2025_CBS_09518 - Emiel Vloorsstraat - Principes ruimtelijk kader en opstart RUP - Goedkeuring

Op 24 mei 2024 stelde de Vlaamse Regering het GRUP Ringpark Zuid definitief vast.

In het Bestuursakkoord 2025-2030 is de opmaak van een RUP voor de Emiel Vloorsstraat opgenomen bij Leefbare en mobiele stad in resolutie nr18:
‘We starten het RUP Emiel Vloorsstraat op om deze uitgestrekte site te ordenen, waarbij plaats is voor voedingsgebonden activiteiten met mogelijkheid tot socio-cultureel medegebruik, een uitbreiding van het voertuigencentrum tot een volwaardige technische cluster, een scholencomplex, het behoud van de bestaande sportinfrastructuur (waaronder zwembad en sporthal), een publieke herbestemming van de Digipolis-site, en eventueel de huisvesting van AWV en de federale verkeerspolitie. We willen voedingsgebonden bedrijvigheid en voorzieningen op de site consolideren. De site kan verdicht worden, onder andere door de stapeling van functies waar dit haalbaar is. De groep stad Antwerpen behoudt in principe de eigendom van alle gronden.’

Omwille van de diversiteit aan ruimtevragen en de onduidelijke, gefragmenteerde ruimtelijke structuur werd door Atelier Stadsbouwmeester in samenwerking met AG Vespa en Stadsontwikkeling een ruimtelijk kader opgemaakt. Om deze ruimtelijke visie voor het projectgebied te kunnen realiseren, dient er een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) opgemaakt te worden.

Art. 2.2.18 en volgende van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) die de procedure vastleggen voor de opmaak van de gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP).

Projectgebied

Het projectgebied Emiel Vloorsstraat is gelegen langs de Ring van Antwerpen, ten zuiden van de Knoop Zuid en wordt begrensd door:

• Generaal Armstrongweg in het noordoosten,
• Emiel Vloorsstraat in het zuiden,
• Kielsbroek in het westen.

In de toekomst zal de ruimtelijke context sterk wijzigen door de compactering van Knoop Zuid en de aanleg van Ringpark Zuid. Binnen het toekomstige Ringpark verschuift de Generaal Armstrongweg naar de infrastructuurknoop. Na deze wijzigingen zal het projectgebied grenzen aan:

• de promenade met ringfietspad in het noorden,
• de verlengde Leien in het oosten,
• de Emiel Vloorsstraat in het zuiden krijgt een nieuw profiel.

Alle gronden zijn in eigendom van de groep stad Antwerpen (stad Antwerpen en AG Vespa).
Binnen het projectgebied zijn zakelijke en gebruiksrechten verleend aan stedelijke diensten en externe partijen. Er bevinden zich van stadsbeheer een containerpark en van stadsreiniging een voertuigencentrum. AGSO is aanwezig met een secundaire school, drie scholen voor buitengewoon onderwijs en een centrum voor leerlingenbegeleiding. Er zijn ook een sport- en speelterrein, sporthal, buurtsporthal, zwembad en jeugdwerking gesitueerd. Rond de Groothandelsmarkt zijn enkele bedrijven en een benzinestation aanwezig. Tenslotte zijn ook de twee voormalige gebouwen van Digipolis hier gelokaliseerd.

Doelstelling ruimtelijke optimalisatie

Er wordt voor verschillende ruimtevragen naar het projectgebied gekeken, onder andere de uitbreiding van bedrijven binnen de Groothandelsmarkt, de uitbreiding van aanwezige voorzieningen en als zoeklocatie voor nieuwe voorzieningen. De huidige ruimtelijke structuur van het projectgebied is onduidelijk, waardoor de ruimtevragen moeilijk gerealiseerd kunnen worden. Bovendien vraagt de gewijzigde context van Ringpark Zuid dat nieuwe fronten en ontsluitingsstructuren worden gecreëerd. De unieke eigendomsstructuur (alle gronden in eigendom van groep Stad) maakt echter een perceelsoverschrijdende verdichting mogelijk. Daartoe is een heldere ruimtelijke structuur noodzakelijk met een doorgedreven stapeling voor zover het programma toelaat. Een ruimtelijk kader werd opgemaakt om het verdichtingspotentieel evenwichtig te bestendigen binnen een structurerende open ruimte structuur.

Basisprincipes ruimtelijk kader

Het ruimtelijk kader formuleert een gewenste open-ruimtestructuur, een gewenste ruimtelijke ontwikkeling in enkele programmazones en een faseringsstrategie.

De gewenste open-ruimtestructuur is geënt op de verkeersstructuur en groen-blauwe verbindingen van Ringpark Zuid en voorziet voldoende ruimte voor groen en water in functie van de gewenste verdichting, onder andere voor aangename verblijfsruimte, voor behoud bos en/of boscompensatie en opvang van hemelwater en voor buffering van mogelijke hinder van technische en logistieke functies ten opzichte van andere functies en het Ringpark Zuid.

De gewenste open ruimtestructuur omvat vijf onderdelen:

1. De groene noordrand tussen promenade met ringfietspad en het noordelijke bouwveld.
2. Het bestaande en te behouden bos ten zuiden van de Groothandelsmarkt en bedrijvigheid.
3. Een groenbuffer tussen bedrijvigheid en voorzieningen die hier het bestaand bos behoudt en versterkt.
4. Twee pleinen en groene zichtlijnen of doorsteken i.f.v. het nagestreefde open en groene karakter, tussen de voorzieningen.
5. Een hemelwaterbuffer en natte ecologische corridor langsheen de Emiel Vloorsstraat.

Samen met de Verlegde Emiel Vloorsstraat, die in het GRUP Ringpark Zuid dwars doorheen het projectgebied voorzien wordt, definieert de gewenste open ruimtestructuur volgende programmazones in het projectgebied:

• Ten westen van de Verlegde Emiel Vloorsstraat bevindt zich een zone voor bedrijvigheid die aan de noord- en zuidzijde begrensd wordt door respectievelijk de groene noordrand en het bestaande bos. De bedrijvenzone wordt ontsloten door een ladderstructuur tussen de Verlegde Emiel Vloorsstraat en Kielsbroek. Deze ladderstructuur definieert zes bouwvelden, waarbinnen verdichting mogelijk is. Dit opent mogelijkheden om andere voorzieningen die combineerbaar zijn met bedrijvigheid te integreren, zonder de huidige oppervlakte voor bedrijvigheid te verminderen of de werking van de bedrijven te hinderen.
• Ten oosten van de Verlegde Emiel Vloorsstraat bevindt zich een zone voor voorzieningen waarbinnen de te versterken groenverbinding nog een aparte zone definieert die qua ontsluitingsmogelijkheden en omgevingskwaliteit aanleunt bij de zone voor bedrijvigheid. De groene, autoluwe voorzieningencampus, voorziet alle parkeren geclusterd in een centraal parkeergebouw in functie van zo weinig mogelijk kruisingen van gemotoriseerd verkeer met de noord-zuid parklink voor fietsers en voetgangers die Ringpark Zuid met het Kiel verbindt. De voorzieningenzone wordt ontsloten door de August Leyweg, die aantakt aan de Verlegde Emiel Vloorsstraat en ook aansluit op de zuidelijke ventweg binnen het nieuwe profiel van de Emiel Vloorsstraat. Een campusantenne sluit aan op de August Leyweg en verzorgt de bereikbaarheid van de voorzieningen. De campusantenne werkt met een gradatie van bereikbaarheid, waarbij alle zones wel bereikbaar blijven voor personen met beperkte mobiliteit. 

Het ruimtelijk kader formuleert voor de programmazones geen eindbeeld, wel heldere ontsluitings- en inrichtingsprincipes voor de inpassing van ruimtevragen die passen binnen de doelstellingen van het ruimtelijk kader: programma-versterkend, maximaal gestapeld en toe te wijzen via tijdelijke gebruiks- of zakelijke rechten.
Om de gewenste ontwikkeling van de programmazones te regisseren omvat het ruimtelijk kader een faseringsstrategie die de wisselwerking tussen enerzijds de transformatie van de open ruimtestructuur door onder andere Ringpark Zuid en anderzijds de impact ervan op de ontwikkelingsmogelijkheden binnen het projectgebied coördineert.

Noodzaak RUP
Momenteel wordt de juridisch-planologische context van het projectgebied bepaald door:

1. Het BPA Groothandelsmarkt (2003), waarin het westelijke deel van het projectgebied bestemd is als zone voor voedingsgebonden bedrijvigheid, zone voor dienstverlenende activiteiten, zone voor openbare wegenis, zone voor gegroepeerd parkeren en bufferzone.
2. Het gewestplan (1972), waarin het oostelijke deel van het projectgebied bestemd is als zone voor gemeenschapsvoorzieningen en openbaar nut.
3. Het GRUP Ringpark Zuid (2024), waarin de gewijzigde ontsluitingsstructuur voor het projectgebied werd vastgelegd in een zone voor de Verlegde Emiel Vloorsstraat en een symbolische aanduiding voor overige verbindingen voor gemotoriseerd verkeer.

Een herziening van de juridisch-planologische context is nodig in functie van de realisatie van de ruimtelijke visie voor het projectgebied. Concrete aanleidingen zijn:

• De in het BPA vastgelegde groene buffers stemmen niet overeen met het op het terrein aanwezige groenareaal dat in het ruimtelijk kader een structurerende rol krijgt. Een hertekening van de groene bestemmingszones in functie van het reëel aanwezige en toekomstig wenselijke groenareaal is nodig.
•  De in het BPA vastgelegde zone voor parkeren beperkt de ontwikkelingsmogelijkheden van de bouwzones en is weinig ruimte-efficiënt. Het ruimtelijk kader voorziet een alternatieve organisatie van het parkeren waardoor een herbestemming van de zone voor parkeren mogelijk wordt en het verdichtingspotentieel van het gebied versterkt kan worden.
• De in het BPA vastgelegde zones voor bedrijvigheid bieden onvoldoende rechtszekerheid voor uitbreidingsvragen en nieuwe ruimtevragen. Een kritische herdenking van de bestemmingszones maakt het mogelijk het gebied een optimalere invulling te geven. Daarbij kan tevens ingezet worden op een betere afstemming tussen de verschillende functies.

Het BPA is meer dan 15 jaar oud maar er kan geen beroep gedaan worden op de in de VCRO voorziene afwijkingsmogelijkheden om de visie voor het projectgebied te realiseren. De opmaak van een RUP is daarom nodig. De uitgangspunten en ambities uit het ruimtelijk kader vormen de basis voor het RUP.