2025_CBS_08986 - Districten Antwerpen, Merksem, Deurne en Borgerhout. De Grote Verbinding. Ringparken Groenendaal, Lobroekdok en Het Schijn. SWPR14469 - Overeenkomst bos- en graslandcompensatie Overkappingsvergunning. Ondertekening - Goedkeuring

De Grote Verbinding

Met ‘De Grote Verbinding’ bouwt de stad Antwerpen aan haar internationale reputatie als stad en regio waar het goed is om te wonen, te werken, te ondernemen en op bezoek te komen. De Oosterweelverbinding maakt de Antwerpse Ring rond en de overkapping stuurt de auto’s onder de grond. Zo zorgen stad Antwerpen en Vlaanderen voor een betere mobiliteit voor Vlaanderen en wordt de stad weer één geheel met meer groen en schonere lucht.

De afgelopen jaren hebben stad Antwerpen, Port of Antwerp-Bruges (voorheen het Havenbedrijf Antwerpen nv van publiek recht), de burgerbewegingen, Lantis en andere Vlaamse partners, samen met de Intendant voor de Oosterweelverbinding, de plannen vormgegeven. Tijdens de uitvoering zetten zij samen zoveel mogelijk lokaal talent aan het werk.

Aanleiding

Op 4 september 2020 (jaarnummer 7274) besliste het college om een voorwaardelijk gunstig advies te geven op de aanvraag OMV_2020034861 - Oosterweelverbinding. Op 20 november 2020 verleende de Vlaamse overheid aan Lantis een omgevingsvergunning voor de werken op rechteroever (Oosterweelknoop, kanaaltunnels en verdiepte (en deels overkapte R1 tussen knooppunt Noord (R1/E19/A12) en knooppunt Oost/R1/E313). Deze vergunning is de ‘onderbouw’ waarop de ringparken (‘bovenbouw’) zullen gerealiseerd worden.

Op 25 juni 2021 (jaarnummer 5288) keurde het college de uitvoeringsovereenkomst 'Oosterweelverbinding-Rechteroever' goed tussen Lantis en stad Antwerpen. In deze overeenkomst werden afspraken gemaakt over de samenwerking in functie van de realisatie van de Oosterweelverbinding-Rechteroever, over ontwerpwijzigingen bij de realisatie alsook over een leefbare werf in een bereikbare stad.

Op 19 november 2021 (jaarnummer 9149) keurde het college het voorontwerp van Ringpark Het Schijn goed. Dit voorontwerp omvat volgende geselecteerde leefbaarheidsprojecten: Waterpark (gedeeltelijk); Bermenlandschap Schijnvallei; Kap Ter Lo-Deurne.

Op 19 november 2021 (jaarnummer 9148) keurde het college het voorontwerp van Ringpark Lobroekdok goed. Dit voorontwerp omvat volgende geselecteerde leefbaarheidsprojecten: Steenborgerweert - Merksem – Dam; Kap Sportpaleis; Bermenlandschap Albertkanaal. 

Op 19 november 2021 (jaarnummer 9235) keurde het college het voorontwerp van Ringpark Groenendaal goed. Dit voorontwerp omvat volgende geselecteerde leefbaarheidsprojecten: Bermenlandschap langs verlaagd R1 Noord, Verlaagde heraanleg R1 noordwaarts, Overkapping stationsomgeving Luchtbal, Verlaagde heraanleg R1 zone Luchtbal/Groenendaallaan.

Op 10 maart 2023 (jaarnummer 1482) keurde het college de 'Afsprakennota Implementatie Noordelijke Ringparken' goed. Deze nota legt de afspraken tussen stad Antwerpen, Lantis en Team Intendant vast die nodig zijn om de noordelijke ringparken, dat wil zeggen Ringpark Noordkasteel, Ringpark Groenendaal, Ringpark Lobroekdok en Ringpark Het Schijn, gelijktijdig en/of aansluitend op de Oosterweelwerken te realiseren.

Op 29 maart 2024 (jaarnummer 2700) keurde het college het ‘voorontwerp bijkomende overkappingen’ van Ringpark Het Schijn goed. Dit nieuwe ontwerp voegt in hoofdzaak volgende elementen toe aan het Ringpark: extra overkapping ‘Kap Schijnvallei’, verlenging van ‘Kap Hof ter Lo’.

Op 28 juni 2024 (jaarnummer 5512) keurde het college het herziene ‘voorontwerp 2.0’ van Ringpark Lobroekdok goed. Dit nieuwe voorontwerp voegt in hoofdzaak volgende elementen toe aan het Ringpark: een kwalitatieve verbinding onder de spoorbrug, extra overkapping ‘Kap Kalverwei’, verlenging van ‘Kap Dam’.

Op 5 juli 2024 (jaarnummer 5825) keurde het college de gedeeltelijke herziening van voorontwerp van Ringpark Groenendaal en het ‘voorontwerp Kap Groen Hart’ goed. Dit nieuwe ontwerp voegt in hoofdzaak volgende elementen toe aan het Ringpark: een extra overkapping van de snelweg ter hoogte van park Distelhoek en twee voetgangers- en fietsbruggen over de spoorlijnen naar de wijk Luchtbal. Daarnaast wordt alleen de zuidelijke helft van de R1 nog verdiept aangelegd in dit ontwerp. Bermen en schermen komen evenredig mee omhoog om dezelfde geluids- en luchtkwaliteit te garanderen voor de omgeving.

Deze overeenkomst geeft uitvoering aan artikel 6 van de uitvoeringsovereenkomst 'Oosterweelverbinding-Rechteroever' van 8 juni 2021, gesloten tussen Lantis en Stad Antwerpen. Dit artikel bepaalt dat Partijen met de nodige flexibiliteit zullen kijken naar de door Lantis voorziene boscompensatie in de Ringparken en indien nodig in overleg andere locaties zullen zoeken voor boscompensatie indien deze niet binnen de projectgrenzen kan worden gevonden.

Het ontwerp van de Oosterweeltunnels is in de afgelopen vijf jaar dusdanig gewijzigd dat omgevingsvergunning die Lantis in 2020 bekwam (de zogenaamde ‘moedervergunning’), niet langer voldoet aan de huidige ambities en uitvoeringstechnieken. Lantis vraagt daarom in 2026 een nieuwe omgevingsvergunning aan om het gewijzigde snelwegontwerp en de kapstukken die bijkomend geselecteerd werden, te kunnen uitvoeren. Deze nieuwe vergunning wordt de ‘overkappingsvergunning’ genoemd.

In tegenstelling tot de ‘moedervergunning’ van 2020, die een hypothetisch bovengronds landschap bevatte, neemt de nog aan te vragen ‘overkappingsvergunning’ de goedgekeurde voorontwerpen van de Ringparken grotendeels over. 

De Ringparken zetten maximaal in op ecologie en biodiversiteit enerzijds, en belevingsgroen, sport en recreatie voor parkbezoekers anderzijds. Door deze invulling blijft in de ontwerpen evenwel minder ruimte voor juridische bos- en graslandcompensaties dan in het hypothetische landschap dat Lantis voorzag in de omgevingsvergunning van 2020. 

Door de discrepantie tussen het vergunde, hypothetische landschapsontwerp van de ‘moedervergunning’ en nog aan te vragen en (grotendeels) uit te voeren landschap van de Ringparken dienen concreet 9,66 ha bos en 19,66 ha soortenrijke graslanden buiten de projectcontour te worden ontwikkeld. Naast deze boekhoudkundige oefening, voorziet de aankomende ‘overkappingsvergunning’ een beperkte, nog uit te voeren ontbossing om een aantal cruciale elementen van de noordelijke Ringparken te kunnen realiseren. Het gaat onder meer om de parkverbinding tussen Kap Hof ter Lo en de Turnhoutsebaan aan de westzijde van de snelweg en de aanlandingen van de voetganger- fietsbruggen van Kap Groen Hart naar Luchtbal. Deze ingrepen resulteren in een extra boscompensatie van 0,92 ha. De totale oppervlakte te compenseren bos komt zo op 10,59 ha.

De realisatie van 10,59 ha compenserend bos buiten de projectcontour kost 592.771,20 EUR. De realisatie van 19,66 ha compenserende soortrijke graslanden buiten de projectcontour kost 766.740,00 EUR. De totale kostprijs van de externe bos- en graslandcompensatie komt daarmee op 1.359.511,20 EUR. Op deze bedragen hoeft geen btw te worden betaald, aangezien bos- en graslandcompensatie cf. artikel 6 van het Btw-wetboek buiten het toepassingsgebied van btw vallen.

Als indiener van de vergunning dient Lantis deze som te betalen. Het spreekt echter voor zich dat stad Antwerpen, als penhouder van het ontwerp en toekomstige eigenaar en beheerder van de Ringparken, het gros van deze kosten op zich neemt. Als Lantis de noordelijke Ringparken niet in zijn 'Overkappingsvergunning' had opgenomen, dan zouden de kosten van de bos- en graslandcompensatie immers volledig bij stad Antwerpen terechtkomen, wanneer ze in de toekomst vergunningsaanvragen voor de Ringparken zou ingediend hebben. Lantis en stad Antwerpen stellen daarom een vastlegging van 85% van het totaalbedrag, ofwel 1.155.584,52 EUR, door stad Antwerpen aan Lantis voor. Stad Antwerpen betaalt geen btw op dit bedrag vanwege die hierboven aangehaalde uitzondering. De bijzonderheden van deze regeling zijn terug te vinden in de overeenkomst tussen stad Antwerpen en Lantis met betrekking tot de bos- en graslandcompensaties opgenomen als bijlage bij dit besluit.

Bij deze overeenkomst gelden twee belangrijke opmerkingen:

1. Deze overeenkomst is uniek. Ze is met andere woorden verbonden aan slechts één enkele vergunningsaanvraag, namelijk de aanvraag van Lantis voor de 'Overkappingsvergunning'. De hierboven beschreven regeling kan dan ook op geen enkele manier worden geïnterpreteerd als een precedent voor andere, toekomstige vergunningsaanvragen tussen de bovengenoemde of andere partijen. De onlosmakelijke samenhang tussen beide betekent uiteraard ook dat de hierboven beschreven vastlegging niet zal plaatsvinden in geval van een weigering van de 'Overkappingsvergunning'.
2. Deze vastlegging kan niet worden gefinancierd vanuit het stedelijk leefbaarheidsbudget, aangezien dat budget volgens de in 2023 goedgekeurde 'Afsprakennota Implementatie Noordelijke Ringparken' uitsluitend bedoeld is voor het ontwerp en de realisatie van de Ringparken. Voor andere uitgaven die verband houden met de ringparken zoals grondverwerving en boscompensatie is afgesproken dat de partners alternatieve financiering dienen te voorzien.