dok Zuid
Op zaterdag 3 maart 2018 werd Atelier Dok Zuid georganiseerd. Bezoekers konden praten met het ontwerpteam, met vakspecialisten uit de administratie en met afgevaardigden van het bestuur.  Alle verschillende facetten van het ontwerp zoals het overzichtsplan, de verschillende architecturale elementen, het waterconcept, de pockets, de materialen, groenaanleg en details werden uitgebreid gepresenteerd door middel van verschillende plannen en beelden

Eveneens werd er een projectoproep gelanceerd voor twee pockets, in de zuidelijke en noordelijke tafel. Deze pockets zijn in het ontwerp voorzien als gemeenschapstuinen. Dit echter onder voorbehoud of dit een gedragen invulling is door de buurtbewoners. Op Atelier Dok Zuid konden bewoners zelf hun ideeën hierover kwijt. In de komende maanden bekijken we samen met de bewoners welke invulling voor deze twee pockets het meeste draagvlak heeft.

De totale projectkost voor de heraanleg van Steendok, Kooldok, Schippersdok, de Vlaamsekaai en de Waalsekaai wordt geraamd op 25.088.020,29 euro (incl. btw).  De goedkeuring van het definitief ontwerp heeft geen financiële gevolgen. De realisatie van de heraanleg van de Gedempte Zuiderdokken zal gefaseerd gebeuren. De start hiervan vindt deze legislatuur plaats en de volledige realisatie zal verspreid worden over deze en volgende legislatuur.

 Het totale budget, zowel voor studie als uitvoering, voor de Zuiderdokken is over twee doelstellingen verspreid : 1SWN06 en 1HWN01 :

• voor de uitgaven is er 24.588.020,29 euro voorzien op 1SWN060102P07221/515050000/220  over de periode 2015 – 2023;
• via het Interreg 2 Zeeën-project Sponge2020 staat een subsidiebedrag van 500.000,00 euro ingeschreven op 5170100000/226/1HWN010201A00000/Intereg_Sponge2020/intern/1SA010381/2000

De bedrijfseenheid Stadsbeheer zal volgende middelen voorzien voor het onderhoud en de reiniging van de Gedempte Zuiderdokken:

• groenonderhoud: 265.605,00 euro (exclusief btw), gradueel in de budgetten te voorzien vanaf 2022;
• stadsreiniging: 490.878,00 euro (exclusief btw). gradueel in de budgetten te voorzien vanaf 2020.