2018_DRAN_00112 - Districten Antwerpen en Hoboken. Nieuwe fiets- en voetgangersbrug, Krugerbrug - Projectdefinitie (SWOU11634). Advies - Goedkeuring

Inleiding

De stad Antwerpen wenst op de bestaande locatie van de Krugerbrug in Hoboken, een nieuwe fiets- en voetgangersbrug over de spoorlijn 52 (Puurs-Antwerpen) te realiseren, die een schakel vormt in een hoogkwalitatief fietsnetwerk ten zuiden van de stad. De brug is gelegen ten noorden van het district Hoboken en verbindt de woonkernen Hoboken centrum en noord met de Hobokense Polder, het in ontwikkeling zijnde Blue Gate en verder de Schelde en het stadscentrum.

In 2006 had de stad Antwerpen het concept goedgekeurd om naast de bouw van de Herenpolderbrug, de bestaande Krugerbrug om te vormen tot fietsbrug. Deze opdracht werd echter nooit gerealiseerd. De stad Antwerpen neemt nu het initiatief terug op om een noord zuid-fietsverbinding te realiseren. Daarom heeft de stad Antwerpen in samenwerking met de betrokkenen een projectdefinitie opgemaakt. Deze projectdefinitie geeft de situering en context weer en vertaalt de doelstelling en uitgangspunten verder in randvoorwaarden en onderzoeksvragen. 

Voor het ontwerpproces kan starten, wordt de projectdefinitie goedgekeurd en aan de districtsraden voor advies voorgelegd en wordt er een gunningsprocedure in twee fasen doorlopen om een extern ontwerpteam aan te stellen. De stad Antwerpen is op zoek naar een extern multidisciplinair ontwerpteam dat de opdracht opneemt om een architectonisch en bouwkundig ontwerp voor een nieuwe fiets- en voetgangersbrug met landschappelijke inpassing uit te voeren. Het ontwerpproces wordt gecoördineerd door de stad Antwerpen, in nauwe samenwerking met spoorwegbeheerder Infrabel.

Analyse en context

De bestaande Krugerbrug  is een betonnen liggerbrug gebouwd in 1969, die bestaat uit zes traveeën en waarvan de toegangshellingen aan beide zijden van het spoor op grondlichamen rusten. Het zwevende deel van de brugconstructie (inclusief pijlers) is in slechte staat en de brug voldoet niet aan de comforteisen voor fietsers, in het bijzonder de te steile hellingspercentages. Bijkomend is de profilering van de brug niet afgestemd op het toekomstige gebruik als fiets- en voetgangersbrug. Daarom wenst de stad stad Antwerpen de bestaande brug af te breken en een nieuwe fiets- en voetgangersbrug te bouwen.

Op de locatie van de Krugerbrug (binnen de projectzone) geeft het fietsbeleidsplan 2015-2019 twee fietsroutes aan die op bovenlokaal niveau belangrijk zijn voor het hoofdfietsnetwerk van de stad, namelijk:

• route 13 Hemiksem-Hoboken-Antwerpen wordt benoemd als een hoofdroute zowel op stedelijk als provinciaal niveau (bovenlokale functionele fietsroute). Binnen deze opdracht vormt het Jef Van Lindenfietspad een onderdeel van deze route. Dit fietspad loopt vandaag onder de bestaande fietsbrug ten zuiden van het spoor en wordt intensief gebruikt;
• districtenroute is een kernroute. Binnen deze opdracht loopt de districtenroute vanuit de Krugerstraat, over de Krugerbrug, via de Naftaweg richting de Scheldekaaien.

De Krugerbrug is enkel een niet-kwalitatieve fietsverbinding over het spoor als onderdeel van de districtenroute (kernroute). Door een nieuwe fietsbrug te realiseren, wil de stad Antwerpen de kans grijpen om beide routes op elkaar aan te sluiten. In de toekomst zal een nieuwe fietsbrug een hoogwaardige verbinding zijn over het spoor waarbij een nieuwe configuratie van de brug de twee fietsroutes met elkaar verbindt. De nieuwe fietsbrug biedt de mogelijkheid om van de fietsostrade, komende van Hemiksem, naar de districtenroute te fietsen.

De nieuwe fietsbrug wordt gerealiseerd binnen een context die volop in ontwikkeling is. Ten noorden van het spoor zijn de plannen voor de herontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein Blue Gate duidelijk en zijn de saneringswerken gestart. Ten zuiden van het spoor is er een ontwikkelingsvisie in opmaak voor het project Lageweg. In deze ontwikkelingsvisie (masterplanproces) zullen verschillende onderzoekspistes worden bekeken. Volgende onderzoekspistes hebben betrekking op het ontwerp van de nieuwe brug:

• onderzoek of een nieuwe tramstelplaats van De Lijn (nodige ruimte circa 3 ha) op de site Lageweg, in nabijheid van de Krugerbrug, een plaats kan krijgen. De huidige stelplaats in de Jan Van de Wouwerstraat is te klein voor het stellen van langere trams. De implementatie van een nieuwe tramstelplaats kan ervoor zorgen dat de site een verknopingspunt wordt van verschillende modi (bus, fiets, tram, enzovoort);
• onderzoek naar vernieuwing van de bestaande bedrijven, met daarbij de denkpiste om de Pierre van den Eedenstraat door te trekken in het projectgebied Lageweg zodat bedrijven aan de spoorzijde beter kunnen worden ontsloten en verder aan te sluiten op de Lageweg rekening houdend met de wateropgave aldaar.

Aangezien voor het project Lageweg de toekomst nog niet bepaald is, moet de ontwerper omgaan met deze onzekerheden. Voorafgaand aan deze projectdefinitie is er ontwerpend onderzoek gebeurd voor de Krugerbrug. Dit wordt in bijlage aan de projectdefinitie toegevoegd. Een derde aangrenzend project is een onderzoek om de tram vanuit de Kolonel Silvertopstraat door te trekken tot aan de Herenpolderbrug.

De projectzone van de voorliggende opdracht is gelegen in een betrekkelijk open ruimte dat erg watergevoelig is. Er is behoorlijk wat groen en openheid aanwezig. Het spoor en de taluds van de brug worden aan beiden zijde door groene, begroeide bermen geflankeerd. Desalniettemin is deze open ruimte weinig kwalitatief en onleesbaar. De open ruimte in de omgeving van het projectgebied is tevens erg schaars. Het projectgebied bevindt zich in een dicht bevolkte omgeving waar tekorten en tekortzones zijn voor volgende buurtvoorzieningen: woonbuurtgroen, speelterrein, buurtsportterrein en op wijkniveau voornamelijk voor wijkgroen.

Ten noorden van het spoor is het natuurreservaat Hobokense Polder beeld- en sfeerbepalend voor de open ruimte. Ten zuiden van het spoor heeft de plek ook behoorlijk wat open ruimte, maar is ze gefragmenteerd en onleesbaar. De open ruimte is door verschillende gebruikers ingenomen. De twee fietsroutes die onder de brug doorlopen, zorgen ervoor dat de plek als doorgaande ruimte gebruikt wordt. Maar het projectgebied heeft momenteel weinig tot geen verblijfsruimte.

Ondanks dat de bestaande Krugerbrug is opgenomen in het functioneel fietsnetwerk, zitten er vandaag weinig fietsstromen op de brug. Er is echter wel veel fietspotentieel in de toekomst. Enerzijds omdat de fietsbrug gelegen is op een locatie waar twee belangrijke goed gebruikte fietsroutes zijn en op een degelijke fietsafstand tot het stadscentrum. De fietsbrug bevindt zich tussen de 20 en 25 minuten fietsen van het stadspark. Anderzijds is de potentie voor de brug groot omwille van zijn ligging nabij een dicht bevolkt gebied (Hoboken-noord heeft 16.103 inwoners op 1 januari 2018) en de toekomstige ontwikkelingen van Blue Gate en Lageweg. De nieuwe Krugerbrug zal een belangrijke fietsverbinding worden over het spoor om de nieuwe woon- en werkomgevingen te kunnen bereiken. De nieuwe brug vormt een ideale schakel voor fietsverplaatsingen tussen Hoboken, Hobokense Polder (en verder Hemiksem) en de Scheldekaaien (en verder het stadscentrum).

Doelstelling en uitgangspunten

Er wordt een nieuwe fiets- en voetgangersbrug over het spoor gerealiseerd die een schakel vormt in een hoogkwalitatief fietsnetwerk op bovenlokaal niveau door twee hoofdroutes te verbinden (lange afstand fietsers) en een lokale verbinding over het spoor vormt voor tragere weggebruikers (lokale fietsers en voetgangers).

Voor voorliggende opdracht worden volgende uitgangspunten vooropgesteld:

• de nieuwe fietsbrug is een belangrijke schakel in het fietsnetwerk en verbindt de districtenroute met de fietsostrade Hemiksem-Hoboken-Antwerpen op bovenlokaal niveau. Op lokaal niveau sluit ze naadloos aan op het bestaande fiets- en voetgangersnetwerk. De vorm van de brug wordt bepaald door de aansluitingen op de primaire routes:

1. ten noorden van het spoor sluit de Krugerbrug aan op de primaire fietsroute (fietspad Naftaweg) in Blue Gate;
2. ten zuiden van het spoor blijft de fietsostrade Hemiksem-Hoboken-Antwerpen de doorgaande hoofdroute en takt de brug aan op dit fietspad komende van Hemiksem (fietsostrade Hemiksem-Hoboken-Antwerpen) en sluit ze vlot aan op de districtenroute (Krugerstraat-Naftaweg);

• de nieuwe fietsbrug zet in op de functionaliteit voor alle gebruikers. Een vlotte en comfortabele fietsbrug heeft bijzondere aandacht voor het vlot op- en afrijden van de toegangshellingen voor een gemiddelde fietser en voor een bedachtzame profilering die conflicten tussen gebruikers verhindert. Hierbij worden de veiligheids- en gebruikseisen in acht genomen;
• de beeldkwaliteit van de brug past binnen de bestaande ruimtelijke context, zonder een landmark te zijn. Een zorgvuldig ontworpen fietsbrug integreert zich in de omgeving, rekening houdend met de ruimere context. Voor een heldere leesbaarheid en een goede herkenbaarheid van het routeverloop is continuïteit in de vormgeving wenselijk;
• er wordt voldaan aan de veiligheidseisen (ontwerp en tijdens uitvoering) voor constructies boven en naast spoorinfrastructuur;
• de brug en aanlandingen moeten op een weloverwogen landschappelijke wijze ingepast worden binnen zijn voorliggende, context. Met bijzondere aandacht voor de zone ten zuiden van het spoor, Lageweg, waarbij op een intelligente manier moet omgegaan worden met de transitie en onzekerheid die de omgeving kenmerkt;
• de brug wordt gerealiseerd op overheidsgronden en het natuurreservaat Hobokense Polder wordt gevrijwaard.

Projectzone

Op basis van de uitgangspunten is er een projectzone afgebakend voor de bouw van de nieuwe fiets- en voetgangersbrug. De projectzone wordt begrensd door (deze entiteiten maken geen deel uit van de opdracht): Hobokense Polder, nog te ontwikkelen privaat perceel Blue Gate, nog te realiseren nieuwe ontsluitingsweg Blue Gate, spoorbundel en bermen, private percelen ten zuidoosten van de brug, private percelen gelegen tussen Zuidweg en bestaande brug en Lageweg.

De projectzone heeft enkel op betrekking op de overheidseigendommen. De verschillende percelen in de projectzone zijn in eigendom van Infrabel, AG Vepsa, de Belgische staat en de stad Antwerpen.

Randvoorwaarden

Het ontwerp van een nieuwe fiets- en voetgangersbrug met landschappelijke inpassing voldoet aan de richtlijnen uit volgende documenten: EUROCODE-normen voor bruggenbouw, het draaiboek openbaar domein stad Antwerpen, vademecum fietsvoorzieningen en voetgangersvoorzieningen.

Voor deze opdracht worden er nog specifieke randvoorwaarden opgesteld. De volledige lijst is in de projectdefinitie weergegeven. De voornaamste randvoorwaarden zijn:

• naast de primaire fietsverbindingen, opgenomen in de uitgangspunten, moeten de aanlandingen van de fietsbrug naadloos aansluiten op het onderliggende trage netwerk;
• voor de aanlandingen van de brug wordt een gemiddeld hellingspercentage van 3,5% vastgelegd, waarbij een maximum van 4% wordt genomen;
• op de brug wordt een gemengd profiel gerealiseerd voor fietsers en voetgangers. De vrije breedte van het fietspad bedraagt minimum 4m en de minimale breedte voor voetgangers is 2m. Bij de profilering wordt rekening gehouden met een bufferafstand ten opzichte van de borstwering;
• Infrabel legt voorwaarden op voor het bouwen in de nabijheid van (of tegen) het spoorwegtalud. Het betreft obstakelvrije ruimte in de breedte en de hoogte, voorwaarden voor sta- en loopoppervlak en borstwering over het spoor. Deze zijn evenwel niet generiek. Verdere afstemming met Infrabel tijdens de verdere uitwerking van het project is dus essentieel. Infrabel deelt mee dat voor de realisatie van het huidig project de bovenleidingkabels zullen moeten verlegd worden;
• voldoende, kwalitatieve verlichting op en onder de brug;
• zorgvuldig gekozen afwerking van het brugdek (materiaalkeuze) zodat het slipgevaar voor fietsers bij nat of ijzelweer beperkt wordt. Er wordt voldoende aandacht besteed aan de afwatering van het dek;
• de landschappelijke inpassing van de brug zorgt voor een maximaal bruikbaar maaiveld waarbij de bestaande functies maximaal geïntegreerd worden;
• maatregelen voor waterbuffering en -infiltratie opnemen;
• vrijwaren van zeer waardevolle bomen.

Tevens worden er in de projectdefinitie onderzoeksvragen opgenomen die in het bijzonder betrekking hebben op de onzekerheid van de omgeving en de inrichting van het maaiveld. De opdrachtgever (stad) verwacht van de ontwerpteams een duidelijk antwoord om tijdens de gunningsprocedure te kunnen beoordelen wat de visie is en hoe de ontwerpteams omgaan met deze complexiteit.

Parkeer- en bomenbalans

Voor deze opdracht wordt ernaar gestreefd om zowel de parkeer- als de bomenbalans neutraal te houden. 

Mobiliteitsvoorwaarden

De Krugerbrug ligt op een kruising tussen een hoofdroute en een kernroute. Het betreft een ongelijkvloerse kruising over een spoorweg en dient te voldoen aan volgende voorwaarden:

• beide routes zijn aparte fietswegen (apart fietstracé) die in comfortabele verharding moet worden aangelegd;
• de fietsbrug heeft een minimumbreedte van 4m;
• voor de aanlandingen van de brug wordt een gemiddeld hellingspercentage van 3,5% vastgelegd, waarbij een maximum van 4% wordt genomen. Het draaiboek openbaar domein van de stad Antwerpen, CROW en het vademecum fietsvoorzieningen dienen als richtlijn voor het ontwerp van goede, vlotte toegangshellingen voor verschillende gebruikers;
• de aansluitingen dienen naadloos te worden uitgevoerd tussen de fietsostrade (Jef Van Lindenfietspad), komende van Hemiksem en de kernroute (route voor de fietsers door Blue Gate).

Op 27 oktober 2006 (jaarnummer 12994) keurde het college het definitief ontwerp van het project Krugerbrug goed bestaande uit een nieuwe brug tussen de Emiel Vloorsstraat en de Schroeilaan voor gemotoriseerd verkeer. Er werd op basis van de vraag voor een noord-zuid fietsverbinding een nieuw concept opgezet. Hierdoor bestaat het ontwerp uit twee bruggen, namelijk de bouw van een nieuwe betonnen brug gericht op autoverkeer (de gerealiseerde Herenpolderbrug) en de omvorming van de bestaande Krugerbrug tot fietsverbinding. Tevens besliste het college om zich het recht voor te behouden om de ombouw van de bestaande Krugerbrug uit te stellen wanneer de nodige extra middelen niet gevonden worden via diverse subsidiekanalen.

Op 13 februari 2015 (jaarnummer 1027) keurde het college het fietsbeleidsplan goed.

De bedrijfseenheid Stadsontwikkeling heeft onderzocht en gekeken naar de mogelijkheden om een nieuwe fiets- en voetgangersverbinding te realiseren. Dit is vertaald in een projectdefinitie en werd voor advies aan de betrokken diensten voorgelegd. De bedrijfseenheid Stadsontwikkeling legt de projectdefinitie nu ter goedkeuring voor.

Op 30 maart 2018 (jaarnummer 2956) keurde het college de projectdefinitie voor de nieuwe fiets- en voetgangersbrug, Krugerbrug, districten Antwerpen en Hoboken goed.