2024_CBS_07491 - District Antwerpen. Belgiëlei - Maatregelen verkeersveiligheid - Principebesluit - Goedkeuring

Het kruispunt Lange Leemstraat x Isabellalei x Sint-Vincentiusstraat en alle lichtengeregelde kruispunten op de Belgiëlei, met in het bijzonder het kruispunt met de Lange Leemstraat, kennen vandaag een hoge mate van complexiteit door de vele verkeersbewegingen en interacties tussen de verschillende weggebruikers. Dat leidt geregeld tot onveilige situaties.

Om de verkeersveiligheid op voornoemde kruispunten te verhogen, is het invoeren van een maximaal conflictvrije verkeerslichtenregeling sterk aangewezen. Een maximaal conflictvrije regeling is echter vandaag door de kruispuntvormgeving en/of de hoge verkeersdruk tijdens de spitsmomenten niet haalbaar zonder dat de wachttijden voor alle verkeersdeelnemers onaanvaardbaar hoog oplopen.

De onderzochte scenario's om het kruispunt Lange Leemstraat x Sint-Vincentiusstraat anders vorm te geven en te vereenvoudigen, brachten weinig soelaas met het oog op een maximaal conflictvrije regeling, hadden nadelige neveneffecten (zoals negatieve impact op de doorstroming van het tramverkeer) en/of een te grote impact op de belangrijkste uitvalsroutes van de spoeddiensten van het Sint-Vincentiusziekenhuis en/of (auto)bereikbaarheid van de wijk voor de bewoners.

Het college keurde op 26 augustus 2022 (jaarnummer 7009) de bestelbon 4005522521 voor een bedrag van 33.083,43 euro incl. btw goed voor een uitgebreid verkeersonderzoek in de wijk Klein-Antwerpen.

Op basis van het verkeersonderzoek wordt nu een pakket van maatregelen en infrastructurele ingrepen naar voor geschoven die ervoor moeten zorgen dat de nodige condities worden gecreëerd voor het aanpassen van de verkeerslichten op het kruispunt van de Lange Leemstraat x Isabellalei x Sint-Vincentiusstraat en alle lichtengeregelde kruispunten op de Belgiëlei met een maximaal conflictvrije regeling. Na goedkeuring door het college zullen de voorgestelde ingrepen dan als basis fungeren voor een verdere verkeerskundige doorrekening en microsimulatie, met het oog op mogelijks verdere verfijningen van de ontwerpprincipes en opmaak van de lichtenregelingen.

Verkennende (verkeers)onderzoeken

• Intern onderzoek naar de lichtenregeling op het kruispunt Lange Leemstraat met de Sint-Vincentiusstraat en de Isabellalei wees uit dat een maximaal conflictvrije regeling niet haalbaar is zonder dat de wachttijden voor alle weggebruikers onaanvaardbaar hoog oplopen. De wachttijden zouden wel beperkt kunnen worden door een significante verlaging van de verkeersdruk op het kruispunt.
• Het uitgevoerde herkomst- en bestemmingsonderzoek in de wijk Klein-Antwerpen wees onder meer uit dat een aanzienlijk deel van het gemotoriseerd verkeer in de wijk geen herkomst en bestemming heeft in de wijk zelf. De hoogste concentratie van dit ‘oneigenlijk’ of ‘doorgaand’ verkeer situeert zich voornamelijk op de Lange Leemstraat, met een piek ter hoogte van het kruispunt met de Sint-Vincentiusstraat en de Isabellalei. Onderzoek toont ook aan dat de Lange Leemstraat in zijn geheel (tussen de Stanleystraat en de Van Breestraat) in hoge mate en in beide rijrichtingen wordt gebruikt als ‘sluiproute’ doorheen de woonwijken Haringrode en Klein-Antwerpen. Dit is enerzijds het gevolg van een aantal bestaande circulatiebeperkingen op de stadswegen aan de rand van voornoemde woonwijken. Anderzijds gebruiken automobilisten de Lange Leemstraat ook om de drukte en de verkeerslichten op de omliggende stadswegen te vermijden.
• Vooronderzoek binnen de VLCC-studie (VerkeersLichtenCoördinatieComputer) wees in 2022 uit dat (meer) conflictvrije lichtenregelingen op de kruispunten van de Belgiëlei enkel mogelijk zijn met infrastructurele aanpassingen. Het daaropvolgend ontwerpend onderzoek voor het kruispunt met de Haringrodestraat, met de Isabellalei en met de Lange Leemstraat leverde niet meteen het gewenste resultaat op en werd tijdelijk on-hold gezet in afwachting van de resultaten van een ruimere verkeersstudie voor de omgeving. In oktober 2023 werden evenwel nieuwe lichtenregelingen ingevoerd, maar zonder heraanleg en dus nog met het huidige conflictbeeld. Het ging toen enkel om het meer dynamisch maken van de lichtenregeling, voornamelijk ten voordele van de doorstroming van het tramverkeer.

Maatregelenpakket

De verkeersstudies hebben geresulteerd in een pakket van maatregelen en infrastructurele ingrepen die als voornaamste doel hebben om de verkeersveiligheid op het kruispunt Lange Leemstraat x Isabellalei x Sint-Vincentiusstraat en alle lichtengeregelde kruispunten op de Belgiëlei te verhogen, door:

• een vermindering van het 'oneigenlijk' verkeer in de Lange Leemstraat en dus ook ter hoogte van het kruispunt van de Lange Leemstraat met de Sint-Vincentiusstraat. Dit in functie van een aanpassing aan het kruispunt of een maximaal conflictvrije verkeerslichtenregeling zonder dat de wachttijden voor alle weggebruikers te hoog oplopen;
• de ruimtelijke condities te scheppen om alle verkeerslichtengeregelde kruispunten op de Belgiëlei maximaal conflictvrij te kunnen regelen en er ook méér opstelruimte te bieden aan de voetgangers en fietsers.

Het pakket omvat volgende ingrepen aan de ovonde in de Belgiëlei:

• Het creëren van een extra lichtengeregelde doorsteek door de middenberm voor gemotoriseerd verkeer (aan de zuidwestelijke zijde van de ovonde);
• Het creëren van een extra lichtengeregelde voetgangers- en fietsoversteek (aan de zuidwestelijke zijde van de ovonde);
• Het aanpassen van rijstroken en rijstrookverdeling.

Door het vervolledigen van de ovonde voor gemotoriseerd verkeer ontstaat een volwaardige (verkeers)knoop met de Charlottalei, waardoor beiden hun rol als stedelijke ontsluitings- en verzamelweg beter kunnen vervullen en zo een   (beter) alternatief bieden aan gemotoriseerd verkeer dat vandaag (soms noodgedwongen) de Lange Leemstraat         gebruikt en doorheen de woonwijken rijdt om hun bestemming te bereiken.

Het voorzien van een extra (lichtengeregelde) doorsteek door de middenberm voor gemotoriseerd verkeer biedt de opportuniteit voor een extra (beveiligde) oversteekplaats voor voetgangers en fietsers over de Belgiëlei, die aansluiting vindt bij de bestaande tramperrons. Hierdoor wordt de barrièrewerking van de weginfrastructuur verminderd en wordt  de toegankelijkheid van de tramperrons verhoogd en ook veiliger.

Door het aanpassen van de rijstroken en de rijstrookverdeling wordt de leesbaarheid van de verkeersknoop verbeterd en neemt de complexiteit af, wat ten goede komt aan de verkeersveiligheid en doorstroming op de ovonde.

Het pakket omvat volgende ingreep in de Belgiëlei ter hoogte van het kruispunt met de Lange Leemstraat:

• Het voor gemotoriseerd verkeer dichtzetten van de doorsteek door de middenberm (met uitzondering voor kruisend tramverkeer en hulpdiensten).

De aansluiting van de Lange Leemstraat op de Belgiëlei wijzigt bijgevolg in het 'rechts-in/rechts-uit'-principe voor het gemotoriseerd verkeer. Hierdoor wordt het gebruik van de Lange Leemstraat als 'sluiproute' door beide woonwijken minder aantrekkelijk. De te verwachte vermindering van de verkeersdruk in de Lange Leemstraat (en bij uitbreiding meerdere woonstraten in de wijken Klein-Antwerpen en Haringrode), zal ten goede komen aan de verkeersveiligheid en de verkeersleefbaarheid ervan.

Als onderdeel van een hertekend robuust, bovengronds tramnetwerk tijdens de voorziene werken aan de premetro, wordt mogelijks een districtentram ingevoerd tussen het Sportpaleis en de zuidrand via Deurne-Noord, Deurne-Zuid, Berchem Station en Harmonie. Dit verondersteld de ingebruikname van de bestaande trambocht Lange Leemstraat - Belgiëlei in beide richtingen én ook een aanpassing van de verkeerslichtenregeling. Het dichtzetten van de middenberm voor gemotoriseerd maakt dat de noodzakelijke aanpassing van de verkeerslichtenregeling met een extra tramfase haalbaar wordt zonder zware impact op de afwikkelbaarheid van het kruispunt.

Het pakket omvat volgende ingrepen in de Belgiëlei ter hoogte van het kruispunt met de Haringrodestraat, Isabellalei en de Lange Leemstraat:

• Het creëren van aparte afslagstroken voor gemotoriseerd verkeer;
• Het creëren van aparte fietsoversteekplaatsen met voldoende opstelruimte voor fietsers (en voetgangers).
  

Aparte afslagstroken zijn een ruimtelijke voorwaarde om de kruispunten conflictvrij te kunnen regelen.

Door het creëren van aparte oversteekplaatsen voor fietsers (ter vervanging van de huidige fietsopstelvakken op de rijbaan) wordt de oversteekbaarheid van de Belgiëlei voor fietsers comfortabeler en veiliger.

Het pakket omvat volgende ingreep ter hoogte van het kruispunt van de Belgiëlei met de Mechelsesteenweg:

• Het aanpassen van het kruispunt met een aparte linksafstrook richting de Belgiëlei.

Door het faciliteren van deze linksafbeweging ontstaat een volwaardige (verkeers)knoop met de Mecheslesteenweg, waardoor beiden hun rol als stedelijke ontsluitings- en verzamelweg beter kunnen vervullen en zo een (beter) alternatief bieden aan gemotoriseerd verkeer dat vandaag (soms noodgedwongen) doorheen 'Klein-Antwerpen' rijdt om hun bestemming te bereiken.

Het faciliteren van de linksafbeweging is mee een opgave in het dossier 'Omgeving Albertpark'.

Om een goed beeld en inzicht te krijgen van de te verwachte impact en effecten op de verkeersstromen in de Belgiëlei en de Lange Leemstraat en in functie van de latere opmaak van aangepaste verkeerslichtenregelingen, is een doorrekening met een verkeersmodel en microsimulatie nodig. Aan het stadscollege wordt met dit besluit de principiële goedkeuring gevraagd om bovenstaande ingrepen als basis te mogen hanteren voor verder diepgaand verkeersonderzoek en de verdere uitwerking van de kruispunten in ontwerpend onderzoek.

De principiële goedkeuring van het college zal ter advies worden voorgelegd aan het districtscollege van het district Antwerpen.