2017_DCBO_00354 - Flankerende fietsmaatregelen. Realisatie parallelle fietsstraatas Turnhoutsebaan. SWOU11256 - Definitief ontwerp - Goedkeuring

Het voor deze opdracht vereiste budget is voorzien op doelstelling 1SMB040206.

Het stedelijk niveau is bevoegd voor mobiliteit. Op het college van 13 mei 2016 keurde het college van burgemeester en schepenen de beleidsnota fietsstraten goed (jaarnummer 4217).

De fietsstraat Borgerhout IntraMuros van Turnhoutsepoort, K. Geertsstraat, Rechtestraat, St-Lucasstraat, St-Marcusstraat, Kattenberg, Laar, Lammekensstraat, Helmstraat, Van de Keilenstraat, Kerkstraat tot Carnotstraat werd hierin voorgesteld. Deze route maakt deel uit van het ‘bovenlokaal functioneel fietsroutenetwerk’ dat in overleg met verschillende partners, waaronder de provincie Antwerpen en de Vlaamse overheid, uitgetekend en vastgelegd werd.

Op 6 maart 2015 keurde het college van burgemeester en schepenen de coördinatie van de overdracht van bevoegdheden aan de districtscolleges goed (jaarnummer 1791). In artikel 10 is opgenomen dat de districtscolleges bevoegd zijn voor het goedkeuren van de (definitieve) ontwerpen voor heraanleg van het publiek domein. Vanuit de stedelijke bevoegdheid mobiliteit wordt een ingreep voorgesteld die de heraanleg van lokale straten impliceert. Voor het goedkeuren van de ontwerpen van deze straten is het district bevoegd. 

Aanleiding en context vanuit de stadsbevoegdheden

Op 24 juni 2016 (jaarnummer 5687) keurde het college de deelopdracht flankerende maatregelen haalbaarheidsstudies fietsprojecten goed.

Op 1 juli 2016 (jaarnummer 5918) keurde het college de nota flankerende fietsmaatregelen en het indicatief kader flankerende maatregelen goed.

Op 21 april 2017 (jaarnummer 3525) keurde het college het definitief ontwerp voor de parallelle fietsstraatas Turnhoutsebaan goed.

De stad Antwerpen wil zich verder profileren als fietsstad. Binnen het nieuwe fietsbeleidsplan 2015-2019, het fietsactieplan 2015, het fietsactieplan 2016 en het fietsactieplan 2017 is het uitbouwen van een sterk fietsroutenetwerk de basis van een goed fietsbeleid.

De komende tien jaar staat de stad Antwerpen voor verschillende grootschalige werken met impact op zowel het hoofdwegennet als het onderliggende wegennet. Een breed flankerend beleid is cruciaal om de hinder hiervan op te vangen en de bereikbaarheid van de Antwerpse regio te waarborgen. Het project 'flankerende fietsmaatregelen' wordt beschreven in het fietsbeleidsplan.

Als onderdeel van de harde flankerende maatregelen wordt er sterk ingezet op het versneld uitvoeren van een aantal missing links in het functionele fietsnetwerk. Met als basis het bestaande fietsbeleidsplan werd een nota opgemaakt, waarin een aantal hoofdroutes op het fietsnetwerk zijn geselecteerd.

Hierbij werden de belangrijkste radiale routes (het Ringfietspad, het Singelfietspad en de districtenroute) geselecteerd, alsook de belangrijkste centrumgerichte routes (fietsostrades met uitlopers stadinwaarts). Elke route bestaat uit een aaneenschakeling van meerdere projecten.

Bij het vervolledigen van de fietsinfrastructuur is het noodzakelijk om de juiste maatregel op de juiste plaats in te zetten. De fietsstraat is een nieuwe maatregel voor fietsers die sinds 10 januari 2012 wettelijk toepasbaar is. In de stad Antwerpen is dit concept een oplossing om bepaalde straten en wegen fietsvriendelijk in te richten. 

Aanleiding en context vanuit de bevoegdheden van het district

Bij de heraanleg van openbaar domein besteedt het districtsbestuur altijd uiterste zorg aan de fietsveiligheid. De door het stadsbestuur voorgestelde ingreep is geen automatische garantie voor de fietsveiligheid. Ten eerste veronderstelt een goed functionerende fietsas een aantal flankerende maatregelen, ten tweede mag deze puntsgewijze ingreep niet los gezien worden van een breder fietsveiligheidsbeleid, zeker op de parelllelle Turnhoutsebaan en bij uitbreiding in volledig Borgerhout intramuros. In de gesprekken met de stad heeft het districtsbestuur deze samenhang steeds beklemtoond.

Argumentatie vanuit de stad

Om Antwerpen bereikbaar te houden, wil de stad Antwerpen meer mensen verleiden vaker de fiets te gebruiken. Hiervoor is er absoluut nood aan een integraal veilige, continue, leesbare en comfortabele fietsinfrastructuur. In de eerste plaats wil het stadsbestuur inzetten op bovenlokale fietsverbindingen en de feeders hier naartoe. De fietsstraat is een belangrijk instrument om de ambities van het mobiliteits- en fietsbeleidsplan te realiseren maar wel steeds binnen een netwerkgerichte benadering. Dat wil zeggen dat de stad Antwerpen de klemtoon wil leggen op het realiseren en afwerken van hoogkwalitatieve fietsverbindingen, waarbij de kwaliteit van de route in haar geheel centraal staat. De fietsstraat vormt een belangrijk onderdeel van deze strategie.

Binnen het bovenlokaal functioneel fietsroutenetwerk (BFF) zijn er twee fietsstraatassen waar toekomende fietsostrades gebundeld worden om doorheen rustige woonwijken tot in het centrum van Antwerpen te komen. De BFF-routes en fietsostrades komen ter hoogte van de Singel/Ring samen aan het beginpunt van de fietsstraatas. In samenwerking met de bovenlokale partners Agentschap Wegen en Verkeer en de provincie Antwerpen worden deze overgangspunten geheel heraangelegd om zo een conflictvrije en vlotte overgang van de bovenlokale fietsassen en fietsostrades naar de fietsstraatas binnen de ringweg mogelijk te maken.

• Noordelijke fietsstraatas:
• alternatief voor fietspaden Noorderleien (meerdere verkeerslichten uitgespaard en vlottere doorgang);
• schakel tussen BFF en fietsstraatas: naar fietsbrug Ijzerlaan;
• toekomende routes BFF:
  • fietsostrade Essen;
  • fietsostrade Albertkanaal;
  • fietspad Bredabaan;
  • Singel en ringfietspad;
• route fietsstraat:  Samberstraat – ParkspoorNoord – Lange Dijkstraat – Sint- Jansplein – Rotterdamstraat – Van Stralenstraat – Van Arteveldestraat.
• Oostelijke fietsstraatas:
• alternatief voor Turnhoutsebaan (meerdere verkeerslichten uitgespaard en vlottere doorgang);
• schakel tussen BFF en fietsstraatas: herschikking en heraanleg Turnhoutsepoort en Stenenbrug waaronder drie singelkruispunten, inrichting dubbelrichtingfietspaden op Turnhoutsebaanbrug en Stenenbrug, ongelijkvloerse kruising ringfietspad onder Stenenbrug en Turnhoutsebaanbrug, doorsteek onder afrit E313 en het autovrij maken van de Karel Geertspoort onder de spoorweg zodat deze exclusief gebruikt zal worden voor fietsers;
• toekomende routes BFF:
  • fietspaden Turnhoutsebaan;
  • fietspaden Herentalsebaan/Boterlaarbaan;
  • fietsostrade Wommelgem;
  • Singel en ringfietspaden;
• route fietsstraat: van Turnhoutsepoort, Karel Geertsstraat, Rechtestraat, Sint-Lucasstraat, Sintt-Marcusstraat, Kattenberg, Laar, Lammekensstraat, Helmstraat, Van de Keilenstraat, Kerkstraat tot Carnotstraat.
• Zuidoostelijke fietsroute
• schakel ter hoogte van Singel: fietsbrug Berchem station over Singel en fietsbrug over B-parking tot aan Posthofbrug. Fietsbrug over Uitbreidingsstraat;
• toekomende BFF routes:
  • fietsostrade Mechelen;
  • fietsostrade Lier;
  • fietspaden Gitsschotellei;
  • Singel en ringfietspad;
• Route fietsers: Posthoflei – Stanleystraat – Cuperusstraat – Mercatorstraat – Simonsstraat – Pelikaanstraat.

Gelet op dit aaneengesloten bovenlokaal fietsroutenetwerk wenst het college van Antwerpen een nieuwe fietsverbinding te realiseren tussen de Turnhoutsepoort en het centrum van Antwerpen, parallel aan de Turnhoutsebaan.
De drukke Turnhoutsebaan biedt vandaag niet de ideale toegang voor fietsers tot het centrum van Antwerpen. Tevens heeft ze ook een beperkte capaciteit naar fietsers. Een parallel-as voor fietsers is noodzakelijk om voor het grote aantal fietsers een veilige en vlotte doorstroming te garanderen.
Deze nieuwe fietsroute waar fietsers voorrang hebben, maakt de verbinding van de Turnhoutsepoort naar het centrum van Antwerpen gemakkelijker voor de fietser.

Deze fietsstraat moet worden opgestart om het geplande en reeds deels gerealiseerde netwerk van fietsroutes en BFF tijdig op te leveren.

Het districtscollege van Borgerhout vroeg in haar brief van 13 oktober 2014 aan het college van burgemeester en schepenen om de as Kattenberg - Laar - Lammekensstraat en Helmstraat in te richten als fietsstraat.

De bedrijfseenheid Stadsontwikkeling heeft de verschillende zones onderzocht en gezocht naar alternatieven voor de huidige inrichting. Dit is vertaald in een definitief ontwerp en werd voor advies aan de betrokken diensten voorgelegd.

De fietsstraat is uitgewerkt conform de fietsstraatnota, waarbij bij rechtdoorgaand fietsverkeer de verkeersplateaus op alle kruispunten worden voorzien met een rode loper. Aan kruispunten waar afgeslagen wordt, is dit niet voorzien om de richtingswijziging te verduidelijken. Het begin van de fietsstraat wordt aangekondigd met een rode stip met fietssymbool. De fietsstraat is een voorrangsweg en ter hoogte van elk kruispunt komen symbolen die de fietsstraat aanduiden.

Argumentatie van uit het district

Het districtsbestuur wijst erop dat de effectiviteit van deze ingreep afhankelijk is van maatregelen op 3 niveaus: op niveau van de fietsas, op niveau van de parallelle Turnhoutsebaan en op niveau van Borgerhout intramuros. De stad engageerde zich mee voor deze maatregelen.

Op  niveau van de fietsas:

- verhoogd toezicht op laden en lossen en snelheid bij de openstelling van de fietsstraat en daarna

- een vergunningsbeleid dat enkel inpandig laden en lossen toelaat

- maatregelen om het staduitwaartse sluipverkeer via de Kattenberg onmogelijk te maken, door de omkering van de rijrichting in de Kattenberg gekoppeld aan het mogelijk maken van de staduitwaartse linksafbeweging vanaf de Drink richting Turnhoutsebaan.

- maatregelen om de kruispunten maximaal fietsveilig te maken. 

Op het niveau van de Turnhoutsebaan:

- versnelde uitvoering van de goedgekeurde PCV-maatregelen voor Turnhoutsebaan

- creëren van een perspectief voor de omvorming van de Turnhoutsebaan tot een woon-, winkel- en vertoefgebied, door bv. snelle openstelling van de metrostations Foorplein, Drink en Carnot en het voorzien van een fietspad in beide richtingen

Op het niveau van Borgerhout intramuros:

- maatregelen die de fietsveiligheid bevorderen, zoals het verminderen van het stadinwaartse sluipverkeer door het afsluiten van de stadinwaartse linksafbeweging van de Stenenbrug richting Engelselei

Analyse

Op basis van de ingewonnen adviezen van de deskundigen werd de bestaande toestand grondig geanalyseerd en werden de knelpunten en potenties in beeld gebracht.

Bestaande toestand

• Er is geen fietsinfrastructuur.
• Kruispunten voldoen niet aan de nieuw infrastructuur.

Mobiliteitsvoorwaarden

• Zone 30.
• Maximaliseren van het toepassen van het principe ‘fietsstraat’ op de hele geselecteerde as.

Ambitie

Het is de ambitie van de stad een volwaardige en veilige fietsverbinding te creëren waardoor de binnenstad veiliger bereikbaar is voor de fietser.

Ontwerp

Na ontwerpend onderzoek werd een definitief ontwerp weerhouden waarbij de ambitie maximaal wordt gerealiseerd, rekening houdend met de randvoorwaarden.

In een fietsstraat hebben fietsers voorrang op auto's en ander gemotoriseerd verkeer. De fietser inhalen mag niet en de snelheid is beperkt tot 30 km/u.

Het ontwerp werd conform de nota fietsstraten opgemaakt.

De effectiviteit van deze beslissing is volgens het districtscollege van Borgerhout afhankelijk van andere maatregelen:

• Handhavingsbeleid (controle zone 30, dubbelparkeren en laden en lossen): KF bevestigt systematische controle door parkeerwachters; systematische controle door VP, zeker in beginperiode.
• Vergunningsbeleid: bij nieuwe vergunningen enkel vergunningen afleveren aan handelaars die inpandig kunnen laden en lossen.
• Verkeersintensiteit: KF vraagt AWV PCV te starten om linksaf beweging van Drink naar Turnhoutsebaan mogelijk te maken, zodat rijrichting Kattenberg kan worden omgedraaid zonder daarbij extra sluipverkeer in Borsbeekstraat te genereren
• Kruispunten: duidelijkheid over de voorrangssituatie voor fietser op rode loper op kruispunten met niet-fietsstraten, en hoe die voorrang zal worden beveiligd.