2024_DCME_00185 - Masterplan Merksem Zuid. District Merksem - Kennisneming eindnota - Intrekking

Op 19 maart 2020 (jaarnummer 72) en 20 maart 2020 (jaarnummer 2753) keurden respectievelijk het districtscollege van Merksem en het college de opmaak van het masterplan Merksem Zuid principieel goed. Het masterplan Merksem Zuid omvat het gebied tussen de IJzerlaanbrug, Ingenieur Menneslaan, Bredabaan, Deurnsebaan en Albertkanaal in het district Merksem. Het districtsbestuur en de stad wensen de problemen en noden van deze omgeving in kaart te brengen door de opmaak van een geïntegreerd plan. Het masterplan geeft keuzes en kansen aan voor toekomstige en kwaliteitsvolle ontwikkelingen van dit gebied, zowel op ruimtelijk als op sociaal en economisch vlak.  

Op 28 mei 2020 (jaarnummer 120)  en 29 mei 2020 (jaarnummer 4652) keurden respectievelijk het districtscollege en het college de selectieleidraad en de procedure voor de opdracht goed. Het college keurde eveneens goed dat het districtscollege van Merksem in haar naam de plaatsingsprocedure voert, de opdracht sluit en laat uitvoeren.

Op 1 oktober 2020 (jaarnummer 206) keurde het districtscollege de selectie van kandidaten voor de opdracht goed.

Op 12 november 2020 (jaarnummer 250) en 13 november 2020 (jaarnummer 9427)  keurden respectievelijk het districtscollege en het college het bestek GAC_2020_01165 goed voor het aanstellen van een multidisciplinair team voor het opmaken van masterplan Merksem Zuid.

Op 3 juni 2021 (jaarnummer 145) gunde het districtscollege de opdracht aan Stramien, architectuur en ruimtelijke planning, cvba, Mechelsesteenweg 271 bus 5.1 te 2018 Antwerpen met ondernemingsnummer NBE 0466.120.038.

Op 9 november 2023 (jaarnummer 235) werden de visienota van het masterplan en het sociaal actieprogramma toegelicht aan het districtscollege.

In het voorjaar 2024 werd alle input onmiddellijk verder verwerkt naar een einddocument.

Op 6 september 2024 (jaarnummer 6941) keurde het college het masterplan Merksem Zuid goed.

Bij collegebeslissing van 12 mei 2017 (jaarnummer 2017_CBS_04463) heeft het college bepaald welke bevoegdheden worden overgedragen aan het districtscollege. Ruimtelijke ordening blijft een bovenlokale bevoegdheid.

Het masterplan Merksem Zuid omvat de buurten Merksem 't Dokske en Kop van Merksem. Het plangebied is één van de meest dichtbevolkte buurten van Antwerpen met weinig extra ruimte voor publieke functies. Overlast en claimgedrag op straat leiden er tot een verminderd gevoel van veiligheid. Het plangebied is watergevoelig, heeft weinig groen en is quasi volledig verhard. Merksem Zuid kent naast een woonfunctie van oudsher ook een industriële functie en maakt deel uit van het Economisch Netwerk Albertkanaal. De economische activiteiten hebben dit deel van Merksem mee gevormd en bepalen in sterke mate het karakter en de identiteit waarbij wonen en industrie met elkaar verweven zijn. 

De ambitie van het districts- en stadsbestuur is om de omgeving van Merksem Zuid te transformeren naar een veilige, aantrekkelijke en klimaatrobuuste buurt waar het fijn wonen en ondernemen is. Het masterplan is tweeledig en bestaat uit een ruimtelijk kader en een sociaal actieprogramma. Het ruimtelijk kader bestaat uit een set van ruimtelijke maatregelen die de kwaliteit garandeert van toekomstige ontwikkelingen, zowel op korte als lange termijn, binnen een gedragen totaalvisie. Het sociaal actieprogramma versterkt het sociale weefsel in de wijk, door in te zetten op concrete acties die de leefbaarheid en de leefkwaliteit in het plangebied verhogen. 

Ruimtelijk kader

Na een grondige analyse zijn verschillende knelpunten en kansen gedetecteerd die zich vertalen in ambities op verschillende schaalniveaus. Op macroschaal kan Merksem Zuid zich profileren als een innovatieve economische cluster, als een blauwe vinger in een recreatief netwerk, en als een onderdeel van het ringlandschap en mobiliteitsnetwerk. Op mesoschaal worden verschillende kansen gedetecteerd op vlak van wonen, economie, ecologie, recreatie en mobiliteit. Daarbij kan de unieke ligging van Merksem Zuid aan het Albertkanaal  ingezet worden als 'unique selling proposition', een onderscheidende meerwaarde ten opzichte van andere buurten die kan zorgen voor identiteit en positionering.

De ambities vertalen zich in 3 dragende structuren, als hefboom voor stadsvernieuwing.

1. De buurtpassage, als hefboom voor leefkwaliteit

De buurtpassage is een lokale én bovenlokale verbinding tussen het nieuwe Ringpark en het Bouckenborghpark. Ze wordt ingericht op maat van de zachte weggebruiker en is een kwalitatieve verblijfsruimte. Zo verbindt ze buren, de buurt en al haar bewoners. De buurtpassage verbindt bijzondere publieke plekken en gemeenschapsvoorzieningen. Bij voorkeur worden nieuwe voorzieningen ook langs deze passage gevestigd, zodat het gebruik verhoogt en daardoor ook de sociale controle en veiligheid verbetert.

2. De actieve waterkant, als hefboom voor bedrijvigheid en innovatie

De actieve waterkant respecteert, bestendigt en innoveert de economische, watergebonden activiteit. De bestaande watergebonden bedrijvigheid is essentieel in het groter economisch netwerk van de Antwerpse haven. Innovatieve vragen en ideeën vanuit bedrijven worden ondersteund. De fietssnelwegen (F5 & FR10) zijn onderdeel van de actieve waterkant.

Het iconisch industrieel patrimonium wordt ingezet voor het versterken van een positief en aantrekkelijk imago voor de buurt.

3. De poreuze nerven, als hefboom voor doorwaadbaarheid en ecologie

De poreuze nerven versterken en omkaderen belangrijke doorzichten en vergroten de doorwaadbaarheid van het stedelijk weefsel. Belangrijke doorsteken worden herbevestigd en gerealiseerd waar mogelijk. Zo krijgen aangelande percelen en gebouwen een betere ontsluiting binnen een zacht stedelijk weefsel. Dit kan zowel fysiek, door een effectieve doorsteek, als visueel, door een doorzicht. De poreuze nerven zetten in op verluchting en doorwaadbaarheid. Ze bieden waar mogelijk ook plaats voor groen en biodiversiteit, wateropvang- en retentie, verluchting en verkoeling voor de wijk.

Sociaal actieprogramma 

Volgende aanbevelingen kwamen uit de participatieve analysefase:

• Diversiteit in ruimtegebruik herkennen: een diverse wijk heeft nood aan diverse ontmoetingsplaatsen. Deze diversiteit moet in evenwicht zijn met het aantal verschillende leefwerelden. Bij een onevenwicht of te weinig diversiteit in een wijk komt alle macht bij één bepaalde groep te liggen.
• Subjectieve veiligheid als basisbehoefte voor het gebruik van de publieke ruimte: de inzichten vanuit de verschillende leefwerelden tonen aan dat in Merksem Zuid vooral jonge mannen, wegens een gebrek aan diverse ruimte, de publieke ruimte opeisen. Daardoor gaan zowel kinderen, tieners en jongvolwassen meisjes als vrouwen de beschikbare ruimte anders/minder  gebruiken. 

Op basis van de verkregen inzichten werd een sociale wijkvisie opgemaakt die als houvast kan worden gebruikt bij toekomstige (beleids-)beslissingen. Er worden 3 actierichtingen gedetecteerd:

1. Inzetten op een aangename wijk met verleidelijke publieke ruimte die gebruik stimuleert.
2. Inzetten op een inclusieve wijk met aandacht voor divers ruimtegebruik.
3. Inzetten op een geborgen wijk met aandacht voor netwerkontwikkeling en ondersteuning.

Per actierichting wordt ingegaan op de probleemstelling en worden concrete acties voorgesteld. Het sociaal actieprogramma geeft zo een waaier van niet ruimtelijke acties weer die aanvullend aan het ruimtelijk kader bijdragen aan een kwaliteitsvolle woon- en werkomgeving in Merksem Zuid.