2018_CBS_00751 - Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan 'Rijnkaai', district Antwerpen - Voorontwerp - Goedkeuring

Art. 2.2.18. van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening bepaalt dat het college gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen opmaakt en hiervoor de nodige maatregelen neemt.

Masterplan Scheldekaaien

In 2005 keurde de Vlaamse regering het geactualiseerde Sigmaplan goed, waarin bepaald wordt dat de waterkering ter hoogte van Antwerpen van 8,35 meter TAW (Tweede Algemene Waterpassing) tot 9,25 meter TAW wordt opgehoogd om de stad in de toekomst te blijven beschermen tegen overstromingen.

Op 9 juli 2010 (jaarnummer 8556) keurde het college het Masterplan Scheldekaaien goed. Het Masterplan Scheldekaaien vormt het richtinggevend document voor alle uitvoeringsprojecten bij de heraanleg van de Scheldekaaien. In het Masterplan Scheldekaaien wordt de zone van de Rijnkaai beschouwd als scharnierpunt en overgangszone tussen het noordelijke sluitstuk van de herinrichting van de Scheldekaaien met name het Droogdokkenpark en het minerale deel van de Scheldekaaien met typische kaaimuur. Ook de directe link met de Schelde voor de stadswijk het Eilandje wordt vermeld.

Principe-overeenkomst Scheldekaaien

Op 20 september 2010 (jaarnummer 1134) en op 20 december 2010 (jaarnummer 1713) keurde de gemeenteraad de principeovereenkomst Scheldekaaien goed. De principeovereenkomst regelt de samenwerking tussen stad Antwerpen en Waterwegen en Zeekanaal nv ("W&Z") met het oog op de inrichting van de Scheldekaaien conform het Masterplan Scheldekaaien. De partijen maken onder meer afspraken met betrekking tot de verdeling van kosten en nieuwe opbrengsten.

Kaaivlakte Rijnkaai

De Rijnkaai is net als de volledige Scheldekaaien in eigendom van het Vlaamse Gewest. Het Vlaamse Gewest kende in 1997 aan de stad Antwerpen een concessie toe op de Scheldekaaien voor een periode van 100 jaar.

Deze concessie werd voor de Rijnkaai aangevuld met concessieovereenkomsten met private partijen ter hoogte van Hangar 26/27 en Kaai 29 in funcite van een uitbating oorspronkelijk voor havengebonden activiteiten en op heden voor een meer diverse en publiekstrekkende exploitatie en invulling.

Ook werd een tijdelijke terbeschikkingstellingsovereenkomst afgesloten met het Gemeentelijk Autonoom Parkeerbedrijf Antwerpen (GAPA), nu Mobiliteit en Parkeren Antwerpen (MPA), voor de inrichting van Kaai 28 als parking en als locatie voor evenementen en manifestaties.

MPA is rechtsopvolger van GAPA en is daarom nu de contractpartij in bovenvernoemde overeenkomst.

Noodzaak opmaak RUP Rijnkaai

De ruimtelijke visie voor de herontwikkeling van de zone Rijnkaai is uitgezet in het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA) en werd verder geconcretiseerd in het Masterplan Scheldekaaien. Om een globale ontwikkeling van de Rijnkaai binnen deze krachtlijnen mogelijk te maken is een herbestemming noodzakelijk en wordt een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) opgemaakt.

Momenteel is op de Scheldekaaien ter hoogte van de Rijnkaai het gewestplan van kracht. Het plangebied wordt in het gewestplan bestemd als gemengd gemeenschapsvoorziening- en dienstverleningsgebied. Volgens de aanvullende stedenbouwkundige voorschriften voor het gewestplan Antwerpen worden dergelijke gebieden bestemd voor ‘gemeenschapsvoorzieningen en openbare nutsvoorzieningen evenals voor dienstverleningsbedrijven of inrichtingen in verband met haven en scheepvaart. Een kleiner deel van het plangebied is bestemd als woongebied.

Het voorontwerp-RUP is een doorvertaling van de proces- en richtnota die werd goedgekeurd door het college op 24 mei 2017 (jaarnummer 4682).

Contour van het plangebied

Het plangebied voor het RUP Rijnkaai is gelegen tussen de Schelde aan de westzijde, Kattendijksluis en het toekomstige Droogdokkenpark aan de noordzijde (grens plangebied RUP Droogdokken), Bonapartesluis in het zuiden en de Montevideo-wijk in het oosten (grens plangebied RUP Eilandje).  Met het RUP Rijnkaai is de herbestemming van het noordelijke deel van de Scheldekaaien volledig afgedekt.

Het plangebied omvat twee voormalige havenloodsen, opgenomen in de vastgestelde inventarislijst voor onroerend erfgoed (Hangar 26/27 en Waagnatie) met ertussen een plein ter hoogte van Kaai 28.  De collectie beschermde historische havenkranen van het Museum aan de Stroom neemt een centrale plaats in het plangebied in. De collectie vormt een expliciete verwijzing naar de vroegere havenactiviteiten en de opeenvolging van kranen is typerend en beeldbepalend voor het plangebied.

Doelstellingen

De doelstellingen voor de herontwikkeling van de Rijnkaai passen binnen de strategische doelstellingen die door het s-RSA zijn voorop gesteld. Daarnaast maakt het RUP de uitvoering van het Masterplan Scheldekaaien mogelijk :

• het algemeen uitgangspunt is een versterking van de relatie tussen de kernstad en de Schelde en het omvormen van de Scheldekaaien tot een continue publieke ruimte. Ook het versterken van de cultuurhistorische betekenis en van de beeldkwaliteit van de Scheldekaaien is een belangrijke doelstelling. De herdefinitie van de Scheldekaaien gaat uit van onderling verbonden ruimten afgewisseld met publiek ingerichte gebouwen die samen een continuïteit in de stedelijke ruimte vormen;
• de Scheldekaaien vormen de belangrijkste publieke ruimte in de binnenstad en een privatisering van deze ruimte is niet wenselijk. Om het publiek karakter op de Scheldekaaien te behouden wordt gekozen voor publieke invullingen voor de gebouwen die op de kaaivlakte staan. De Rijnkaai vormt hierop de enige en laatste uitzondering waarbij de stedelijke mix van functies die kenmerkend is en wordt voor het Eilandje wordt doorgetrokken tot op de kaaien;
• via het stedelijke plintprincipe, waarbij de onderste lagen een verplicht publieke functies hebben, wordt het karakter van de Scheldekaaien als publieke wandel-, fiets- en verblijfsboulevard bestendigd;
• de entreefunctie van de kop van de Rijnkaai kan worden geaccentueerd door de realisatie van een kopgebouw met de uitstraling van een baken;
• de realisatie en integratie van de nieuwe verhoogde Sigmawaterkering;
• de Rijnkaai wordt bestendigd als een belangrijke geheugenplek in de stad met een historische aanmeerkade, de directe verbinding met het Red Star Line-museum,  de collectie historische havenkranen en de cultuurhistorisch waardevolle havenloodsen.

Krachtlijnen van het voorontwerp-RUP

Volgende krachtlijnen worden vastgelegd in de voorschriften van het voorontwerp-RUP.

Publieke ruimte (artikel 1)

• een zone voor publiek domein wordt afgebakend met bijhorende kwalitatieve bepalingen : een ruimte voor de inrichting van publiek domein in de vorm van een groene en/of verharde ruimte met verblijfskarakter in open lucht, wegenis, infrastructuur voor openbaar vervoer, langzaam verkeersvoorzieningen en parkeren;
• de publieke buitenruimte op de kaaivlakte wordt ingericht als één stedelijke open ruimte;
• kaaivlakte: kwalitatieve en toegankelijke publieke ruimte met behoud en versterking van de relatie binnenstad – Schelde en behoud van het publieke karakter. De inrichting van de publieke ruimte aan stadszijde versterkt de onderlinge samenhang tussen de historisch waardevolle gebouwen en objecten. Langs de Blauwe steen wordt een zone van 10 meter te allen tijde obstakelvrij gehouden voor dienstverkeer en wandelaars.

Parkeren

• parkeerplaatsen mogen ondergronds, onder verhoogd maaiveld, op het maaiveld of in een gebouw ingericht worden;
• parkeerplaatsen op het maaiveld en de aanleg van laad- en loszones zijn enkel toegelaten voorzover zij het openbaar domein niet domineren en de toegankelijkheid van de kaaivlakte niet belemmeren.

Gebouwen & constructies

Binnen de zone voor publieke ruimte (artikel 1):

• de bouw van constructies die publiek functioneren ondersteunen, parkeergebouw en stijgpunten zijn toegestaan;
• bebouwing respecteert voorbouwlijn in functie van vrijhouden 10m langs kaairand en wordt beperkt tot maximaal 1 bouwlaag;
• draagkracht van ondergrondse constructies wordt afgestemd op gebruik van kaaivlakte als publieke ruimte, evenementen en toegankelijkheid van gemotoriseerd verkeer.

Binnen de zone voor centrumfuncties (artikel 2) wordt het volgende bepaald voor gebouwen en constructies :

• het behoud van de havenloodsen wordt opgelegd. Aanpassingen binnen de bestaande volumes aan de bestaande loodsen zijn toegestaan in zoverre de identiteit van de gebouwen bewaard blijft. Bijvoorbeeld openwerken van gevel, integratie van waterkering, realisatie van een doorsteek door de loods naar kaairand;
• aan stadskant van de loodsen wordt uitbreiding toegestaan in functie van versterken van relatie stad – kaaien (levendige plint) of ontsluiting van de loodsen. Voor deze uitbreiding worden maximale vloeroppervlaktes opgelegd;
• hangar 26/27 kan worden uitgebreid met een noordelijk kopvolume (kroonlijst maximaal 22m) en zuidelijke kopvolume (kroonlijst van maximaal 19m). De bruto vloeroppervlakte voor de totale uitbreiding is beperkt tot maximaal 3.700 m²;
• binnen de bouwenveloppe rond Hangar 29 (Waagnatieloods) wordt de realisatie van nieuw losstaand volume toegestaan met maximale terreinoppervlakte van 900m², een kroonlijsthoogte van maximaal 22m en mits het breed perspectief vanuit de toren van het Red Star Linemuseum naar de Schelde wordt gevrijwaard. De inrichting van het dak van dit nieuw volume moet bijdragen aan de levendigheid van de Scheldekaaien en het plangebied.

Programma

• voor het plangebied wordt uitgegaan van kantoor, diensten, horeca, gemeenschapsvoorzieningen, vrijetijdsvoorzieningen, culturele voorzieningen en groene of verharde ruimte als hoofdfuncties. Parkeren en detailhandel zijn nevenfuncties. Een nevenfunctie is toegestaan tot maximum 25% van de oppervlakte van het desbetreffende gebouw. Een conciergewoning per gebouw is toegestaan;
• de stedelijke plint, de bovenste bouwlaag en het dak van de nieuwbouw ter hoogte van Hangar 29 worden voorzien voor functies die bijdragen aan de levendigheid en zijn voorzien voor horeca, gemeenschapsvoorzieningen, vrijetijdsvoorzieningen en detailhandel.

Onroerend erfgoed (overdruk)

• aanduiding van de te behouden waardevolle erfgoedelementen en bepalingen voor behoud van erfgoedwaarde worden opgelegd.

Art. 2.2.18 en volgende van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) die de procedure vastleggen voor de opmaak van de gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP).

De data zijn ramingen.